# Van ilinde tarım ve hayvancılık sektöründe yaşanan sorunlara ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/34675
- **Veren:** Gülderen Varli (DEM Parti, Van)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 23 Eylül 2025
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 76 gün sonra, 8 Aralık 2025)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/d30c06dc-ad38-44ca-86f4-01997a9629f7
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34675-van-ilinde-tarim-ve-hayvancilik-sektorunde-yasanan-sorunlara-iliskin

> Gülderen Varli (DEM Parti), 23 Eylül 2025 tarihinde 7/34675 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 76 gün sonra, 8 Aralık 2025).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98'inci, TBMM İçtüzüğü'nün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri uyarınca yazılı glarak yanıtlanmasını arz ederim.

Güld ARLİ Van Milletvekili

Tarım ve hayvancılık, Türkiye'nin önemli geçim kaynaklarından biri olmasına rağmen uzun yıllardır izlenen rant ve ithalat odaklı politikalar, üreticileri kaderine terk etmiştir. Son yıllarda uygulanan yanlış tarım ve hayvancılık politikaları nedeniyle ülke, bu alanlarda dışa bağımlı hale gelmiş; üretim ise giderek azalmıştır. Özellikle bölge illerinde uygulanan kayyım ve güvenlik odaklı politikalar, tarım ve hayvancılığı neredeyse ortadan kaldırmış, köylerin boşalmasına, üretim yerine tüketimin hâkim olduğu bir toplumsal yapının oluşmasına ve göçlere neden olmuştur. Girdi maliyetlerinin artması, hayvan sağlığına ilişkin yetersiz önlemler ve gıda güvenliği konusundaki riskler üreticileri ciddi biçimde mağdur etmektedir.

Önleyici veteriner hekimliği hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle şap hastalığı gibi salgınlar etkili biçimde önlenememiş ve bu durum üreticiler açısından hem ekonomik hem de sosyal anlamda birden fazla soruna yol açmıştır. 2025 yılı yaz aylarında Kars ve Ağrı başta olmak üzere ülke genelinde yaşanan şap hastalığı, hayvancılıkla geçimini sağlayan çiftçileri derinden etkilemiştir. Bakanlık uhdesindeki aşıların yetersizliği, önlemlerin zamanında alınmaması ve geç müdahale sonucu salgın geniş alanlara yayılmış; çiftçilere yeterli bir destek sağlanmaması mağduriyeti arttırmıştır. Bu süreçte çiftçilerin maliyet ve borç yükü artmış, birçok üretici hayvanlarını satamadığı için hem bireylere hem bankalara olan borçlarını ödeyemez hale gelmiştir.

Öte yandan Van'ın Saray ilçesine bağlı Yamanyurt, Beyarslan, Kapıköy, Kurucan, Sırımlı ve diğer sınır köylerinde çiftçilik yapanların, askerlerin uygulamaları nedeniyle mağdur edildiği, hayvanlara yönelik kötü muamelede bulunulduğu ve üretim faaliyetlerinin engellendiği iddiaları tarafımıza ulaşmıştır. Köy muhtarlarının yaptığı başvuruların yanıtsız kaldığı, üretici 3ban ve çobanlara yaklaşık 80 bin idari para cezası verildiği belirtilmektedir. Benzer şekilde Başkale ilçesinde uygulanan politikalar nedeniyle köylerin boşaldığı, hayvancılığın bitme noktasına geldiği ifade edilmektedir. İddialara göre Çaldıran ilçesine bağlı Sakızlı, Tepeli ve Kelereş mezralarında ise güvenlik güçlerinin yaptığı atışlar sonucu otlak alanlarda yangın çıktığı ve bu durumun ilçe sakinlerini mağdur ettiği belirtilmiştir. Van'ın bu ilçeleri başta olmak üzere tüm ilçelerinde tarım ve hayvancılığa dair bunlara benzer sorunlar yaşanmaktadır. ,

Tarım ve hayvancılık yalnızca ekonomik faaliyetler değil, aynı zamanda toplumsal yaşamın ve kırsalda istihdamın temel taşlarındandır. Ancak yaklaşık 23 yıldır iktidarda bulunan AKP hükümetinin izlediği yanlış politikalar, bu alanları tamamen ithalat lobilerine ve sermaye çevrelerinin çıkarlarına teslim etmiştir. Tüm bu gelişmeler iktidarın yıllardır sürdürdüğü ve üretimi yok eden politikaların bir sonucudur. Uygulanan bu politikalar, giderek etkisi daha çok hissedilen ilkim krizi ile beraber çiftçiler yüksek maliyetler altında ezilmekte, yeterli destek alamamakta, kayyım ve güvenlikçi politikalardan dolayı üretimden koparılmaktadır.

Bu bağlamda;

1. Türkiye'de önemli bir ekonomik değere sahip olan tarım ve hayvancılığın bitme noktasına gelmesinde sebep olarak sırladığımız sorunlar dışında bakanlığınızın tespit ettiği sorunlar var mıdır?

2. Tarım ve hayvancılıkta üretimin azalmasına ve verimin düşmesini tespit etmeye ilişkin bakanlığınız tarafından yapılan herhangi bir çalışma var mıdır? Yapılan herhangi bir analiz ve çalışma yok ise bunun gerekçesi nedir?

3. Önleyici veteriner hekimliği hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle yaşanan hayvan hastalıkları ve salgınlara karşı bakanlığınızın kısa ve uzun vadede planladığı yeni politikalar nelerdir?

4. Şap hastalığından etkilenen çiftçi sayısı kaçtır? Hastalıktan dolayı telef olan hayvan sayısı kaçtır? Şap aşısı uygulanan hayvan sayısı kaçtır? Bu uygulamaların yapıldığı hayvanların türlerine göre dağılımı nasıldır?

5. Şap hastalığından etkilenen çiftçilerin desteklenmesi, bankalara olan borçlarının ertelenmesi ve faizsiz hayvancılık kredi alma imkanları sağlanmasına yönelik bakanlığınızın bir çalışması var mıdır?

6. 2025 yılı yaz aylarında yaşanan şap hastalığı nedeniyle mağdur olan üreticilere yönelik ne tür destek mekanizmaları devreye sokulmuştur?

Şap hastalığına karşı yürütülen aşılama programı kapsamında kaç doz aşı temin edilmiş ve bu aşıların hangi illerde, ne zaman kullanıldığına dair bir planlama yapılmış mıdır? Bu uygulamaya dair bulunan herhangi bir istatistiki veri var mıdır?

Van'ın Saray ilçesine bağlı köylerde yaşayan ve hayvancılıkla uğraşan yurttaşların askeri uygulamalar nedeniyle mağdur edildikleri, hayvanlara kötü muamelede bulunulduğu ve üretim faaliyetlerinin engellendiği yönündeki iddialar doğru mudur? Bu konuda bir inceleme başlatılmış mıdır?

Van'ın tüm ilçelerin hayvancılık ile geçimini sağlayan çiftçilere 2025 yılı içinde verilen para cezası miktarı ne kadardır? Bu cezaların ilçelere göre dağılımı nasıldır? Saray ilçesinde çiftçilere 80 bin para cezası verildiği iddiası doğru mudur?

Van'ın Başkale ve Çaldıran ilçelerinde tarım ve hayvancılığı doğrudan etkileyen güvenlik uygulamaları nedeniyle köylerin boşaltıldığı ve otlak alanlarda çıkan yangınlar sonucu üretimin durma noktasına geldiği iddiaları doğru mudur? Bu konuda bakanlığınızın bilgisi ve bir çalışması var mıdır?

Son 5 yılda Başkale ilçesinde tarım ve hayvancılığı desteklemek amacıyla yapılan destek, teşvik ve hibelerin miktarı ne kadardır? Tarımsal üretim ve hayvancılığı canlandırmak amacıyla Bakanlığınızın kısa ve uzun vadeli stratejik planları nelerdir? Van'da tarım ve hayvancılıkta yaşanan sorunlara dair alınan önleyici tedbirler neleridir? Üretimin artmasına yönelik devreye konulan herhangi bir planlama var mıdır?

Van'da çiftçilikle uğraşanların Eylül 2025 itibarı ile banklara olan borcu ne kadardır? Borcunu ödeyemediği için Bakanlığınıza başvurarak destek talep eden çiftçi sayısı kaçtır?

Eylül 2025 yılı itibarıyla Türkiye'de bulunan büyükbaş ve küçükbaş hayvan sayısı kaçtır? Bunların illere göre dağılımı nasıldır?

Bakanlığınızın, iklim krizine bağlı olarak artan ve artmaya devam edecek olan tarımsal afetlere karşı uyguladığı önleyici politikalar nelerdir? Bu politikaları geliştirmek ve kalıcı bir planlama yapılması ilişkin ayrılan ayrı bir bütçe ya da fon var mıdır?

Tarım, hayvancılık sektörlerinde bakanlığınız tarafından istihdam yaratmaya yönelik planlanan projeler var mı? Bu projeler hangi illerde uygulanmaya konulacaktır?

2025 yılı içinde tarım ve hayvancılıkla uğraşan çiftçilerin kredi ve borç yükünü azaltmaya yönelik kaç çifiçiye faizsiz kredi, borç erteleme ya da hibe desteği yapılmıştır? 2026 yılı için çiftçilere yönelik planlanan destekler nelerdir?

## Bakanlığın cevabı

Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir.

Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.

Bitkisel üretimimiz son 22 yılda tarla bitkileri üretiminde 9429 artışla 74,9 milyon tona, meyvede 0100 artışla 28,4 milyon tona ve sebzede 9030 artışla 33,6 milyon tona ulaşmıştır.

2025 yılında bitkisel üretim miktarı TÜİK 2. tahmin verilerine göre 120,1 milyon ton olacağı öngörülmüştür.

2002 yılında 9,9 milyon baş olan büyükbaş hayvan sayısı 2025 yılında 9473,7 artışla 17,2 milyon başa, 2002 yılında 31,9 milyon baş olan küçükbaş hayvan sayısı 2025 yılında 082,4 artışla 58,2 milyon başa, 2002 yılında 251 milyon adet olan kanatlı hayvan sayısı 2024 yılında Y053 artışla 384,1 milyon adede, 2002 yılında 4,2 milyon adet olan arı kovanı sayısı "114,3 artışla 9 milyon adede ulaşmıştır.

2002 yılında 1,8 milyar TL olan tarımsal destekleme tutarı 75 katına çıkarılarak 2025 yılında 135 milyar TL'ye ulaşmıştır. 2025 yılında (Kasım ayı itibarıyla) Van ilimize 865,6 milyon TL tarımsal destekleme ödemesi yapılmıştır.

Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir.

8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Yeni destekleme modeli kapsamında hazırlanan Karar ile üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. 2025 üretim yılı için destek katsayı değeri dekara 244 TL'dir.

Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlanması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.

Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı

Yeni destekleme modeliyle; e Bitkisel üretim destekleri ilk defa 3 yıllık olarak ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, destekler daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamukuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır.

"e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir.

"* Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin sebep olduğu birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.

Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.

Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilecektir. Bununla birlikte, su kısıtı olan yerlerde yine belirlenen şartlara uygun üretim yapan üreticilerimizin kullandığı mazot ve gübrenin tamamı nakdi olarak verilecektir.

Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir.

10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

Karar ile 2026 yılı bitkisel üretim desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır.

" 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri bir önceki yıla göre 9027 artırılarak dekara 310 TL olarak belirlenmiştir. e Kapalı ortam bitkisel üretime yönelik genç ve kadın çiftçilere ilave destek verilecektir. e Mısır (dane) ürünün destekleme kategorisi 1. kategoriden 2. kategoriye yükseltilmiştir. e Hayvancılıkta dane yem ihtiyacını karşılamak amacıyla yulaf, çavdar ve tritikale ürünlerinde yeşil otun yanı sıra dane üretimi de destek kapsamına alınmıştır. e Hububat üretiminde sertifikalı tohum kullanımının artırılması amacıyla bir önceki yıla göre destek katsayısı artırılarak 0,56 belirlenmiştir. e Soya üretimini teşvik amacıyla mevcut sertifikalı tohum desteğine ek, yurt içinde ıslah edilip tescil edilen ve yine yurt içinde üretilerek sertifikalandırılan tohumların kullanımı halinde ilave destek sağlanacaktır.

"e Organik tarım desteğinde, 1. derece tarımsal amaçlı üretici örgütlerine üye çiftçilere, destek katsayısının yüzde 25'i oranında ilave destek verilecektir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı e Katı organik-organomineral desteğinde 0,21 olan katsayı, 0,32'ye çıkarılmıştır. " Biyolojik/biyoteknik mücadele desteği birim fiyatları yüzde 21 artırılmıştır. e Yıl boyunca(12 ay) hizmet sunan serbest tarım danışmanları ile ziraat odaları ve üretici örgütlerinde istihdam edilen danışmanlara verilen tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, bir önceki yıla göre yüzde 17,5 artırılarak 2025 için 345.450 TL olarak ödenecektir.

8760 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Hayvansal üretimde yeni destekleme programı temel hayvancılık ve ürün geliştirme destekleri olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. e Temel hayvancılık destekleri; büyükbaş hayvancılık, küçükbaş hayvancılık, atık, arıcılık ve ipek böceği faaliyetlerinin desteklenmesinden oluşmaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan yetiştiricilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca suni tohumlama, soy kütüğü, yerli sperma, ari işletme, sürü yöneticisi (çoban) gibi verimlilik kriterlerine ilave destek sağlanmaktadır. e Ürün geliştirme destekleri; çiğ süt, besilik erkek sığır (karkas), tiftik üretimi desteklerini kapsamaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan üreticilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca ari işletme, kendi tankında soğutma, örgüt üzerinden pazarlama, karkas ağırlığı, kaliteli tiftik ve sözleşmeli üretim gibi verimlilik kriterlerine ilave destek verilmektedir.

Yeni destekleme modeli ile ilk defa; e Oğlak ve kuzuya temel destek ödemesi, " Genç ve kadın yetiştiriciye ilave destek, " Aile işletmelerine temel destek oranında ilave destek, e Doğduğuaile işletmesinden kesime giden erkek sığırlara ilave destek, e Gezginci arıcılık yapanlara ilave destek ve e Birinci derece örgüt üyesi yetiştiricilere ilave destek verilmektedir.

Ayrıca planlı üretim bölgelerinde uygun üretim yapanlara ilave destek ve her buzağıya temel destek ödemesi yapmak suretiyle üreten herkesin destek alması sağlanmaktadır.

Yeni destekleme modeli ile birlikte hayvancılık işletmelerinin ekonomik açıdan güçlü, dirençli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması hedefiyle sübvansiyonlu kredilerde; kadınlara, gençlere ve planlı üretim bölgelerine ilave indirim uygulanmaktadır. Bu sayede geleceğimizin teminatı gençlerimiz ve ailemizin temel direği olan kadınlarımızın üretimde kalmalarına imkân sağlanmaktadır.

10395 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı

Karar ile 01.01.2025 tarihinden geçerli olmak üzere hayvancılık desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır.

"e Büyükbaş hayvancılık destekleri kapsamında buzağılar için bir önceki yıla göre 94640 artışla hayvan başına 1.400 TL, malaklar için 90180 artışla hayvan başına 2.800 TL'ye çıkarılmıştır. e Küçükbaş hayvancılık destekleri kuzu/oğlaklar için ise bir önceki yıla göre yüzde 50 artışla hayvan başına 300 TL'ye çıkarılmıştır. e Çoban desteği, küçükbaş hayvancılıkta 300 TL olan temel desteğin 1,8 katı olmak üzere 150 baş üzerinden 81.000 TL olarak ödenecektir. e Arıcılık desteği, üretici/yetiştirici örgütlerine üye üreticilere arılı kovan başına temel destek bir önceki yıla göre 9640 artışla 140 TL'ye, üye olmayanlara "625 artışla 100 TLye çıkarılmıştır.

"e İpek böceği temel desteği bir önceki yıla göre 9610 artırılarak kilogram başına 1.100 TLye, tiftik üretimi temel desteği 90100 artışla kilogram başına 160 TL'ye çıkarılmıştır. e Bakanlıkça programlanan aşı uygulamaları sonrasında oluşan atıklar için büyükbaş ve küçükbaş hayvan sahiplerine verilen temel destekleme tutarı, bir önceki yıla göre 96100 artırılmıştır. e Su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelere, ürettikleri türler ve üretim şekline göre yapılan temel destek oranları artırılmıştır. e Hayvan gen kaynakları birim destek tutarları artırılmış, Ankara keçisine ilave destek verilecektir. e Hayvan ve sürü sağlığı desteği kapsamında, hayvan tanımlama araçlarıyla bazı aşı bedelleri de destek kapsamına alınmıştır.

" Marmara Denizi'ne kıyısı olan 7 ilde, müsilajdan etkilenen balıkçı gemilerine, gemi başına ilave küçük ölçekli balıkçılık desteği verilecektir. e Su ürünleri desteğinde, üretici örgütlerinin etkinliğini artırmak amacıyla birlik ve tanıtım kesinti oranları 962'den 43'e çıkarılmıştır.

Ayrıca ülkemizde etçi damızlık üretimi yapan işletme sayısını artırarak, daha fazla etçi ırk besilik materyalinin yerli imkânlarla yetiştirilmesi amacıyla "Kırsalda Bereket Hayvancılığa Destek Projesi" hayata geçirilmiştir.

Etçi ırk hayvan sayısını artırmak ve et arzının yerli kaynaklardan sağlanmasını desteklemek amacıyla "Güçlü Besi, Güçlü Üretim Projesi" başlatılmış; proje kapsamında etçi ırk spermasıyla doğan her buzağıya ilave destek sağlanacaktır.

Bakanlığımızca 2021 yılından itibaren ülke genelinde işlenmeyen ve nadasa bırakılan arazilerde gerek bitkisel üretimin artırılması gerekse kuraklığa dayanıklı çeşitlerin ekilişlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik azami "675 ayni desteğin sağlandığı "Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi" yürütülmektedir.

Proje kapsamında uygun münavebe planı ve ekim yöntemleri uygulayarak stratejik ürünlerin üretiminde kullanılması, iklim değişikliğini dikkate alarak uygun çeşitlerle hububat, baklagil ve yağlı tohumlu bitkilerin üretiminin geliştirilmesi sağlanmaktadır.

Proje kapsamında Van iline 2021- 2024 yılları arasında 12 milyon TL, 2025 yılında ise 2,3 milyon TL kaynak tahsis edilmiştir.

Ayrıca, mera, yaylak ve kışlakların ıslah edilerek otlatma kapasitelerinin artırılması, ot kalitesinin iyileştirilmesi, toprak muhafaza tedbirleri uygulanarak erozyonun önlenmesi ve Strateji Geliştirme Başkanlığı kaliteli kaba yem ihtiyacının karşılanması amacıyla Van ilinde 3,19 milyon dekar alanda toplam 96 adet Çayır Mera Islah ve Amenajman Projesi uygulanmıştır.

Van ilinde Bakanlığımızca yasaklanmış herhangi bir mera, yaylak ve kışlak alanı bulunmamaktadır. Asayiş sebebiyle vatandaşlarımızın da can ve mal güvenliği için Valiliklerimizce geçici özel güvenlik bölgeleri ilan edilen yerlerde belli sürelerde mera yaylak ve kışlaklar otlatmaya kapatılabilmektedir.

Mera, yaylak ve kışlaklarla ilgili tüm iş ve işlemler 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamında yürütülmektedir.

IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD | ve IPARD II dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD HI dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD II döneminde çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9050-75 arasında değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanmaktadır.

IPARD Programı kapsamında yer alan tedbirler ile kırsal alanda yaşayan gençlere ve kadınlara yönelik ek sıralama puanı ve ek hibe oranı uygulanarak pozitif ayrımcılık yapılmaktadır.

2006'dan bu yana; Kırsal Kalkınma Yatırımları Destekleme Programı (KKYDP), IPARD hibeleri, Genç Çiftçi Projesi ve Kırsalda Uzman Eller Projesi kapsamında 98.890 projeye günümüz fiyatlarıyla toplam 178,8 milyar TL destek verilmiş, 283.682 kişiye istihdam sağlanmıştır.

Son 5 yılda KKYDP kapsamında Van ilinde 338 projeye 127,3 milyon TL hibe desteği verilmiş olup Başkale ilçesinde devam eden 1 projeye 10 milyon TL hibe desteği verilmesi planlanmaktadır.

IPARD Programı kapsamında projenin başlangıcından itibaren Van ilimizde 378 projeye reel fiyatlarla 1,2 milyar TL hibe desteği verilmiştir. Toplam 2,5 milyar TL yatırım yapılması sağlanmış ve 794 insanımıza istihdam imkânı oluşturulmuştur.

Son 5 yılda yılda Başkale ilçemizde IPARD Programı kapsamında 3 projeye reel fiyatlarla 18,3 milyon TL hibe desteği verilmiştir. Toplam 35,8 milyon TL yatırım yapılması sağlanmıştır.

Van İlinde tarım ve hayvancılığı desteklemek amacıyla;

Kanatlı Hayvan Yetiştiriciliği,

Su Ürünleri Üretiminin Geliştirilmesi Projesi ve Alabalığın Geliştirilmesi, Van İnci Kefali Balığının Koruması Çalışmaları,

Yün Fabrikası Yapımı,

Köyümde Yaşamak İçin Bir Sürü Nedenim Var,

Meyve Üretiminin Artırılması Projesi,

Mera Islah Programı, Baraj ve Göletlerin Takibi,

Çatak ve Bahçesaray İlçelerinde Arıcılık ile Cevizciliğin Geliştirilmesi, Çiftçilere 4.984 Ton Tohum Desteği Verilmesi (Arpa, Buğday, Yonca, Korunga), Meyve Fidan Çöğürlerinin Alımı ve Dikimi? *Balıkçılığın Geliştirilmesi, Van İlinde Yumurta ve Yavru Alabalık Üretiminin Geliştirilmesi Projesi, Çilek Yetiştiriciliği Projesi ve

Meyvecilik-4 Projesi (İlkbahar 2026) hayata geçirilmiştir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Ayrıca üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9625-94100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.

Bu kapsamda; Sütçü ve kombine sığır yetiştiriciliği, büyükbaş hayvan besiciliği, küçükbaş hayvancılık, hastalıktan ari hayvan yetiştiriciliği, arıcılık, kanatlı sektörü, su ürünleri sektörü, temel hayvansal üretim, kapalı ortamda bitkisel üretim, yem bitkisi üretimi, yurt içi sertifikalı tohum, fide-fidan üretimi, süs bitkisi, ubbi ve aromatik bitkiler üretimi, meyve yetiştiriciliği ve bağcılık, temel bitkisel üretim, tarım makineleri, traktör, basınçlı sulama sistemi yatırımı, tarım makineleri parkı, arazi alımı (birleştirme), lisanslı depoculuk yatırımları, ELÜS karşılığı kredi, soğuk hava deposu yatırımları, tarımsal ürünlerin işlenmesi, sözleşmeli üretim, tarımsal elektrik bedeli, tarımsal yenilenebilir enerji yatırımları, biyo-tarım yatırımları ve tarımsal AR-GE konularında faaliyet gösteren ya da faaliyete başlayacak olan gerçek ve tüzel kişi girişimciler faydalandırılmaktadır.

Şap hastalığı, ülkemizin coğrafi konumu nedeniyle endemik olarak seyreden ihbarı mecburi hayvan hastalıkları arasında yer almaktadır. Hastalıkla mücadele kapsamında gerekli tüm iş ve işlemler Bakanlığımızın ilgili birimlerince hassasiyetle yürütülmektedir.

2025 yılında ortaya çıkan şap hastalığında gözlenen vaka artışlarının temel nedeni, hastalığa yol açan şap virüsünün yeni bir serotipinin (SAT-1) uzun yıllar sonra ülkemizde ortaya çıkmış olmasıdır.

Ülkemizde endemik olarak seyreden şap hastalığına karşı yılda iki defa ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde aşılama programları yürütülmektedir. 2025 yılı bahar dönemi aşılama çalışmaları Mayıs ayı itibarıyla tamamlanmış olup 2025 Haziran ayında başlatılan ve 15.11.2025 tarihine kadar devam edecek olan sonbahar dönemi şap aşılama kampanyasında ise ortalama 9499 seviyesinde ülke bazlı aşılama oranı yakalanmıştır. Risk esaslı olarak ülke bazlı baskın aşılama çalışmaları, il ve bölge bazlı ek aşılama çalışmaları ve mihrak bazlı aşılama çalışmaları yürütülmektedir.

Aşılama çalışmalarıyla birlikte sahadan düzenli olarak numune akışı sağlanmakta, virüsün genetik yapısı takip edilmekte ve değişen genetik yapıya bağlı olarak saha suşu ile uyumlu aşı üretim çalışmaları gerçekleştirilmektedir.

Şap hastalığının yeni varyantına karşı 20,7 milyon doz aşı üretimi tamamlanmış ve il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimize dağıtımı gerçekleştirilmiştir. Aşı üretim ve uygulama çalışmaları, hastalıkla etkin mücadele kapsamında yoğun şekilde devam etmektedir.

Bölgesel incelemeler neticesinde, hayvan hareketlerinin yoğun olduğu, mera kullanımının yaygınlaştığı ve hayvanlar arasında doğrudan temasın yüksek olduğu bölgelerde, Kastalığın bulaşma hızı daha yüksek seyretmektedir.

Salgın niteliği taşıyan bir hayvan hastalığının tespit edilmesi durumunda, mihraklarda koruma ve gözetim bölgesi oluşturulmakta, hastalık sönüşü yapılana kadar da belirlenen sınırlar içerisinde hayvan giriş ve çıkışları yasaklanmakta ve hastalık mihrakını çevreleyen koruma ve gözetim bölgelerinde bulunan tüm duyarlı hayvanlar aşılanmaktadır. Hastalık hakkında paydaşlara yönelik bilgilendirme ve eğitim çalışmaları yapılmakta, mihraklarda ise temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri büyük bir hassasiyetle gerçekleştirilmektedir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Hayvan pazarları, kesimhaneler ve kurbanlık satış yerleri ile kesim yerlerine; ililçe tarım ve orman müdürlüklerinden alınan veteriner sağlık raporu ile sevk edilen tüm hayvanlar, sağlık taramasından geçirilerek gönderilmektedir. Yapılan kontroller sonucunda hastalık tespit edilen hayvanlar hakkında ilgili mevzuat kapsamında gerekli iş ve işlemler uygulanmaktadır.

Ülke genelinde hayvan nakillerinden önce tüm hayvanların sağlık kontrolleri "Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik" kapsamında yapılmaktadır. Ayrıca Veteriner Yol Kontrol ve Denetim İstasyonları 7/24 çalışmaktadır.

Hayvan pazarlarının kapatılmasının yanı sıra, yapılan epidemiyolojik çalışmalar doğrultusunda riskli illerde, Hayvan Sağlık Zabıtası Komisyon Kararları ile il içi ve il dışı hayvan hareketlerine kısıtlamalar getirilmiştir. Bu kısıtlamalara uymayarak kontrolsüz hayvan hareketinde bulunan kişilere, il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun ilgili maddeleri kapsamında cezai işlemler uygulanmaktadır.

Ülke genelinde yürütülen yoğun aşılama, karantina ve saha denetimleri sayesinde hastalığın yayılımı büyük oranda sınırlandırılmıştır. Aşılama oranı yüzde 85'in üzerine çıkan çoğu ilimizde hayvan pazarları açılmıştır. Hayvan Sağlık Zabıtası Komisyon Kararları ile risk durumu göz önünde tutularak ve önlem amaçlı olarak hayvan pazarı kapatılması kararları da mihrak alanlarından bağımsız olarak alınabilmektedir.

Şap hastalığı, aşılı ari bölgeler haricinde tazminat kapsamında bulunmamaktadır.

Bakanlığımızca 2016 yılında tamamlanan "İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi" ile iklim değişikliğinin tüm havzalarda yüzey ve yer altı sularına muhtemel etkisi tespit edilmiş ve gerekli uyum faaliyetleri belirlenmiştir.

Ülkemizde tüm sektörlerde suyun verimli kullanılması ve su verimliliği konusunda toplumsal farkındalığın artırılması amacıyla 31.01.2023 tarihinde "Ulusal Su Verimliliği Seferberliği" başlatılmıştır.

Seferberlik kapsamında kentsel, endüstriyel ve tarımsal su verimliliğinin sağlanmasına ilişkin rehber dokümanlar hazırlanmış olup www.suverimliligi.gov.tr adresinden dokümanlara ulaşılabilmektedir.

Su verimliliği seferberliğinin uygulanmasına yönelik 27.12.2024 tarihli ve 32765 sayılı Resmi Gazete'de "Su Verimliliği Yönetmeliği" yayımlanmıştır. Mezkur Yönetmelik ile sektörel su kullanımlarının izlenmesi, kayıt altına alınması, orantısız su kullanımlarının ve su kayıplarının azaltılması, ekosistemlerin ve su kaynaklarının korunarak her türlü su kullanımında verimliliğin sağlanması hedeflenmektedir.

Ulusal su verimliliği hedeflerinin ve stratejilerinin ortaya konulduğu "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023-2033)" hazırlanmıştır.

Bakanlığımızca çevre, içme suyu, tarım, sanayi, hayvancılık, turizm vb. sektörlerin adil ve dengeli su paylaşımını sağlamak aynı zamanda su kullanımından elde edilecek faydayı en üst seviyeye çıkarmak amacıyla havza ve alt havza bazında Sektörel Su Tahsis Planları (SSTP) hazırlanmaktadır.

Şu ana kadar Seyhan, Gediz, Küçük Menderes, Konya, Akarçay, Burdur, Batı Akdeniz, Kuzey Ege, Büyük Menderes, olmak üzere 9 havzada SSTP tamamlanmış ve yayımlanmıştır.

İklim değişikliğinin tarım sektörü üzerindeki olumsuz etkileri ise daha sıcak ve az yağışlı iklim koşulları, ekstrem meteorolojik olaylarda artış, su kaynaklarında azalma, kuraklık şiddetinde Strateji Geliştirme Başkanlığı artış, su ve toprak kalitesinde bozulma ve biyolojik çeşitliliğin azalması gibi hususlar olarak sıralanmaktadır.

Bu bağlamda; Bakanlığımız koordinatörlüğünde ülkemiz şartlarına uygun 2008-2012, 2013- 2017, 2018-2022 ve 2023-2027 dönemine ait Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulmuştur.

Kuraklık risklerinin olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunması maksadıyla ülkemizdeki 25 nehir havzası için Kuraklık Yönetim Planları hazırlanmıştır.

Ayrıca "Kuraklık Tahmini ve Erken Uyarı Sisteminin Kurulması" çalışmalarına başlanmış olup 2027 yılında tamamlanması hedeflenmektedir. Bu sistemle kuraklık öncesinde tarım, içme suyu, turizm, sanayi gibi su kullanan sektörlere gerekli uyarılar yapılarak kuraklık zararlarının en aza indirilmesi hedeflenmektedir.

IV. Tarım Orman Şurası Sonuç Bildirgesi'nde de iklim değişikliği ve kuraklıkla ilgili hedefler yer almaktadır. Sonuç bildirgesinde; iklim değişikliği etkilerine dayanıklı yeni bitki çeşitlerinin ve hayvan ırklarının geliştirilmesi ile kuraklık ve aşırı hava olaylarına karşı erken uyarı ve dijital kuraklık izleme sisteminin kurulması kararları alınmıştır.

8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Doğal afetlerden etkilenen üreticilerimizin 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve bu Kararlara dayanılarak hazırlanan 2024/15 sayılı "Tarımsal Üretime Dair Faiz/Kâr Payı Destekli Yatırım Ve İşletme Kredisi/Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği" kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden/taksit tarihinden itibaren 7625 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak | yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar "020 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.

Bitkisel üretim istatistikleri ile hayvancılık istatistiklerine ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu'nun resmi internet adresi üzerinden tüm kamuoyu ile düzenli olarak paylaşılmaktadır.

İbrahim YUMAKLI
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** Gülderen Varli (DEM Parti, Van). “Van ilinde tarım ve hayvancılık sektöründe yaşanan sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34675, 23 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34675-van-ilinde-tarim-ve-hayvancilik-sektorunde-yasanan-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/d30c06dc-ad38-44ca-86f4-01997a9629f7

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.