# Hakkari Cilo Dağları ile Mergabütan Bölgesi'nin kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi ilan edilmesine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/32525 - **Veren:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 8 Ağustos 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 167 gün sonra, 22 Ocak 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/67c1ab65-4e48-4314-bba1-0198985573ea - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-32525-hakkari-cilo-daglari-ile-mergabutan-bolgesi-nin-kultur-ve-turizm-koruma-ve-gelisim-bolgesi > Öznur Bartin (DEM Parti), 8 Ağustos 2025 tarihinde 7/32525 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 167 gün sonra, 22 Ocak 2026). ## Önerge metni TBiH "YALKLARIN EŞİTLİK VE DENOKRASİ FARTISI GRUP BAŞKANLIĞI Sayı: İSME... 32 Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğü 'nün 96'ıncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 08/08/2025 6 Ağustos 2025 tarihinde resmi gazetede yayımlanan karar ile Hakkari Cilo Dağları, Hakkari Mergabütan, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmiştir. Bir yerin "Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi" (KTKGB) olarak tespit ve ilan edilmesi, o bölgenin kültürel ve turistik potansiyelinin korunması, geliştirilmesi ve sürdürülebilir şekilde değerlendirilmesi amacıyla devlet tarafından özel bir statüye kavuşturulması anlamına gelmektedir. 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında Hakkari Cilo Dağları, Hakkari Mergabütan, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesi beraberinde yerel yönetimlerin yetkilerinin sınırlandırılması, bazı durumlarda yerel halkın söz hakkının azalmasına neden olması endişesini de beraberinde getirmektedir. Bu karar yerel halkın mülkiyet hakkı, geçim kaynakları ve yaşam biçimi değiştirmekte ve tehdit altına sokmaktadır. Kararla birlikte korunması gereken alanlar yapılaşmaya açılacak ve doğal alanlar bozulmaya yüz tutarak olumsuz çevresel etkilere maruz kalacaktır. Kültürel kimliğin ticarileşmesi ya da bozulması riski doğuran bu kararların Kapadokya, Uzungöl, Ayder Yaylası'nda yarattığı ekolojik ve kültürel tahribat ise göz önündedir. KTKGB alanı ilan edilen Ayder Yaylası'nda verilen kararla Doğu Karadeniz yayla kültürü, geleneksel mimari, kaplıcalar, doğal flora yok olmaya yüz tutmuştur. Kararla birlikte Ayder'de plansız turizm baskısı yoğunlaşarak "betonlaşmanın simgesi" haline gelmiştir. Özgün mimarinin yok edildiği bölgede göçer hayat, hayvancılık ve yerel yaşam turizm lehine bastırılmış, altyapı sorunları nedeniyle dere taşkınları yaşanmıştır. Yayla arazileri yatırımcılar arasında parsel parsel satılmış, bitki örtüsü, kaynak suları, ormanlar ciddi zarar görmüştür. Ayder Yaylası, KIKGB'nin aksine turizmin kontrolsüz büyümesine kurban gitmiş, zararın büyük bölümü telafi edilemeyecek boyuta ulaşmıştır. Özel Çevre Koruma alanı ilan edilen bir diğer doğal güzellik Trabzon'un Çaykara ilçesinde bulunan Uzungöl'dür. Göl ve çevresindeki doğa, yayla kültürü, ahşap Karadeniz mimarisi ile tanınan bölge artan turizm patlaması ile hızlıca yapılaşmaya maruz kalmış, göl çevresi yoğun şekilde betonla çevrelenmiştir. Su seviyesi, rengi ve ekosistemin değiştiği gölde beton setler inşa edilerek doğal manzara yok edilmiştir. Mimari kimliğin neredeyse tamamen silindiği göl çevresinde emlak fiyatları ve geçim giderleri artış göstermiştir. Verilen karar ile Uzungöl, ekoturizmin nasıl ekolojik felakete dönüşebileceğinin en canlı örneğidir. Yine 2004 yılında KTKGB alanı ilan edilen Kapadokya'da bu kararın ardından rantın ve yapılaşmanın merkezine dönüşmüştür. Sık sık kaçak yapılarla gündeme gelen bölgede korunması gereken peri bacaları, restoran, butik otel, otellere dönüştürülmüş, açılan yollarla bölgenin doğal yapısına tamamen zarar verilmiştir. Alınan bütün bu kararlar koruma altına alınması gereken bölgelerin devlet eliyle ranta ve betonlaşmaya, bölgelerin doğal yapısının bozulmasına neden olduğu aşikardır. Bu bağlamda; Hakkari Cilo Dağları ve Mergabütan bölgesinin Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi ilan edilmesi, oranın turizm açısından kalkınmaya açılması ancak bu kalkınmanın kültürel ve doğal mirasın korunması ilkesiyle yürütülmesi, bu durumun sosyal, kültürel ve çevresel etkileri üzerinde yaratacağı tahribatın dikkatle izlenmesi elzemdir. Bu bağlamda; İlan edilen bölgede tarım arazisi, mera veya orman varlığının amaç dışı kullanımına ilişkin Bakanlığınızca verilen bir izin var mıdır? Yerel halkın mülkiyet hakkını ilgilendiren kamulaştırma ve plan değişikliği işlemleri hakkında Bakanlığınızın bilgisi ve denetimi var mıdır? Olası kamulaştırma ve plan değişikliğine dair mülk sahipleri bilgilendirilmiş midir veya bilgilendirilecek midir? Verilen kararın ardından hazırlanan, yürütülen bir proje bulunmakta mıdır? Varsa bu projeler nelerdir, kamuoyu ile paylaşılacak mıdır? Hakkari Cilo Dağları, Hakkari Mergabütan, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmeden önce Hakkari halkı, ilde bulunan Sivil Toplum Örgütleri kararla ilgili bilgilendirilmiş midir? Yerli halkın ve Sivil Toplum Örgütlerinin görüş ve önerileri dikkate alınmış mıdır? Hakkari Cilo-Sat ve Mergabütan bölgesinde kararın ardından oluşabilecek endemik bitkilerin, tarım alanlarının yok olması, yaban hayvanlarının yok olması, ekolojik dengenin bozulması ihtimaline karşın Bakanlığınızca alınan bir tedbir var mıdır/ olacak mıdır? Varsa bu tedbirler nelerdir? Hakkari Cilo-Sat ve Mergabütan tarım arazisi vasfını yitirecek alan miktarı ölçülmüş müdür? Tabiat parkı sınırları içindeki yapılaşma ve faaliyet izinleri hangi ölçütlere göre verilmektedir? Bakanlığınızın bölgedeki yapılaşma ve faaliyet izinlerine ilişkin yaptırımı, etkisi nedir? Bakanlığınızın Hakkari Cilo-Sat ve Mergabütan bölgesinin Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesinin ardından bölgede yaylacılık, tarım ve hayvancılık ile uğraşan yurttaşların zararlarının tespit edilmesine, desteklenmesine, yeni tarım alanlarının belirlenmesine ve teşvik programlarının yürütülmesine ilişkin bir çalışması olacak mıdır? ## Bakanlığın cevabı Önergede bahsi geçen bölgedeki 4342 sayılı Mera Kanunu'na tabi alanlarda ve orman varlığının amaç dışı kullanımına ilişkin Bakanlığımızca verilen bir izin yoktur. Sahip olduğumuz biyolojik çeşitliliğimizin ortaya konulması ve korunması maksadıyla Bakanlığımız Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nce 2013-2019 yılları arasında "Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzleme Projesi" hazırlanmış ve 81 ilde biyolojik çeşitlilik envanter çalışmaları tamamlanarak, ülkemizin Biyolojik Çeşitlilik Haritası ortaya çıkarılmıştır. Bu proje kapsamında Hakkâri ili Karasal ve İç Su Ekosistemleri Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzlemesi 2018-2019 yıllarında gerçekleştirilmiştir. Hakkari'deki envanter çalışmalarından sonra endemik, nadir ve nesli tehlike altındaki türlere ilişkin biyolojik çeşitlilik izleme çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca 06.07.2025 tarihli ve 32948 sayılı Resmi Gazete *de yayımlanan 2025—2026 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı'nda, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun 12'inci maddesi ile 27.05.2025 tarihli ve 24 No'lu Merkez Av Komisyonu Kararı'nın 9uncu maddesi uyarınca, özel kanunlarla avlanmanın yasaklandığı sahalar Ek Liste-I'de belirtilmiş olup bu kapsamda, Hakkâri Cilo ve Sat Dağları Milli Parkı'nda avlanma yasaklanmıştır. Milli Parklarda yapılacak faaliyetler için 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu 4"üncü maddesinde yer alan, milli park olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri göz önünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmelerini kapsayan gelişme planı, ilgili bakanlıkların olumlu görüşleri ve gerektiğinde fiili katkılarıyla, Bakanlığımızca hazırlanmaktadır. Bu alanlarda yürütülecek yapı ve faaliyetlere ilişkin olarak, kadastral çalışmaların tamamlanmasını müteakip gelişme planına uygun imar planları hazırlatılmakta; söz konusu imar planları doğrultusunda hazırlanan projeler ise Bakanlığımız Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce onaylanarak yürürlüğe girmektedir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Hakkari Cilo Dağları ile Mergabütan Bölgesi'nin kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi ilan edilmesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/32525, 8 Ağustos 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-32525-hakkari-cilo-daglari-ile-mergabutan-bolgesi-nin-kultur-ve-turizm-koruma-ve-gelisim-bolgesi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/67c1ab65-4e48-4314-bba1-0198985573ea Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.