# Muğla, Aydın ve Denizli illerindeki çiftçilerin yaşadığı sorunlara ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/33652
- **Veren:** İbrahim Akın (DEM Parti, İzmir)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 4 Eylül 2025
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 82 gün sonra, 25 Kasım 2025)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/a936549f-97e3-4f14-ba2c-01991908454f
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-33652-mugla-aydin-ve-denizli-illerindeki-ciftcilerin-yasadigi-sorunlara-iliskin

> İbrahim Akın (DEM Parti), 4 Eylül 2025 tarihinde 7/33652 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 82 gün sonra, 25 Kasım 2025).

## Önerge metni

Aşağıdaki soruların Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96'ncı ve 99uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.

İbrahim AKIN İzmirMilletvekili

Muğla, Aydın ve Denizli illerinde başlayan hasat dönemi, çiftçilerin umut yerine kaygı biçtiği bir tabloyu ortaya koymuştur. Muğla Planlama Ajansı'nın Mart 2025 tarihli raporuna göre, çifiçilerin yüzde 70'i gelirinin giderini karşılamadığını belirtmiş; artan mazot ve gübre | maliyetleri, suya erişim sorunları ve düşük satış fiyatları üreticileri borç batağına sürüklemiştir. |

Rapora göre çiftçilerin 9038,7'si mazot fiyatlarını, 9633,4'ü gübre fiyatlarını temel sorun olarak işaret ederken, 9674"ü sulama için yeterli suya erişemediğini ifade etmiştir. Su krizi, iklim değişikliği, kuraklık ve yetersiz sulama altyapısı nedeniyle giderek derinleşmektedir. Ayrıca çiftçilerin üçte ikisi, ihtiyaç duyduğunda tarlada çalışacak işçi bulamadığını, ürünlerin tarlada ziyan olduğunu ve mekanizasyona erişim ihtiyacının arttığını dile getirmiştir.

Bu tablo, tarımdan kaçışı hızlandırmaktadır. Rapora göre her dört çiftçiden biri mevcut koşullarda çiftçiliğe devam etmeyi düşünmemekte; çiftçiliği bırakmak isteyenlerin oranı "062,4'e kadar çıkmaktadır. Bu durum hem gıda güvenliği hem de kırsal kalkınma açısından ciddi bir tehdit oluşturmaktadır.

Çiftçiler, devlet desteklerinin yetersizliğinden, su ve enerji maliyetlerinin düşürülmemesinden ve şirket çıkarlarını önceleyen politikaların kendi emeklerini değersizleştirmesinden şikâyetçidir. Ege'nin bereketli topraklarında alın teriyle üreten çiftçiler, emeğinin karşılığını almak için devletin daha güçlü destek politikaları geliştirmesini talep etmektedir.

Bu bilgiler doğrultusunda:

Muğla Planlama Ajansı raporunda ortaya konan "çiftçilerin 9670'inin gelirinin giderini karşılamadığı" tespiti Bakanlığınızın elindeki verilerle doğrulanmakta mıdır?

Artan mazot ve gübre fiyatlarının çiftçi üzerindeki yükünü azaltmak için hangi somut adımlar atılacaktır?

Sulama için yeterli suya erişemediğini belirten çiftçilerin oranı 9674"tür. Ege'deki su krizi ve sulama altyapısındaki yetersizliklerin giderilmesi için yürütülen veya planlanan projeler nelerdir?

Aydın ve Denizli'deki sulama altyapısı hangi ölçüde modernize edilmiştir? Modem sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması için bütçeden ayrılan kaynak ne kadardır? Çifiçilerin üçte ikisinin tarla işçisine erişemediği, hasadın geciktiği ve ürünlerin tarlada ziyan olduğu iddiası doğru mudur? Tarım işgücü açığını kapatmaya yönelik bir politika hazırlığınız var mıdır?

Çiftçilerin 9062,4*ünün çiftçiliği bırakmayı düşündüğü rapor edilmektedir. Bu tablo, tarımın sürdürülebilirliği ve gıda güvenliği açısından bir alarm değil midir? Bakanlığınız bu eğilimi tersine çevirmek için nasıl bir politika geliştirecektir? Çiftçilerin devlet desteklerinin yetersizliğinden ve enerji-su maliyetlerinin düşürülmemesinden kaynaklı mağduriyetleri nasıl giderilecektir?

Çifiçilerin emeğini korumak ve üretimde tutmak amacıyla taban fiyat, girdi sübvansiyonları ve destekleme primleri konusunda yeni bir düzenleme hazırlığınız var mıdır?

## Bakanlığın cevabı

Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesine yönelik çifiçilere tarımsal desteklemeler verilmekte ve projeler yürütülmektedir.

Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.

2024 Yılında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 24.08.2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Bakanlığımız tarafından üreticilere;

Bitkisel üretim,

Hayvansal üretim,

Kırsal kalkınma,

Su ürünleri üretimi ve

Tarımsal araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) olmak üzere 5 ana başlık altında tarımsal destekler verilmektedir.

2002 yılında 1,8 milyar TL olan tarımsal destekleme tutarı 75 katına çıkarılarak 2025 yılında 135 milyar TI.*ye ulaşmıştır.

Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir.

8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Yeni destekleme modeli kapsamında hazırlanan Karar ile üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. 2025 üretim yılı için destek katsayı değeri dekara 244 TL'dir.

Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlanması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.

Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı

Yeni destekleme modeliyle; e Bitkisel üretim destekleri ilk defa 3 yıllık olarak ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, destekler daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir.

Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır.

Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. e Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin sebep olduğu birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.

Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.

Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilecektir.

Yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup tüm havzalarda desteklenecektir. Süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çiftçilere ilave 9050 planlı üretim desteği ödenecektir. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 1 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilerimize gübre maliyetinin kalan 9050'lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilecektir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin *0100'ü desteklenecektir. Çiftçilerimize bitkisel üretim destekleri nakdi olarak ödenecektir.

Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir.

Biyolojik ve biyoteknik mücadele desteği, patates siğili desteği, lisanslı depolarda muhafaza edilen ürünler için kira desteği (Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen kira ücret tarifesinin "015'i oranında), bitkisel üretim sigortası, hasar fazlası, çay budama tazminatı ve masrafı destekleri de devam edecektir.

Ayrıca kamu araştırma enstitüleri ve üniversiteler tarafından yağlık ayçiçeği, dane mısır, pamuk ve patatesin yurt içinde ıslah edilerek tescil edilen çeşitlerinden yurt içinde üretilip sertifikalandırılan tohumunu kullanarak ekim/dikim yapan çiftçilere ilave destek ödemesi yapılacaktır.

10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

Karar ile 2026 yılı bitkisel üretim desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır. e 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri bir önceki yıla göre 9027 artırılarak dekara 310 TL olarak belirlenmiştir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Kapalı ortam bitkisel üretime yönelik genç ve kadın çiftçilere ilave destek verilecektir. Mısır (dane) ürünün destekleme kategorisi 1. kategoriden 2. kategoriye yükseltilmiştir. Hayvancılıkta dane yem ihtiyacını karşılamak amacıyla yulaf, çavdar ve tritikale ürünlerinde yeşil otun yanı sıra dane üretimi de destek kapsamına alınmıştır.

Hububat üretiminde sertifikalı tohum kullanımının artırılması amacıyla bir önceki yıla göre destek katsayısı artırılarak 0,56 belirlenmiştir.

Soya üretimini teşvik amacıyla mevcut sertifikalı tohum desteğine ek, yurt içinde ıslah edilip tescil edilen ve yine yurt içinde üretilerek sertifikalandırılan tohumların kullanımı halinde ilave destek sağlanacaktır.

Organik tarım desteğinde, 1. derece tarımsal amaçlı üretici örgütlerine üye çiftçilere, destek katsayısının yüzde 25'i oranında ilave destek verilecektir.

Katı organik-organomineral desteğinde 0,21 olan katsayı, 0,32'ye çıkarılmıştır. Biyolojik/biyoteknik mücadele desteği birim fiyatları yüzde 21 artırılmıştır.

Yıl boyunca (12 ay) hizmet sunan serbest tarım danışmanları ile ziraat odaları ve üretici örgütlerinde istihdam edilen danışmanlara verilen tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, bir önceki yıla göre yüzde 17,5 artırılarak 2025 için 345.450 TL olarak ödenecektir. sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin

Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Hayvansal üretimde yeni destekleme programı temel hayvancılık ve ürün geliştirme destekleri olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır.

Temel hayvancılık destekleri; büyükbaş hayvancılık, küçükbaş hayvancılık, atık, arıcılık ve ipek böceği faaliyetlerinin desteklenmesinden oluşmaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan yetiştiricilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca suni tohumlama, soy kütüğü, yerli sperma, ari işletme, sürü yöneticisi (çoban) gibi verimlilik kriterlerine ilave destek sağlanmaktadır.

Ürün geliştirme destekleri; çiğ süt, besilik erkek sığır (karkas), tiftik üretimi desteklerini kapsamaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan üreticilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca ari işletme, kendi tankında soğutma, örgüt üzerinden pazarlama, karkas ağırlığı, kaliteli tiftik ve sözleşmeli üretim gibi verimlilik kriterlerine ilave destek verilmektedir.

Yeni destekleme modeli ile ilk defa;

Oğlak ve kuzuya temel destek ödemesi,

Genç ve kadın yetiştiriciye ilave destek,

Aile işletmelerine temel destek oranında ilave destek,

Doğduğu aile işletmesinden kesime giden erkek sığırlara ilave destek, Gezginci arıcılık yapanlara ilave destek ve

Birinci derece örgüt üyesi yetiştiricilere ilave destek verilmektedir.

Ayrıca planlı üretim bölgelerinde uygun üretim yapanlara ilave destek ve her buzağıya temel destek ödemesi yapmak suretiyle üreten herkesin destek alması sağlanmaktadır. Strateji Geliştirme Başkanlığı

Yeni destekleme modeli ile birlikte hayvancılık işletmelerinin ekonomik açıdan güçlü, dirençli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması hedefiyle sübvansiyonlu kredilerde; kadınlara, gençlere ve planlı üretim bölgelerine ilave indirim uygulanmaktadır. Bu sayede geleceğimizin teminatı gençlerimiz ve ailemizin temel direği olan kadınlarımızın üretimde kalmalarına imkân sağlanmaktadır.

10395 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

Karar ile 01.01.2025 tarihinden geçerli olmak üzere hayvancılık desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır.

" Büyükbaş hayvancılık destekleri kapsamında buzağılar için bir önceki yıla göre 9640 artışla hayvan başına 1.400 TL, malaklar için 90180 artışla hayvan başına 2.800 TI.*ye çıkarılmıştır.

"e Küçükbaş hayvancılık destekleri kuzu/oğlaklar için ise bir önceki yıla göre yüzde 50 artışla hayvan başına 300 TI.'ye çıkarılmıştır. e Çobandesteği, küçükbaş hayvancılıkta 300 TL olan temel desteğin 1,8 katı olmak üzere 150 baş üzerinden 81.000 TL olarak ödenecektir.

" Arıcılık desteği, üretici/yetiştirici örgütlerine üye üreticilere arılı kovan başına temel destek bir önceki yıla göre 9040 artışla 140 TL'ye, üye olmayanlara 9625 artışla 100 TL'ye çıkarılmıştır. e İpek böceği temel desteği bir önceki yıla göre 9010 artırılarak kilogram başına 1.100 TL'ye, tiftik üretimi temel desteği "0100 artışla kilogram başına 160 TL'ye çıkarılmıştır.

" Bakanlıkça programlanan aşı uygulamaları sonrasında oluşan atıklar için büyükbaş ve küçükbaş hayvan sahiplerine verilen temel destekleme tutarı, bir önceki yıla göre 96100 artırılmıştır. e Su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelere, ürettikleri türler ve üretim şekline göre yapılan temel destek oranları artırılmıştır. e Hayvan gen kaynakları birim destek tutarları artırılmış, Ankara keçisine ilave destek verilecektir. e Hayvan ve sürü sağlığı desteği kapsamında, hayvan tanımlama araçlarıyla bazı aşı bedelleri de destek kapsamına alınmıştır. e Marmara Denizi'ne kıyısı olan 7 ilde, müsilajdan etkilenen balıkçı gemilerine, gemi başına ilave küçük ölçekli balıkçılık desteği verilecektir. e Su ürünleri desteğinde, üretici örgütlerinin etkinliğini artırmak amacıyla birlik ve tanıtım kesinti oranları 902'den "43'e çıkarılmıştır.

Bakanlığımızca 2021 yılından itibaren ülke genelinde işlenmeyen ve nadasa bırakılan arazilerde gerek bitkisel üretimin artırılması gerekse kuraklığa dayanıklı çeşitlerin ekilişlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik azami "075 ayni desteğin sağlandığı "Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi" yürütülmektedir.

Proje kapsamında uygun münavebe planı ve ekim yöntemleri uygulayarak stratejik ürünlerin üretiminde kullanılması, iklim değişikliğini dikkate alarak uygun çeşitlerle hububat, baklagil ve yağlı tohumlu bitkilerin üretiminin geliştirilmesi sağlanmaktadır.

Kırsal kalkınma destekleri kapsamında; tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, kırsal kalkınma yatırımları (ekonomik ve alt yapı yatırımları), uzman eller proje desteği, bireysel sulama sistemlerinin desteklenmesi, IPARD ulusal eş finansman ödemeleri, çiftlik muhasebe veri ağı (ÇMVA) katılım primi destekleri yer almaktadır.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD |I ve IPARD TI dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD Il dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD TI döneminde çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9650-75 arasında değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanmaktadır.

IPARD Programı kapsamında yer alan tedbirler ile kırsal alanda yaşayan gençlere ve kadınlara yönelik ek sıralama puanı ve ek hibe oranı uygulanarak pozitif ayrımcılık yapılmaktadır.

2006'dan bu yana; Kırsal Kalkınma Yatırımları Destekleme Programı, IPARD hibeleri, Genç Çiftçi Projesi ve Kırsalda Uzman Eller Projesi kapsamında 98.890 projeye günümüz fiyatlarıyla toplam 178,8 milyar TL destek verilmiş, 283.682 kişiye istihdam sağlanmıştır.

Ayrıca üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9625-9100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.

Ayrıca mera, yaylak ve kışlakların ıslah edilerek otlatma kapasitelerinin artırılması, ot kalitesinin iyileştirilmesi, toprak muhafaza tedbirleri uygulanarak erozyonun önlenmesi ve kaliteli kaba yem ihtiyacının karşılanması amacıyla Bakanlığımızca Çayır Mera Islah ve Amenajman Projeleri uygulanmaktadır. Bu kapsamda şimdiye kadar ülkemizde 24,6 milyon dekar alanda toplam 3.162 adet Çayır Mera Islah ve Amenajman Projesi uygulanmıştır.

Modem sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması için 2025 Yılı Programı kapsamında başvuru şartlarını taşıyan 3.114 projenin tamamı hibe kapsamına alınmış olup toplam 280 bin dekar alanda sulama sistemlerinin kurulması planlanmaktadır. e Uygun bulunan projeler için yaklaşık 1,2 milyar TI. destek sağlanacaktır.

" Buprojelerle birlikte kırsalda yaklaşık 6.000 kişinin istihdamı korunmuş olacaktır. 2025 yılı itibariyle, hibeye esas mal alım tutarının KDV hariç 9050'sine kadar hibe desteği sağlanmakta olup hibeye esas mal alım tutarı 10 milyon TL'dir.

Program kapsamında, akıllı sulama, tarla içi damlama, yağmurlama, mikro yağmurlama, tarla içi yüzey altı damlama, lineer veya center pivot, tamburlu, güneş enerjili sulama ve tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemlerine destek verilmektedir.

"Çiftlik Faaliyetlerinin Çeşitlendirilmesi ve İş Geliştirme" tedbiri doğrudan kırsal ekonominin geliştirilmesini ve tarıma alternatif kırsal alanlarda istihdamın artırılmasını amaçlamaktadır. Kırsal alanlardan kentsel alanlara göçün kontrolünde en kırılgan grubu oluşturan küçük çifiçilerin desteklenmesi kırsal kalkınma için önemli bir parametredir. Bu destek, "Çiftlik Faaliyetlerinin Çeşitlendirilmesi ve İş Geliştirme" tedbiri kapsamında teşvik edilmektedir. Tedbir kapsamında bitkisel üretimin çeşitlendirilmesi ve bitkisel ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması, arıcılık ve arı ürünlerinin üretimi, işlenmesi ve pazarlanması, su ürünleri yetiştiriciliği, kırsal turizm ve rekreasyon faaliyetleri ve yenilenebilir enerji yatırımları için yapım işi ve makine ekipman desteği sunulmaktadır.

Bu tedbir kapsamında temel kamu katkısı oranı, toplam uygun yatırım tutarının 9060 ile 9675'i arasındadır. Her bir proje için uygun yatırım tutarının alt sınırı 5.000 avro, üst sınırı ise 500.000 avrodur.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu kapsamındaki Devlet destekli bitkisel ürün sigortası teminatı dahilinde olup tarım sigortası yaptıran üreticilerimize 9050 oranında Devlet prim desteği sağlanmaktadır. Bu kapsamda sigorta yaptıran üreticilerimizin zararları TARSİM

Eksperleri tarafından yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.

Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin sigorta poliçesi bedelinin 9650-70'i arasında Devlet prim desteğinin sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için; 965 oranında "Şehit Yakını ve Gazi İndirimi", 905 oranında "Peşin Ödeme İndirimi", 9010 oranında "Kadın Çiftçi İndirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize 905 oranında "Genç Çiftçi İndirimi" ve 95 oranında "Engelli Çiftçi İndirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de "010 ila "615 oranlarında ve Tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise 96010 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.

Su kısıtının belirlendiği bölgelerde, Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun üretim yapan üreticilerimize "10 oranında "Su Kısıtı Desteği" indirimi, birinci derece Tarımsal Örgüt Belgesi almaya hak kazanmış tarımsal amaçlı birlik ve kooperatiflere üye üreticilerimize ise "05 oranında üyelik indirimi uygulanmaktadır.

Kuraklığın etkisini minimuma indirmek, ürün ve verim kayıplarının önüne geçmek için, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğümüzce (DSİ) "Kısıtlı Sulama Programı" uygulanmaktadır. Yapılan sulama programı sayesinde bölgenin tarımsal üretim miktarında önemli bir düşüş yaşanmamıştır.

Ülke genelinde olduğu gibi Aydın, Denizli ve Muğla illerinde de yeni yapılan ve yapılacak olan sulama tesislerinin tamamında kapalı, basınçlı borulu sulama sistemleri tercih edilmektedir. Çiftçilerimizin de buna uygun damlama ve yağmurlama gibi sulama sistemlerini tercih etmesi istenmektedir.

Uzun yıllar hizmet verdiği için yenilenmesi gereken bütün açık sulama tesisleri de kapalı, basınçlı borulu olarak projelendirilmektedir.

2025 yılında yapımı gerçekleştirilen tarımsal sulamaların tamamında kapalı basınçlı borulu sistem uygulamalar yapılmakta olup 2025 yılı için bu illerimizde gerçekleştirilen yatırımlara yaklaşık 3,8 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir.

DSİ tarafından yapımı gerçekleştirilen pompaj sulamalarında, enerji maliyetlerinin düşürülmesi amacıyla Güneş Enerji Santrallerinin yapılması için etüt ve proje çalışmaları yapılmaktadır.

İbrahim YUMAKLI
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** İbrahim Akın (DEM Parti, İzmir). “Muğla, Aydın ve Denizli illerindeki çiftçilerin yaşadığı sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/33652, 4 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-33652-mugla-aydin-ve-denizli-illerindeki-ciftcilerin-yasadigi-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/a936549f-97e3-4f14-ba2c-01991908454f

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.