# Küresel toprak kirliliği çalışmasının Türkiye'ye yönelik bulgularına ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/34921 - **Veren:** Kayıhan Pala (CHP, Bursa) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 8 Ekim 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 134 gün sonra, 19 Şubat 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/6ba44896-fa88-441a-a2e1-0199c36012c5 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34921-kuresel-toprak-kirliligi-calismasinin-turkiye-ye-yonelik-bulgularina-iliskin > Kayıhan Pala (CHP), 8 Ekim 2025 tarihinde 7/34921 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 134 gün sonra, 19 Şubat 2026). ## Önerge metni Aşağıdaki soruların Türkiye Cumhuriyeti anayasasının 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 96 ve 99*uncu maddelerine uygun olarak, T.C. Tarım ve Orman . Bakanlığına iletilmesi ve Sayın Bakan İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak yanıtlanması için gereğinin yapılmasını arz ederim. Bilimsel çalışmalar, topraklardaki ağır metal kirliliğinin tarımsal üretimi, gıda güvenliğini ve halk sağlığını doğrudan tehdit etmekte olduğunu göstermektedir. 2025 yılında Science dergisinde yayımlanan kapsamlı bir araştırma, küresel ölçekte 796 bin 84 örnekten elde edilen verilere dayanarak, tarım topraklarının yüzde 14—-17'sinde arsenik, kadmiyum, . kurşun, nikel ve benzeri toksik metallerin eşik değerleri aştığını ortaya koymuştur. Bu risk kuşaklarından biri, "Düşük Enlem Avrasya Metal Koridoru" olarak adlandırılmakta ve Türkiye'nin de içinde bulunduğu Akdeniz ve Orta Doğu bölgesini kapsamaktadır. Özellikle kadmiyum ve nikel birikiminin Türkiye tarım arazilerinde yüksek risk oluşturduğu belirtilmektedir. Türkiye'de sanayileşmiş bölgeler ve madencilik faaliyetlerinin yoğun olduğu alanlarda ağır metal kirliliği raporlanmış olmasına karşın ulusal düzeyde bütüncül ve.düzenli bir izleme mekanizması bulunmadığı, kamuoyuna yıllık ve bölgesel kırılımda veri sunulmadığı görülmektedir. Bu eksiklik, tarımsal üretimden besin zincirine geçebilecek toksik metallerin insan sağlığı üzerindeki risklerini görünmez kılmaktadır. Ağır metaller tarım topraklarında birikerek mahsullerin kökleri aracılığıyla gıda , zincirine taşınmakta, bitkilerin büyümesini yavaşlatmakta ve ürün kalitesini düşürmektedir. Ayrıca, kirlenmiş topraklarda yetişen gıdaların ağır metal içeriği başta çocuklar olmak üzere insanların sağlığı açısından ciddi risk oluşturmaktadır. Kurşun ve kadmiyum gibi ağır . metallerin uzun dönemde böbrek, karaciğer, sinir sistemi hasarı ve çocuk gelişimi üzerinde geri dönüşümsüz etkilere yol açabileceği bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bu nedenle tarım topraklarının kirlilik düzeyleri, izleme ve denetim mekanizmaları ile riskli bölgelerin yönetimi konusunda şeffaflık ve etkinlik hayati önem taşımaktadır. Bu bağlamda; 1. 2025 yılında Science dergisinde yayımlanan küresel toprak kirliliği çalışmasının i Türkiye*ye ilişkin bulguları Bakanlığınızca değerlendirilmiş midir? Ulusal düzeyde güncel bir risk haritası çıkarılmış mıdır? Türkiye Büyük Millet Meclisi Halkla İlişkiler Binası 2.Kat No: F-216 Çankaya / Ankara 0654 Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu Üyesi 2. Türkiye'de tarım topraklarında ağır metal kirliliği (arsenik, kadmiyum, kurşun, nikel, krom vb.) düzenli olarak izlenmekte midir? Son 10 yıla ait iller ve tarımsal bölgeler bazında ağır metal yükü verileri mevcut mudur? 3. Tarım ürünlerinde ağır metal kalıntılarını izlemek amacıyla yürütülen laboratuvar analizleri ve saha denetimlerinin sonuçları son on yılda, yıllara göre nasıldır? Bakanlığınızın Dijital Tarım İhtisas Kütüphanesinden bu analizlere neden erişilememektedir? 4. Sanayileşmiş ve madencilik faaliyetlerinin yoğun olduğu bölgelerde tarım topraklarının ve sulama sularının ağır metaller açısından izlenmesine yönelik Bakanlığınızın herhangi bir eylem planı var mıdır? 5. Çiftçilerin ağır metal kirliliğini önleyici uygulamalar (temiz sulama kaynakları, uygun gübre kullanımı vb.) hakkında bilgilendirilmesi ve desteklenmesi için Bakanlığınızca yürütülen programlar var mıdır? 6. Tarımsal üretimden besin zincirine geçebilecek ağır metallerin insan sağlığı üzerindeki risklerini azaltmak amacıyla Bakanlığınız ile Sağlık Bakanlığı arasında herhangi bir ortak eylem planı var mıdır? | MM LL LL YL YL YY Mİİ AYM EZELİ Türkiye Büyük Millet Meclisi Halkla İlişkiler Binası 2.Kat No: F-216 Çankaya / Ankara 0654 ## Bakanlığın cevabı Ağır metaller kaynaklı toprak kirliliği konusunda, Bakanlığımız, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM)Y'ne bağlı 17 araştırma enstitüsünde, 24 alt projeden oluşan ve yaklaşık 50.000 adet toprak örneğini kapsayan "Türkiye Tarım Topraklarının Verimlilik, Bitki Besin Maddesi ve Potansiyel Toksik Element İçeriklerinin Belirlenmesi, Toprak Veri Tabanının Oluşturulması ve Haritalanması" başlıklı ülkesel proje yürütülmektedir. Söz konusu proje kapsamında; toprak verimlilik parametreleri (bünye, suyla doygunluk, toprak reaksiyonu, elektriksel iletkenlik, kireç, organik madde, alınabilir fosfor, toplam azot, ekstrakte edilebilir potasyum, kalsiyum, magnezyum, sodyum ve bor ile bitkiye yarayışlı demir, bakır, çinko ve mangan) ile potansiyel toksik element içerikleri (bakır, çinko, nikel, kadmiyum, krom, kurşun ve kobalt) belirlenmekte; ulusal ölçekte bir toprak veri tabanı oluşturulmakta ve toprak haritaları hazırlanmaktadır. 2013 yılında başlatılan projenin 2027 yılında tamamlanması planlanmakta olup proje sonuçları tamamlanmasını müteakip ulusal düzeyde karar vericiler ve ilgili kullanıcıların erişimine sunulacaktır. Bu proje öncesinde, tarım topraklarımızın ağır metal içeriklerine ilişkin ülkesel ölçekte kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır. TAGEM bünyesinde, tarımsal sulamada su kalitesi kapsamında Ar-Ge projeleri yürütülmektedir. Enstitülerde su kirliliği alanında gerçekleştirilen çalışmalardan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, düzenlenen çiftçi bilgilendirme ve eğitim toplantılarında; aşırı gübre ve pestisit kullanımının sularda oluşturabileceği olumsuz etkiler (nitrat, ağır metal ve pestisit kirliliği) hakkında bilgilendirme yapılmaktadır. Çiftçilerimizin gübre kullanımı, toprak analiz sonuçlarına dayalı olarak yönlendirilmektedir. Bu uygulama ile gübre kaynaklı olduğu değerlendirilen ağır metal kirliliğinin azaltılması hedeflenmektedir. Ayrıca, fosforlu gübrelerde bazı ağır metallerin tespitine yönelik bir Ar-Ge projesi hâlen devam etmektedir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Kayıhan Pala (CHP, Bursa). “Küresel toprak kirliliği çalışmasının Türkiye'ye yönelik bulgularına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34921, 8 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34921-kuresel-toprak-kirliligi-calismasinin-turkiye-ye-yonelik-bulgularina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/6ba44896-fa88-441a-a2e1-0199c36012c5 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.