# Son 5 yılda Muğla'da tarımsal üretimi sonlandıran çiftçi sayısına ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/35423 - **Veren:** Süreyya Öneş Derici (CHP, Muğla) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 17 Ekim 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 97 gün sonra, 22 Ocak 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ddd261eb-b8dd-482d-bb25-019a05b1ce49 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35423-son-5-yilda-mugla-da-tarimsal-uretimi-sonlandiran-ciftci-sayisina-iliskin > Süreyya Öneş Derici (CHP), 17 Ekim 2025 tarihinde 7/35423 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 97 gün sonra, 22 Ocak 2026). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın, Anayasa'nın 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri uyarınca T.C. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı | Süreyya Öneş Derici CHP Muğla Milletvekili tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim. 16.10.2025 Muğla, Türkiye'nin en verimli zeytinlik, narenciye ve arıcılık alanlarına sahip illerinden biri olmasına rağmen, son yıllarda çiftçilerin geçim koşulları hızla kötüleşmiştir. Artan üretim maliyetleri, düşük alım fiyatları, sulama suyuna erişim zorlukları ve kıyı bölgelerdeki kontrolsüz turizm ile madencilik faaliyetleri tarımsal üretimi ciddi biçimde baskı altına almıştır. Bu ekonomik sıkışma, özellikle küçük ölçekli çiftçilerin borç ve gelir baskısı altında topraklarını satmak zorunda kalmasına yol açmakta; topraklar çoğu zaman büyük sermaye gruplarının veya turizm yatırımlarının eline geçmektedir. Üretimden kopan yurttaşlar, Bodrum, Milas ve Fethiye gibi kent merkezlerine ya da büyükşehirlere göç etmekte; bu göç dalgaları hem üretici köylerini boşaltmakta hem de kentlerde konut, altyapı ve istihdam krizini derinleştirmektedir. Özellikle Milas, Yatağan ve Seydikemer gibi tarımsal üretimin yoğun olduğu ilçelerde çiftçilerin tarım dışına itilmesiyle birlikte gıda arz güvenliği ve kırsal kültür kaybı tehlikeli bir boyuta ulaşmıştır. Göç eden aileler, kentte artan yaşam maliyetleri, kira bedelleri ve işsizlikle karşılaşmakta; bu durum yalnızca ekonomik değil, toplumsal bir yoksullaşmayı da beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, Muğla'da çiftçilerin topraklarını kaybetmesine neden olan ekonomik ve yapısal baskıların, ardından yaşanan göçlerin ve büyükşehirlerdeki kapasite sorunlarının boyutunun ortaya konulması büyük önem taşımaktadır. | 1. Son beşyıl içerisinde Muğla genelinde tarımsal faaliyetini sonlandırarak üretimden çekilen çiftçi sayısı kaçtır? Bu çiftçilerin en yoğun bulunduğu ilçeler hangileridir? 2. Muğla'da çiftçilerin borç, arsa spekülasyonu veya turizm-madencilik baskısı sonucu topraklarını satmak zorunda kaldığına dair Bakanlığınızın elinde kayıt veya saha tespiti bulunmakta mıdır? . Özellikle Milas, Yatağan, Seydikemer ve Ortaca ilçelerinde tarım arazilerinin el değiştirme oranı nedir? Bu arazilerin yeni sahiplerinin hukuki statüsü (şirket, yatırımcı, bireysel mülk edinici vb.) hakkında veri mevcut mudur? . Muğla'dan özellikle Ankara,İzmir, Antalya ve İstanbul'a yönelen göç dalgalarının sosyoekonomik etkilerine ilişkin bir araştırma yapılmış mıdır? Bu göçlerin yarattığı işsizlik ve barınma sorunları konusunda Bakanlığınız diğer kurumlarla koordinasyon içinde midir? . Tarım dışına itilen üreticilerin yeniden üretime kazandırılması amacıyla Muğla ilinde uygulanan özel bir kırsal kalkınma programı veya hibe desteği mevcut mudur? Mevcut ise bu hibe desteğinden 2025 yılında kaç vatandaşımız faydalanmıştır? . Kırsal kesimdeki üreticilerin topraklarını koruması içinfaiz indirimi, girdi sübvansiyonu ve alım garantisi gibi önlemler gibi yeni bir planlama yapılmakta mıdır? . Muğla gibi turizm ve tarımın iç içe geçtiği bölgelerde, tarımsal üretim alanlarının korunması amacıyla Bakanlığınızın yerel yönetimlerle ortak yürüttüğü bir arazi kullanım planı mevcut mudur? ## Bakanlığın cevabı Muğla ilinde Çiftçi Kayıt Sistemi'ne kayıtlı üretici sayısı son beş yılda sürekli artarak 2021 üretim yılında 28.546 kişi, 2022 üretim yılında 28.584 kişi, 2023 üretim yılında 28.641 kişi, 2024 üretim yılında 29.756 kişi ve 2025 üretim yılında 29.833 kişiye ulaşmıştır. Ayrıca 2021 yılında 35.846 hayvancılık işletmesi bulunurken 2025 yılında 37.750 işletme bulunmaktadır. Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı 81 ilimizi kapsamakta olup: tarımsal ürünlerin işlenmesi, depolanması ve paketlenmesi konularında yeni tesis, tamamlama ve mevcut tesislerin kapasite artırımı ve teknoloji yenilemesine, tarımsal üretime yönelik sabit yatırım tesislerine, altyapı projelerine, bütçe imkanları ölçüsünde, hibeye esas proje tutarının KDV hariç 9050'si hibe desteği olarak verilmektedir. 2025 yılında Muğla ilinde 4.198.638 TL hibe desteği verilmiştir. IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD | ve IPARD II dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD Il dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD II Programı kapsamında çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9050-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanmaktadır. IPARD programı kâpsamında bugüne kadar 27.110 projeye reel fiyatlarla 99,2 milyar TL hibe desteği verilmiş ve bu destekler sayesinde ülkemize reel fiyatlarla 209,9 milyar TL yatırım kazandırılmış, 106.421 insanımıza istihdam imkânı sağlanmıştır. Muğla ilinde 2024 yılında uygulanmaya başlayan IPARD-3 Programı kapsamında 64 proje başvurusu alınmış; incelemesi tamamlanan ve yatırımı tamamlanan 9 projeye toplam 37,8 milyon TL hibe ödenmiştir. Diğer projelerin süreçleri ise devam etmektedir. Üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla. 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9025-96100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir. Üreticilerimiz temel bitkisel ve temel hayvansal üretim konularında 300.000 TL'ye kadar (300.000 TL dahil) sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TL*ye kadar "050-90100 aralığında faiz/kâr payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir. Bu kapsamdaki işletme kredi/finansmanlarının belirli bir kısmı ayni olarak tahsis edilmekte, bu tutar akaryakıt, gübre, tohum, fide, ilaç, veterinerlik hizmeti, yem, aşı ve benzeri tarımsal girdilerin alımına yönelik kullandırılmaktadır. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında Arazi Kullanım Planlaması ile ilgili çalışmalar devam etmektedir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Süreyya Öneş Derici (CHP, Muğla). “Son 5 yılda Muğla'da tarımsal üretimi sonlandıran çiftçi sayısına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/35423, 17 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35423-son-5-yilda-mugla-da-tarimsal-uretimi-sonlandiran-ciftci-sayisina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ddd261eb-b8dd-482d-bb25-019a05b1ce49 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.