# Sayıştayın 2024 yılı Denetim Raporu'nda TİKA ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/35623
- **Veren:** Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti, Kocaeli)
- **Muhatap:** Kültür ve Turizm Bakanlığı (Mehmet Nuri Ersoy)
- **Veriliş tarihi:** 21 Ekim 2025
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 62 gün sonra, 22 Aralık 2025)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/12ae031a-3bec-43db-9ced-019a0b218c74
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35623-sayistayin-2024-yili-denetim-raporu-nda-tika-ile-ilgili-yaptigi-bazi-tespitlere-iliskin

> Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti), 21 Ekim 2025 tarihinde 7/35623 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 62 gün sonra, 22 Aralık 2025).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.

Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), 1992*de kurulmuş olup 2018'den bu yana Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlıdır. Kuruluş amacı; kalkınma yardımları ve uluslararası işbirliğini güçlendirmektir. Ancak 2023 mali tabloları ve 2024 tarihli Sayıştay düzenlilik denetimi, kurumda şeffaflık, kaynak etkinliği ve iç denetim bakımından ciddi sorunlara işaret etmektedir. e Gelir yapısı: 2023'te TİKA'nın gelirlerinin yaklaşık 94697si "bağış ve yardımlar" kaleminden oluşmuştur; bu da fiilen Hazine transferlerine tam bağımlı bir gelir bileşimine işaret etmektedir. Kurumsal/öz gelirler yok denecek düzeydedir. e Harcama oranı: 2023 yılı için nihai ödenek 2.194.515.211,73 TL olmasına karşın, gerçekleşen harcama "063,73 seviyesinde kalmıştır; yaklaşık 800 milyon TL kullanılmamıştır. Bu durum, planlama ve uygulama kapasitesinde sorunlara işaret etmektedir. e Caritransferler ve saydamlık: Toplam gider içinde cari transferlerin payı "68,88 olup yaklaşık 893 milyon TL dış aktarıma konu edilmiştir. Hangi ülke/kuruluşa hangi ölçütle ne kadar kaynak aktarıldığı kamuoyuna açıklanmamıştır.

" Duran varlık/idari büyüme: 2023 bilançosunda duran varlık toplamı 739 milyon TL'dir; bunun önemli kısmı bina (718,8 milyon TL) ve taşıt (116,5 milyon TL) kalemlerinde toplanmıştır. Yardım/proje yerine kurumsal altyapıya ağırlık verildiğine işaret etmektedir.

" Faaliyet fazlası: 2023 faaliyet sonucu *623.650.704 TL "fazla"dır. İnsani krizlerin derinleştiği bir yılda, yardım kurumunun yüksek bütçe fazlası vermesi kaynakların etkin kullanılamadığı algısını güçlendirmektedir. e o Usulsüz sınıflama (harcırahlar): Sayıştay; yurtdışı geçici görev harcırahlarının, ilgili ekonomik kod yerine "yurtdışına transferler" tertibinden ödendiğini, bunun mali istatistik ve kesin hesap tablolarında hataya yol açtığını tespit etmiştir (yaklaşık 14,9 milyon TL).

TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat, 2 Nolu Banko Oda: F214 Bakanlıklar/Ankara e İç kontrol ve denetim zafiyeti: Sayıştay'a göre iç kontrol sistemi "kısmen kurulmuş" olup risk eylem planı, risk matrisi ve izleme mekanizmaları tamamlanmamıştır. İç denetçi kadrosu 2 iken sadece 1 denetçi görev yapmaktadır. BT stratejisi ve müstakil BT birimi bulunmadığı belirtilmiştir.

Bu tablo; TİKA'nın Hazine'ye yüksek bağımlılık, harcama gerçekleşmelerinde düşüklük, cari transferlerde saydamlık boşluğu ve iç kontrol/denetim yetersizliği sorunlarıyla karşı karşıya olduğunu göstermektedir. Kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanımını sağlamak için açıklık ve hesap verebilirlik gereklidir.

Bu bağlamda;

1. TİKA'nın 2023 yılı gelirlerinin 097'sinin "bağış ve yardım" kaleminden oluştuğu dikkate alındığında; 2025 ve izleyen yıllarda öz gelir yaratma kapasitesini artırmaya dönük somut bir plan/performans hedefiniz var mıdır? Varsa, takvim ve kilometre taşları nedir?

2. 2023'te nihai ödeneğin yalnızca 94663,73'ü harcanmıştır. Kullanılamayan yaklaşık 800 milyon T'nin gerekçesi nedir? Hangi projeler ipta/ertelenmiş veya uygulanamamıştır? Proje bazlı listeyi ve miktarları paylaşır mısınız?

3. Cari transferler kaleminde gerçekleşen yaklaşık 893 milyon TL'nin; ülke, proje, karşı taraf (kamu/STK/uluslararası kuruluş), tutar, amaç ve seçim kriterleri bazında ayrıntılı dökümünü kamuoyuyla paylaşacak mısınız? Bu verilerin gizliliğini gerektiren hukuki bir engel var mıdır?

4. Cari transferlere ilişkin önceliklendirme metodolojiniz nedir? İhtiyaç analizi, yoksulluk/kriz göstergeleri, üçüncü taraf bağımsız değerlendirmeleri ve etki analizleri hangi ağırlıklarla kullanılmıştır? Bu çerçevede 2023'te Gazze, Sudan, Ukrayna gibi kriz alanlarına yapılan aktarımların proje ve tutar bazlı dökümünü açıklar mısınız?

5. 2023 bilançosunda duran varlıkların 739 milyon TL seviyesinde olduğu, bunun bina ve taşıt kalemlerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu yatırımlar hangi verimlilik-etki kriterleriyle yapılmıştır? Aynı fonların doğrudan projeyardım harcamalarına yönlendirilmesinin engeli neydi? 2024-2026 için idari yatırım tavanı öngörüyor musunuz?

6. 2023'te *623,6 milyon TL faaliyet fazlası oluşmuştur. Bu fazlanın hangi tarihte, hangi projelere, ne tür harcamalarla yönlendirileceğine ilişkin kurul kararları/performans planları var mıdır? 2024'te fazlanın kullanım gerçekleşmesi nedir?

7. Sayıştay'ın tespiti uyarınca yurtdışı geçici görev harcırahlarının, "yurtdışına transferler" tertibinden ödenmesi uygulamasına neden başvurulmuştur? İlgili ekonomik kodda ödenek planlaması neden yetersiz kalmıştır? Bu hususta sorumlular hakkında idari işlem yapılmış mıdır? 2024 itibarıyla düzeltici/önleyici süreçler nelerdir?

8. Sayıştay raporunda sistemin "kısmen kurulu" olduğu belirtilmektedir. Risk çevrimi, risk iştahı, risk matrisi, Risk Eylem Planı ve yıllık izleme raporları ne aşamadadır? Bu dokümanları kamuoyuna açmayı planlıyor musunuz? Takvim nedir?

9. 2 iç denetçi kadrosundan yalnızca 1'inin dolu olduğu belirtilmektedir. Boş kadro neden doldurulmamıştır? 2025-2026'da iç denetim birimini güçlendirmek üzere kaç denetçi istihdam edilecektir? Yıllık denetim planının kapsamı nedir?

10. TİKA'da müstakil bir BT birimi/stratejisi olmadığı; BT'nin Personel ve Destek Hizmetleri Dairesi altında yürütüldüğü anlaşılmaktadır. Kurum içi ve yurt dışı ofislerle veri güvenliği/iş sürekliliği nasıl sağlanmaktadır? BT stratejisi ve Kişisel Verilerin Korunması kapsamında atılan adımlar nelerdir?

11. 2023 itibarıyla toplam personel sayısı, merkez-yurtdışı ve yerel istihdam dağılımı nedir? Liyakat esaslı atama ve görevlendirme süreçlerinde kullanılan ölçütler nelerdir? 2023'te sözleşmeli/yerel istihdam için açık ilan-puanlama—mülakat süreçlerine ilişkin şeffaf verileri paylaşır mısınız?

12. 2023'te tamamlanan projeler için bağımsız etki değerlendirmesi yaptırdınız mı? Göstergeler (yararlanıcı sayısı, sürdürülebilirlik, maliyet-etkinlik) bakımından ilk 20 projenin etki skorlarını ve öğrenilen dersleri paylaşır mısınız?

13. 2023 ve 202'e ilişkin ülke/proje/kurum bazlı açık veri seti yayımlamayı taahhüt eder misiniz? Bu veri setinde proje adları, bütçe, tedarik yöntemi, yüklenici/ortak, izleme-değerlendirme raporları ve sonuç göstergeleri yer alacak mıdır? Takvim nedir?

14. 2023'te öngörülen Sermaye Giderleri (137,3 milyon TL nihai ödenek) içinde yalnızca "09,75 harcama yapılmasının gerekçesi nedir? Hangi yatırımlar iptal/ertelendi? 2024"te durum nedir?

15. Yurt dışı Program Koordinasyon Ofisleri (PKO) aracılığıyla yürütülen tedariklerin yerel piyasadan yapılma oranı nedir? Bu oranı yükseltmeye dönük politika ve hedefleriniz nelerdir?

16. TİKA'nın hedef ülke seçimi hangi kriterlere (insani ihtiyaç, yoksulluk, yönetişim, afet riski, stratejik ortaklık vb.) dayanmaktadır? Siyasi/diplomatik ilişkilerin, proje seçiminde nicel ağırlığı nedir?

17. TİKA projelerinde yer alan yerel/yurtiçi STK"lar ve şirketlerle çıkar çatışması önleme mekanizmaları nelerdir? 2023'te etik ihlal/çıkar çatışması şüphesiyle inceleme | başlatılmış mıdır? Sonuçları nedir? |

TBMM Halkla İlişkiler Binası

2. Kat, 2 Nolu Banko Oda: F214 Bakanlıklar/Ankara İ Tel.: *90 (312) 420 63 86 - 87 Faks: *90 (312) 42024 82

## Bakanlığın cevabı

CEVAP

Bakanlığımız (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı)'ca;

Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) Başkanlığı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli (Il) sayılı cetvelde yer alan özel bütçeli bir kamu idaresidir. Söz konusu Kanun uyarınca özel bütçeli kuruluşlar; "Bir bakanlığa bağlı veya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, kendilerine gelir tahsis edilen ve bu gelirlerden harcama yapma yetkisi verilen idareler" olarak tanımlanmaktadır. Bu kapsamda TİKA Başkanlığının gelirlerinin büyük oranda Merkezi Yönetim Bütçesinden sağlanan "Hazine Yardımı" niteliğinde olması normal olmakla birlikte; kurum ve kuruluşlardan proje bazlı alınan şartlı bağışlardan ve Başkanlık gelirlerinin değerlendirilmesinden de gelir elde edilebilmektedir.

2023 yılının başında meydana gelen ve ülkemizin on bir ilini etkileyen depremler sonucunda, Başkanlığın yürüttüğü faaliyetlerde de bazı kısıtlamalara gidilmiştir. Ayrıca, ülke genelinde uygulamaya konulan tasarruf tedbirleri kapsamında yapılan düzenlemeler nedeniyle, Başkanlığa bütçeden tahsis edilen ödeneğin tamamı kullanılmamıştır. Bu durum hem deprem sonrası önceliklendirme süreçleri hem de mali disiplini sağlama amacıyla yürürlüğe konulan tedbirlerin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

Başkanlığın cari transferler ödenek tertibinin en önemli bileşeni olan yurt dışı proje harcamalarının bölgesel dairelere göre dağılımı, harcama detayları, amaçlar ve hedefler ile proje bazında bilgiler https://tika.gov.tr/basin-odasi/yayinlar/tika-faaliyetraporlari/ web sitesinde düzenli olarak yayımlanan İdare Faaliyet Raporlarından görülebilmektedir.

Başkanlığın uluslararası kalkınma iş birliği alanında gerçekleşen projelerinde temel öncelikler, gönül coğrafyamızdaki dost ve kardeş ülkeleri ihtiyaçlarına uygun alanlarda desteklemek, dünyanın dört bir yanında refaha ve sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağlamak, tarihi ve kültürel mirasımıza sahip çıkmak, uzak yakın demeden tüm ülkelerle diplomatik ve ticari ilişkilerimizi geliştirmenin zeminini oluşturmaktır. Ülkelerde gerçekleşen projelere ilişkin detaylara kurumsal web sayfasında yayımlanan faaliyet raporlarından ve sosyal medya hesaplarından erişilebilmektedir.

Başkanlığın hizmet binası ve araçları, Başkanlığın zorunlu ihtiyaçları doğrultusunda Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı birimlerince değerlendirilmekte ve yatırım programına alınmaktadır.

Başkanlık, faaliyetlerini, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda belirtilen esaslar çerçevesinde yürütmektedir. Bu kapsamda; kalkınma planları ve programlarda yer alan politika ve hedefler doğrultusunda, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliğin ve mali saydamlığın sağlanmasını esas almaktadır. Başkanlık, kamu mali yönetiminin yapısını ve işleyişini, bütçelerin hazırlanması ve uygulanması süreçlerini, tüm mali işlemlerin muhasebeleştirilmesi, raporlanması ve mali kontrolünü ilgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde sürdürmektedir.

Ayrıca, hangi projelere ne kadar kaynak aktarılacağı, Başkanlığın planlama ve değerlendirme süreçlerinde belirlenmekte olup 2023 yılında deprem sonrası oluşan ihtiyatlı harcama döneminde proje önceliklendirmesi yapılarak mali disiplin korunmuştur. Başkanlığın gelirlerinin harcamalardan yüksek olduğu 2023-2024 yılları gibi dönemlerde, artan ödenekler boşa gitmemekte ya da yersiz projelere yönlendirilmemekte, ihtiyaçlara uygun sarf edilmek üzere ertesi yıla devredilmektedir.

Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile belirlenen Başkanlık bütçesinin ilgili yurt dışı geçici görev yolluk ödeneklerinden, hem kurum personelinin hem de muhtelif kurumlardan görevlendirilen uzman heyetlerin gündelik ve ulaşım giderlerinin ödenmesi ve uzak coğrafyalarda yüksek ulaşım giderleri ortaya çıktığından tahsis edilen ödeneklerin yeterli gelmemesi nedeniyle ilgili tertiplere yeterli ödenek aktarılana kadar en yakın harcama kaleminden Strateji ve Bütçe Başkanlığının da bilgisi dahilinde yurt dışı geçici görev harcırahları için ödenek kullanımı yapılmıştır. Mevcut durumda ilgili tertiplere yeterli ödenek tahsisi alındığından bu uygulamaya gerek kalmamıştır.

Başkanlığın İç Kontrol Sisteminin kurulması süreci önemli ölçüde tamamlanmış olup devam etmekte olan işlerle ilgili çalışmaların 2026'da tamamlanması planlanmaktadır. Başkanlıkta mevcut durumda 2 İç Denetçi kadrosu dolu durumdadır.

Mevcut durumda, Personel ve Destek Hizmetleri Dairesi uhdesinde yapılandırılmış olan Bilgi İşlem Biriminde 1 TİKA Uzmanı (Bilgisayar Mühendisi), 1 Alan Uzmanı (Bilgisayar Mühendisi), 2 Sözleşmeli Bilişim Uzmanı, 2 Teknisyen ve 1 Tekniker ile Başkanlığın bilişim alt yapısına destek verilmektedir. Başkanlığın merkez binasında gerekli olan tüm güvenlik ürünleri lisanslı bir şekilde barındırılmaktadır. Kullanılan uygulamalar, sistemler ve süreçler ISO27001 standartlarına uygun bir şekilde ayarlanmıştır. Başkanlığın yurt dışında bulunan ofisleri "güvenli bağlantı" ile merkez binasına bağlanıp tüm uygulamalardan faydalanmaktadır. 2021 yılında Bilgi işlem ve Hukuk Müşavirliği iş birliğinde kişisel verilerin korunmasına çalışmalar olup kurum personeline bilgilendirme yapılmıştır. Bilgi İşlem Biriminin müstakil bir hizmet birimi olarak yapılandırılması hususunda mevzuat çalışması devam etmektedir.

2023 yılında Başkanlık bünyesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun'a tabi 293, Sözleşmeli Personel olarak 79, Sürekli İşçi olarak 112, Yerel Personel olarak da 323 kişi görev yapmıştır. 2023 yılında 7 4/B Sözleşmeli Personel, 1 Sözleşmeli Bilişim personeli, 6 657 sayılı Kanun'a tabi TİKA Uzman Yardımcısı, 1 Mali Hizmetler Uzman Yardımcısı ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun'a dayalı olarak Milli Eğitim Bakanlığı Bursu ile 1 personel alımı yapılmıştır.

4/B Sözleşmeli Personel alımı Merkezi Atama KPSS puanı ile yapılmıştır. TİKA Uzman Yardımcısı alımlarında KPSS puanı ile sıralamaya giren adaylar sözlü mülakata alınmıştır. Sözleşmeli Bilişim Personeli alımında da adaylar mülakata davet edilmiştir. Mülakat sınavı komisyon üyeleri Başkan Yardımcısı ve Daire Başkanlarından oluşmakta olup TİKA Uzman Yardımcılığı Yönetmeliği ve Sözleşmeli Bilişim Personeli İstihdamına İlişkin Esas ve Usuller Hakkındaki Yönetmelik kapsamında, adayların lisans mezuniyetleri çerçevesinde mesleki ve şahsi niteliklerini, yeteneklerini ve deneyimlerini esas alan kriterler ile kapalı zarflardan çektikleri soruların cevaplarına göre değerlendirme yapılmıştır.

Başkanlıkça planlanan projeler ilgili ülkelerdeki Yurt dışı Program Koordinasyon Ofisleri tarafından uygulanmakla ve izlenmekle birlikte, Türkiye'den farklı kurumlardan görevlendirilen uzmanlar ve ilgili ülkelerdeki resmi ya da sivil kuruluşlar tarafından sağlanan geri bildirimler dikkatle değerlendirilmekte ve sonraki projelerin geliştirilmesinde bunlardan istifade edilmektedir.

Başkanlığın İdare Faaliyet Raporları ve sosyal medya hesapları ilgili ülkelerde gerçekleştirilen projeler hakkında gerekli bilgileri içermekte olup yayınlar kurumsal web sitesinde erişime açık bulunmaktadır.

2023 yılı için planlanan Başkanlık hizmet binası tadilatı deprem sonrası mali disiplin sürecinde ertelenmiş, acil ve küçük ölçekli yatırım işleri gündeme alınmıştır.

Program Koordinasyon Ofislerinde yapılan mal ve hizmet tedarikleri ekonomiklik ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı göz önünde bulundurularak öncelikle mahallinden temin yoluyla gerçekleştirilmekte, büyük ölçekli ya da özel uzmanlık gerektiren projelerde Türk firmaların tedarik imkanları da değerlendirilmektedir. Bu yöntemlerden birinin tercih edilmesi projenin nitelikleri ve ilgili ülke piyasasının durumuyla ilgili olup sabit bir oran söz konusu değildir.

Başkanlık; 5 kıtaya yayılmış 63 ülkedeki ofisleriyle, Türkiye ile sıkı tarihi ve kültürel bağları olan ülkeler başta olmak üzere, dünyanın tüm ülkelerindeki mazlumların ve ihtiyaç sahiplerinin yanında olmaya gayret göstermektedir. İlgili devlet ve toplulukların yerel ihtiyaçları ve talepleri dikkate alınmakla birlikte projelerin Başkanlığın hedef ve stratejileriyle uyumlu bir şekilde ülkeler arası ilişkilere katkı sağlaması da göz ardı edilmemektedir. Bu hususta sabit bir nicel oran bulunmamaktadır.

4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 52'nci maddesinin (ç) bendinde TİKA'nın görevlerinden biri; şeklinde tanımlanmaktadır: "Kalkınma alanında ulusal ve yararlanıcı ülkelerin kamu kurumları, üniversiteleri, sivil toplum ve özel sektör kuruluşları ile iş birliği halinde program, proje ve faaliyetler gerçekleştirmek ve gerektiğinde uzman desteği sağlamak" Bu çerçevede, Başkanlığın proje ve faaliyetlerinde iş birliği ortağı olarak sivil toplum kuruluşları (STK) ya da tedarikçi olarak firmalar arasında bir çıkar çatışması bulunmamaktadır. STK'lara doğrudan yardım ya da finansal destek sağlanmamakta, sadece Başkanlığın hedeflerine uygun projelere destek verilmektedir. Benzer şekilde firmalar da Başkanlığın mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine teklif verebilmekte ve en uygun teklifi veren firma gerekli mal ya da hizmet tedariğini sağlamaktadır.

Mehmet Nuri ERSOY
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti, Kocaeli). “Sayıştayın 2024 yılı Denetim Raporu'nda TİKA ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/35623, 21 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35623-sayistayin-2024-yili-denetim-raporu-nda-tika-ile-ilgili-yaptigi-bazi-tespitlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/12ae031a-3bec-43db-9ced-019a0b218c74

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.