# Cumhur Reyonu uygulamasına ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/33207
- **Veren:** Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol, Mersin)
- **Muhatap:** Ticaret Bakanlığı (Ömer Bolat)
- **Veriliş tarihi:** 1 Eylül 2025
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 72 gün sonra, 12 Kasım 2025)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/a534bde8-1453-4f65-9b13-01990a2e7b99
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-33207-cumhur-reyonu-uygulamasina-iliskin

> Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol), 1 Eylül 2025 tarihinde 7/33207 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Ticaret Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 72 gün sonra, 12 Kasım 2025).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Ticaret Bakanı Sayın Ömer BOLAT tarafından Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ıncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.

2025 yılı itibarıyla ülkemizdeki yüksek enflasyon, özellikle dar gelirli vatandaşları temel gıda maddelerine erişim açısından ciddi biçimde zorlamaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, gıda enflasyonu 2025 yılı Temmuz ayında yıllık bazda 9670'e yaklaşmıştır. Dört kişilik bir ailenin açlık sınırı Türk — İş verilerine göre 18.978 TL, yoksulluk sınırı ise 61.820 TLye çıkmış durumdadır.

Bu noktada kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, hükümetin temel gıda maddelerine sabit ve düşük fiyatlı erişim sağlamak amacıyla zincir marketlerde uygulamaya koyacağı "Cumhur Reyonu" projesi kamuoyunda önemli bir tartışma yaratmıştır. Projeye göre, merkezi devlet tarafından sağlanacak temel gıda ürünleri zincir marketlerde aynı sabit fiyatlarla satışa sunulacak, bu ürünler için devlet sübvansiyonu ve doğrudan dağıtım sistemi kurulacaktır.

Ancak bu modelin, geçmişteki tanzim satış uygulamaları gibi kamusal bütçeye maliyeti, özel sektör market zincirleriyle ilişkisi, üreticiye yansıması ve fiyat denetimi mekanizmaları bakımından ciddi soru işaretleri taşımaktadır. Tarım Kredi Kooperatif Marketlerinin geçmişte yüksek zararla karşı karşıya kaldığı göz önüne alındığında, bu yeni uygulamanın da finansal sürdürülebilirliği, piyasa dengeleri ve gıda fiyat istikrarı açısından etkinliği tartışmalıdır.

• GR 33709 DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı

Ayrıca, Türkiye'de temel gıda ürünlerinin tarladan rafa olan fiyat farkı zaman zaman 6600'ü geçmekte, aracı zincirlerin yüksek kâr marjları üretici gelirini düşürürken tüketici fiyatlarını artırmaktadır. Cumhur Reyonu projesi bu zinciri doğrudan kırmayı amaçlasa da uygulamanın detaylarının yeterince şeffaf olmaması hem çiftçiyi hem perakendeciyi hem de tüketiciyi ilgilendiren çok yönlü bir politika tartışmasını beraberinde getirmiştir.

Uluslararası karşılaştırmalarda, benzer müdahaleler örneğin Hindistan, Meksika, Brezilya gibi ülkelerde yalnızca kriz dönemlerinde sınırlı zamanlı ve kamu mağazaları aracılığıyla uygulanmış; Almanya ve Fransa gibi ülkelerde ise fiyat kontrolü yerine doğrudan gelir destekleri tercih edilmiştir. Bu durum, Türkiye'nin fiyat mekanizmaları yerine ürün temelli müdahale tercihini yeniden tartışılır hale getirmektedir.

Bu bağlamda;

1. "Cumhur Reyonu" uygulamasının kapsamı nedir? Hangi ürünler, hangi zincir marketlerde, hangi fiyatla satışa sunulacaktır?

2. Bu ürünler için sabit fiyat politikası hangi yasal ve kurumsal dayanaklarla uygulanacaktır? Fiyat belirleme mekanizması hangi kamu kurumu tarafından yürütülecektir?

3. Devletin bu uygulama kapsamında üstleneceği toplam bütçe yükü ne kadardır? Bu sübvansiyonlar hangi kalemlerden karşılanacaktır?

4. Reyon ürünlerinin tedariki için üreticilere uygulanacak taban fiyatlar ne olacaktır? Üretici gelirlerinin korunmasına yönelik ne tür mekanizmalar öngörülmektedir?

5. Market zincirlerinin bu uygulamaya katılımı zorunlu mudur? Uygulamaya katılmayan marketler için herhangi bir yaptırım veya teşvik mekanizması var mıdır?

6. Tarım Kredi Kooperatif Marketlerinin geçmiş yıllarda açıkladığı zararlar ve iflas riski göz önünde bulundurularak, bu yeni uygulama için hangi sürdürülebilirlik analizleri yapılmıştır?

7. Cumhur Reyonu uygulamasında fiyat istikrarının korunabilmesi için bölgesel lojistik yapılar ve dağıtım ağları nasıl şekillendirilecektir?

Adres: Halkla Ilişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA

8. Kamu gözetimi dışında kalan küçük esnaf, mahalle bakkalı ve pazar satıcısı gibi kesimlerin bu uygulamadan doğrudan veya dolaylı etkilenmesine dair herhangi bir analiz yapılmış mıdır?

9. Gıda fiyatlarının denetiminde piyasa rekabetini bozmadan nasıl bir mekanizma kurulacaktır? Cumhur Reyonu, serbest piyasa ekonomisi ilkeleriyle ne ölçüde uyumludur?

10. Bu uygulama kapsamında vatandaşlara sunulan ürünlerin kalitesi, raf ömrü ve üretim standardı açısından herhangi bir sınırlama veya denetim öngörülmekte midir? Adres: Halkla Ilişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA

## Bakanlığın cevabı

İlgi © : 08.09.2025 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1693983 sayılı yazınız.

İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Mersin Milletvekili Sayın Mehmet Emin EKMEN tarafından verilen 7/33207 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.

Bilgilerini ve gereğini arz ederim.

Yek

Prof. Dr. Ömer BOLAT

Bakan Ek : Soru Önergesi Cevabı (1 sayfa) Telefon No: (312)449 1437 Faks No: (312)449 1341 SELİN GÖNCÜ iğ

İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr

TİCARET BAKANLIĞI

Mersin Milletvekili Sayın Mehmet Emin EKMEN'e Ait 7/33207 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:

Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla, önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:

1. 10) Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi tarafından 25.08.2025 tarihinde, bu konuda gerekli bir açıklama yayımlanmıştır.

Öte yandan, 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında, fahiş fiyat artışı ile stokçuluk uygulamalarına yönelik denetim ve incelemeler yapmak ve gerektiğinde idari para cezası uygulamak üzere "Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu" oluşturulmuştur.

81 ilde ticaret il müdürlüklerimiz tarafından; üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler günlük ve aralıksız olarak denetlenmektedir. Bugüne kadar yaklaşık 200 bin işletme ve şubesi ile 1,5 milyon ürünün denetimi gerçekleştirilmiş olup, denetimler sonucunda tespit edilen aykırılıkların Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu toplantılarında görüşülmesi neticesinde, 2025 yılı için fahiş fiyat artışı yaptığı değerlendirilen işletmelere 143.930 TLden 1.439.300 TL'ye; stokçuluk yaptığı değerlendirilenlere ise 1.439.300 TLden 17.271.600 TL'ye varan tutarlarda idari para cezası uygulanabilmektedir.

Bunun yanında, 6585 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler ile üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler arasındaki ticari ilişkilerde meydana gelebilen haksız ticari uygulamaların engellenmesine ve tedarik zincirinde tarım ve gıda ürünlerinin ticaretinden kaynaklanan ödeme sürelerinin revize edilmesine yönelik düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemeler ile Küçük ve Orta Büyüklükte İşletmeler (KOBİ) niteliğindeki işletmelere daha etkin bir koruma sağlanmıştır.

Diğer taraftan, 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunla sebze ve meyvelerin üretici fiyatları ile tüketici fiyatları arasındaki makasın azaltılması amacıyla önemli düzenlemeler getirilmiştir. Kanunla, perakendecilerin üreticilerden doğrudan ürün temin etmesi sağlanarak aracısız satış yapılması mümkün kılınmış, üretici örgütleri hal rüsumundan muaf tutulmuş, hallerdeki işyerlerinin yüzde yirmisi üretici örgütlerine ayrılmış ve üretici örgütlerinin hal dışında satış yapabilmeleri sağlanmış, yalnızca üreticilerin satış yapabileceği üretici pazarlarının kurulması ve semt pazarlarındaki satış yerlerinin yüzde yirmisinin üreticilere ayrılması sağlanmış, serbest rekabetin engellenmesi, malların toptan veya perakende ticaretinde; piyasada darlık yaratmak, fiyatların yükselmesine sebebiyet vermek veya fiyatların düşmesine engel olmak için malların belirli ellerde toplanması, satışından kaçınılması, stoklanması, yok edilmesi, bu amaçla propaganda yapılması veya benzeri davranışlarda bulunulması başta olmak üzere piyasayı bozucu eylemler yasaklanmıştır.

Öte yandan, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile Fiyat Ktiketi Yönetmeliği hükümleri kapsamında, fiyat etiketlerinin satıcı firmalar tarafından mevzuata uygun şekilde düzenlenip düzenlenmediği, malın fiyat etiketi tutarı ile kasada görünen satış fiyatı tutarı arasında farklılık olup olmadığı, indirimli satışlarda indirimden önce ve sonraki fiyatların gösterilmesi gibi hususlarda 81 Ticaret İl Müdürlüğü tarafından 2025 yılının ilk dokuz ayında 256.267 adet denetim gerçekleştirilmiş olup, yaklaşık 729 milyon TL tutarında idari para cezası uygulanmıştır.

---

**Kaynak gösterme:** Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol, Mersin). “Cumhur Reyonu uygulamasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/33207, 1 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-33207-cumhur-reyonu-uygulamasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/a534bde8-1453-4f65-9b13-01990a2e7b99

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.