# MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilere ve gerçekleşen iş kazalarına ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/35768 - **Veren:** İskender Bayhan (EMEP, İstanbul) - **Muhatap:** Millî Eğitim Bakanlığı (Yusuf Tekin) - **Veriliş tarihi:** 10 Ekim 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 48 gün sonra, 27 Kasım 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/8d052c37-4ea2-498d-8685-0199dc807a68 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35768-mesem-araciligiyla-calistirilan-ogrencilere-ve-gerceklesen-is-kazalarina-iliskin > İskender Bayhan (EMEP), 10 Ekim 2025 tarihinde 7/35768 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 48 gün sonra, 27 Kasım 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından Anayasa'nın 98, TBMM İç Tüzüğü'nün 96 ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 70.70.2025 e | İstanbul Milletvekili 2002'den bu yana uygulanan eğitim politikalarıyla Türkiye'de eğitim sistemi, bilimsel ve kamusal temellerinden koparılarak sermayenin ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendirildi. Kamusal, parasız ve nitelikli eğitim hakkı adım adım ortadan kaldırılırken, gençler daha çocuk yaşta patronların "ucuz işgücü" ihtiyacının tamamlayıcısı haline getirildi. Bu dönüşümün en somut örneklerinden biri ise Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) programıdır. MESEM, iktidar tarafından "gençlerin istihdam fırsatı", "iş garantili eğitim" ve "okurken para kazanma imkânı" gibi vaatlerle parlatılıyor. Kâğıt üzerinde her şey güzel görünüyor; ama gerçekte bu program, çocuk emeğini yasal bir kılıfa bürüyerek sömürüyü meşrulaştıran bir programdır. MESEM, gençlere meslek kazandırmak yerine, patronlara ucuz ve güvencesiz işgücü sağlamanın en elverişli yolu haline gelmiştir. Bu gerçeği en açık biçimde, Emek Gençliği tarafından gerçekleştirilen ve ağırlıklı olarak İstanbul"dan olmak üzere Türkiye genelinde 200'ü aşkın MESEM öğrencisinin katıldığı anket ortaya koymaktadır. Gençlerin doğrudan deneyimlerinden derlenen bu veriler, parlatılmış MESEM söylemlerinin ardındaki sömürü düzenini çarpıcı biçimde gözler önüne sermektedir: e MESEM'lilerin ("656'siaylık o 10.000 TL'nin altında ücret almakta, yalnızca 9026'sı 14.000 TL'nin üzerinde kazanmaktadır. e "66'si günde 10-12 saat, 9o19'u ise 12 saatten fazla çalışmaktadır. "064'ü yıllık izin hakkını hiç kullanmadığını belirtmektedir. e MESEM'ekatılım nedeninde gençlerin yarısı "okuyunca bir şey olunmaz" düşüncesini, diğer yarısı "meslek öğrenme umudunu" dile getirmektedir. Ancak 9060'a yakını, işyerinde çoğu zaman angarya iş yaptığını söylemektedir. e "084'ü, koordinatör öğretmenlerin işletmelere ya hiç gitmediğini ya da ayda en fazla iki kez uğradığını belirtmektedir. Gelen öğretmenlerin de "ustalarla çay içip öğrencilerle görüşmeden gittiklerini" ifade etmektedir. e Anketi yanıtlayan gençlerin 9075'i, işe başlamadan önceki ruh hâlini "yorgun, halsiz, çok kötü" olarak tanımlamaktadır. e "83'ü,sonbir ayda hiçbir kültürel etkinliğe katılmadığını; 9672'si emeğinin karşılığını alamadığını; "094'ü başka bir mesleki eğitim sistemi bilmediğini söylemektedir. e Katılımcıların yarısı, en az bir keziş kazası geçirdiğini ifade ederken, 9061'i bu durumda nereye başvuracağını bilmemektedir. MESEM'"li gençlerin anlattıkları, "iş garantili eğitim" söyleminin ardındaki bambaşka bir gerçeği ortaya koyuyor: günde 10 saatin üzerinde, denetimsiz, düşük ücretli ve çoğu zaman sigortasız bir çalışma düzeni. Ne meslek öğrenmek mümkün ne de kendine zaman ayırmak. Gençler daha yolun başında yorgunlukla, tükenmişlikle, hastalıklarla ve değersizlik duygusuyla tanışıyor. Tüm bunların "yüzyılın projesi" olarak sunulması ise aslında şunu gösteriyor: MESEM programının amacı gençlere mesleki eğitim vererek onları iş hayatına hazırlamak değil, patronlara ve işverenlere altın tepside bir ucuz işgücü kaynağı sağlamaktır. Bu Bağlamda; 1. 16.05.2024 tarihli "İşletmelerde Mesleki Eğitim / Tamamlayıcı Eğitim / Staj Sözleşmesi"nin 17. maddesinin (Ö) bendine göre öğrencilerin günde 8 saatten fazla çalıştırılmaları yasaktır. Buna rağmen ankette katılımcıların 9085'ine yakını 10 saatin üzerinde çalıştığını belirtmiştir. Bu hükme aykırı davranan işletmelere herhangi bir idari veya hukuki yaptırım uygulanmış mıdır? Bakanlığınızın elinde bu konuda güncel denetim veya ceza verisi bulunmakta mıdır? 2. MESEM kapsamında haftanın dört günü çalışan öğrencilerin ücretleri, "devlet katkısı" adı altında İşsizlik Sigortası Fonu'ndan patronlara ödenmektedir. Bu uygulama, çocukları ucuz işgücü hâline getirirken patronlara doğrudan teşvik sağlamaktadır. Devlet, "öğrenci" statüsünü hangi yasal dayanakla asgari ücretin altında çalıştırılmanın gerekçesi olarak kullanmaktadır? 3. Sözleşmenin 18. maddesinin (D) bendine göre, okul/kurumlar işletmelerdeki mesleki eğitimin uygun biçimde yürütülmesini sağlamakla yükümlüdür. Koordinatör öğretmenlerin işletme denetimleri hangi periyotla yapılmaktadır? Bu denetimin amacı, işletmelerde mesleki eğitimin koşullarını ve niteliğini izlemek midir, yoksa öğrencilerin i yeterince çalıştırılıp çalıştırılmadığını kontrol etmek midir? | 4, Öğrencilerin 984'ü koordinatör öğretmenlerin işletmelere ya hiç gitmediğini ya da ayda iki kez uğradığını belirtmiştir. MEB'in denetim mekanizması kâğıt üzerinde mi işletilmektedir? Öğretmenlerin aynı gün içinde birden fazla iş yerini denetlemesinin İ denetimlerin niteliğini düşürüp düşürmediği Bakanlığınızca izlenmiş veya değerlendirilmiş midir? Denetim süreçlerinin etkinliğini ve güvenilirliğini sağlamak adına hangi izleme veya denetim mekanizmaları uygulanmaktadır? 5. Konuya ilişkin görüşüne başvurduğumuz bazı öğretmenler, iş yeri sahiplerinin üretim alanlarını denetlemelerine izin vermediklerini ifade etmişlerdir. Öğretmenlerin denetim yetkisinin engellenmesine dair somut vakalar için Bakanlığınızın bir tespit ve raporlama mekanizması var mıdır? Varsa bu mekanizma kapsamında saptanan ihlaller için hangi yaptırımlar (uyarı, idari para cezası, faaliyet durdurma dâhil) uygulanacaktır? 6. Sözleşmenin 18. maddesinin (J) bendine göre, okul ve kurumlar; işletmelerde mesleki eğitim, tamamlayıcı eğitim veya staja başlayacak öğrencilere temel işçi sağlığı ve güvenliği eğitimlerini vermekle yükümlüdür. Bu eğitimlerde patronların sorumlulukları ve yükümlülükleri öğrencilere açıklıkla anlatılmakta mıdır? Yoksa bu eğitimler, iş kazalarının ve iş cinayetlerinin sorumluluğunu öğrencilerin üzerine yıkan biçimsel bir prosedüre mi indirgenmiştir? Katılımcıların yarısı iş kazası geçirdiğini, 061'i ise nereye başvuracağını bilmediğini belirtmiştir. Bakanlık, MESEM öğrencilerinin iş kazası geçirdiği işletmelerin listesini açıklayacak mıdır? Bu kazalar SGK kayıtlarında yer almakta mıdır? Anket ve görüşmelerin de gösterdiği üzere, her ne kadar "çırak" ya da "kalfa öğrenci" olarak adlandırılsalar da, MESEM programına kayıtlı kişilerin fiilen işçi statüsünde çalıştırıldığı görülmektedir. Ancak haftanın beş günü, günde en az on saat iş yerinde çalışan gençlerin "öğrencilik" kisvesi altında sendikal etkinliklere katılması engellenmiştir. Bu durumda, çalışırken patronların insafına terk edilen gençlerin söz konusu hakları gündeme geldiğinde işçi değil öğrenci gibi muamele görmeleri bir çelişki değil midir? Bakanlığınız, bu uygulamanın hem fiili çalışma koşulları hem de anayasal sendikalaşma hakkı açısından yarattığı çelişkiyi tespit etmiş midir? "Gençlerin "666'sının günde 10-12 saat, "l9unun 12 saatin üzerinde çalıştığı" dikkate alındığında, Milli Eğitim Bakanlığı bu öğrencileri çocuk işçi statüsünden nasıl ayırmaktadır? Bu çalışma süreleri Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Ulusal Programı'na aykırı değil midir? Ankete göre öğrencilerin "675'i kendini "yorgun, halsiz, çok kötü" olarak tanımlamaktadır; o 683'ü (o hiçbir (oo kültürel (o etkinliğe (Ooo katılamamaktadır. Bu tablo, "okurken para kazanma" değil, erken yaşta tükenme programı değil midir? Bakanlığınız, MESEM öğrencilerinin fiziksel ve ruhsal gelişimlerini düzenli olarak izlemekte midir? Bu gençlerin stres, mobbing veya iş kazaları sonrasında nitelikli ve ücretsiz psikolojik destek alabilecekleri bir mekanizma mevcut mudur? MESEM kapsamındaki berberlik ve aşçılık bölümü öğrencilerinin devlet desteğinden dışlandığı belirtilmektedir. Bu bölümlerde ücretsiz veya eksik ücretle çalıştırılan öğrenci sayısı kaçtır? Devlet desteğinin kesilme gerekçesi nedir? Diğer bölümlerde de benzer bir kesinti planlanmakta mıdır? "594'ü başka bir mesleki eğitim sistemi bilmediğini, 2060'1 çoğu zaman angarya yaptığını söylüyor. MESEM, mesleki beceri kazandırmak yerine işletmelerin rutin işlerine yedek işgücü sağlamanın aracı haline mi gelmiştir? Yalnızca anket sonuçları değil, birçok MESEM'li öğrenciyle yapılan birebir görüşmeler ve özel buluşmalar da aynı gerçeği ortaya koymaktadır: MESEM'ler, mesleki eğitim vermekten ziyade yoğun sömürünün ve ucuz işçiliğin merkezleri haline gelmiştir. Eğer gerçekten "mesleki eğitim"i önemsiyorsanız; MESEM programını derhal sonlandırıp, mesleki eğitim gören ve desteğe ihtiyaç duyan her öğrenciye burs verilmesini, öğrencilerin ilgi ve yeteneklerine göre düzenlenecek nitelikli ve bilimsel bir mesleki eğitim sistemi için adım atmayı düşünüyor musunuz? ## Bakanlığın cevabı Y3sotyrax> İlgi o: a) 02/10/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1709499 sayılı yazınız. UÜ Seo 023 b) 10/10/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1715447 sayılı yazınız. # 30 c) 17/10/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1718631 sayılı yazınız. ç)21/10/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1720765 sayılı yazınız. W3539Y j &L3L d)22/10/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1720796 sayılı yazınız. 4/3539T e)22/10/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1722809 sayılı yazınız. H 25368 &x 36 f) 28/10/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1724950 sayılı yazınız. > 258) g) 04/11/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1727315 sayılı yazınız. g)04/11/2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1728292 sayılı yazınız. Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d-e-f-g-&)'de kayıtlı yazıyla iletilen İzmir Milletvekili Yüksel TAŞKIN"ın 7/34103 ve 7/35014, İstanbul Milletvekili İskender BAYHAN"'ın 7/34646 ve 7/35768, Gaziantep Milletvekili Sevda KARACA"nın 7/34897, Edirne Milletvekili Mehmet AKALIN'ın 7/35005, Uşak Milletvekili Ali KARAOBA'"nın 7/35018, Tekirdağ Milletvekili Nurten YONTAR'ın 7/35140, Manisa Milletvekili Şenol SUNAT'ın 7/35266, Isparta Milletvekili Hikmet Yalım HALICI'nın 7/35394, Giresun Milletvekili Elvan IŞIK GEZMİŞ'in 7135397 ile İzmir Milletvekili Sevda ERDAN KILIÇ'ın 7/35871 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ekte sunulmuştur. Bakanlığımızca 2025 Ocak, Şubat ve Mart aylarında 230 mesleki eğitim merkezinin denetimi yapılmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğünün 02.02.2024 tarihli ve 2024/36 sayılı "Mesleki Eğitimde İş Sağlığı ve Güvenliği" konulu Genelgesi çerçevesinde öğrencilerin staj/beceri eğitimi yaptıkları işletmelerde verilen eğitimin, müfredata ve mevzuata uygunluğu konularında gerekli inceleme ve denetimler yapılmaktadır. Ayrıca 2024/36 sayılı Genelgede, işletmelerin "6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu" hükümlerine göre iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alması ve valiliklerce takibinin yapılması hususu belirtilmiştir. "Mesleki Eğitimde İş Sağlığı ve Güvenliği" Genelgesinin yayımlanmasından sonra alınan tedbirlerle birlikte 2025 yılında uygun olmayan işletmelerle beceri eğitimi sözleşmesi imzalanmamıştır. 2025-2026 eğitim öğretim yılında 509.085 mesleki eğitim merkezi öğrencisi 224.346 işletmede, 254.060 mesleki ve teknik Anadolu öğrencisi ise 111.578 işletmede mesleki eğitimi almaktadır. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun "Denetleme ve ceza" başlıklı 41'inci maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre Bakanlığa bağlı eğitim kurumlarının dışında kamu ve özel kurum ve kuruluşlarında yapılan aday çırak, çırak ve kalfaların eğitimi ile işletmelerde yapılan mesleki eğitim, öğrencilerin bu eğitiminden sorumlu işletmelerin bağlı olduğu oda veya birliklerin temsilcilerinin katılımı ile Bakanlıkça; iş ortamı, sosyal güvenlik, iş güvenliği ve sağlık şartları bakımından ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca denetlenir. Denetimle ilgili raporlar valiliğe verilir. Raporlarda belirtilen hususlar valilikçe değerlendirilir ve gereği yapılır." hükmü yer almaktadır. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre öğrencilere mesleki eğitim yaptırmak için işyerinde usta öğretici bulunması şarttır. Öğrenciler, usta öğretici gözetiminde ve bir program dâhilinde işletmede beceri eğitimi alırlar. Öğrencilerin işletmede aldıkları beceri eğitimlerinin müfredata uygunluğu, görevlendirilen koordinatör öğretmenler tarafından düzenli olarak kontrol edilmektedir. Mesleki eğitim merkezi programına kayıtlı öğrenciler haftada bir veya iki gün okulda teorik eğitim, üç veya dört gün ise sözleşme imzaladıkları işletmede pratik eğitim almak zorundadır. İşletmede yapılan beceri eğitimi hafta içi günlerinde ve günde 8 saati geçmemek üzere gece saat 22.00'ye kadar yapılmalıdır. Ancak, cumartesi veya pazar günü öğrencinin işletmeye gelmesi isteniyorsa öğrencinin velisinden izin alınması gerekmektedir. Öğrenci iş ve işlemleri okul müdürlükleri tarafından yapılmaktadır. Kanuna ve sözleşmeye uygun davranmayan işletmeler ile ilgili olarak öğrencinin kayıtlı olduğu okul müdürlüğü ve öğrenci velisinin sözleşmeyi fesih etme yetkisi bulunmaktadır. Öğrencilerin ücretleri, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 25. maddesi kapsamında işletmeler tarafından ödenmektedir. Öğrenciye ödeme yaptığını belgelendiren işletmelere aynı Kanunun Geçici 12. maddesi kapsamında Devlet katkısı ödemesi yapılmaktadır. Mesleki eğitim merkezi programına kayıtlı 9, 10 ve 11.sınıf öğrencilerine asgari ücretin "530'undan, 12.sınıf öğrencilerine ise asgari ücretin "050'sinden az olmamak üzere sözleşme imzaladıkları işletmeler tarafından ücret ödenmek zorundadır. Bu kapsamda; işletmeler, öğrenciye sözleşme gereği ödenmesi gereken ücreti her ayın sekizinci gününe kadar öğrencinin banka hesabına MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 00) EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı YÜZYILI öder. İşletmelerce ödenen ücretin Devlet katkısına ilişkin tutarı ilgili ayın 20"sinden sonra mal müdürlüğüne 25'inden sonra işletmenin hesabına yatırılır. İşletmelerde mesleki eğitim ek ders görevi verilmesinde işletmelerin okula uzaklığı, ulaşım durumu, işletme sayısı, işletmeler arası uzaklık ve işletmedeki öğrenci sayısıyla bunlarla ilgili iş ve işlemlerde harcanılacak zaman gibi ölçütler esas alınır. Hangi güzergâhtaki, kaç işletme ve öğrenci için kaç saat ek ders görevi verilebileceği, koordinatör müdür yardımcısının başkanlığında alan zümre başkanlarıyla birer alan öğretmeninden oluşan komisyonca planlanır. Okul yönetimince, bu planlama da göz önünde bulundurularak ilgili alan öğretmenlerine görev dağılımı yapılır. Bu kapsamda bir öğretmene aynı gün için 8 saatten fazla ek ders görevi verilmez. Ara tatil, yarıyıl ve yaz tatilinde staj yapan öğrenciler ile varsa mesleki eğitim gören öğrenciler için işletme ve öğrenci sayısı dikkate alınarak yeniden değerlendirme yapılır ve belirlenecek program çerçevesinde öğretmen görevlendirilir. Öğretmenlerin mesleki çalışma yaptıkları günlerdeki koordinatörlük görevleri mesleki çalışma saatleri dışında yerine getirilir. Öğrencileri denetlemek için her hafta koordinatör öğretmenlere idare tarafından oluşturulmuş ve o güne ait barkodlu bir evrak verilmektedir. Hem okul müdürünün hem de işletmeninin imzası bulunan bu evrak işletme kontrolü sonrasında okul idaresine teslim edilmektedir. İşletmelerdeki mesleki eğitimle staj çalışmalarının planlı olarak yürütülmesi, programa uygunluğunun izlenmesi, ortaya çıkabilecek sorunların belirlenmesi, öğrencilerin başarı, devamsızlık ve disiplin durumlarının izlenmesi ve rehberlikte bulunulması amacıyla okulda alanı atölye ve laboratuvar öğretmenliği olan yönetici ve öğretmenler arasından koordinatör öğretmen görevlendirilir. Koordinatör olarak görevlendirilen öğretmenlerin isimleri ilgili işletmeye bildirilir. İşletmelerde mesleki eğitim uygulaması ile staj çalışmalarının planlı olarak yürütülmesini sağlamak amacıyla alınacak önlemleri belirler ve okul müdürlüğüne bildirir. İşyeri sahiplerinin üretim ile ilgili denetimleri faaliyet gösterdikleri alandaki Bakanlıklar tarafından denetlenmektedir. Mesleki eğitim merkezi programına kayıtlı öğrenciler haftada bir veya iki gün okulda teorik eğitim, üç veya dört gün ise sözleşme imzaladıkları işletmede pratik eğitim almak zorundadır. İşletmede yapılan beceri eğitimi hafta içi günlerinde ve günde 8 saati geçmemek üzere gece saat 22.00'ye kadar yapılmalıdır. Ancak, cumartesi veya pazar günü öğrencinin işletmeye gelmesi isteniyorsa öğrencinin velisinden izin alınması gerekmektedir. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun Üçüncü Kısım Çıraklık, Kalfalık ve İşletmelerde Mesleki Eğitim Birinci Bölüm Çıraklık ve Kalfalık Eğitimi Aday Çırak ve Çırakların Statüleri başlıklı 11. maddesinde "Aday çırak ve çırak; öğrenci statüsünde olup, öğrencilik haklarından yararlanır. Bunlar işyerinde çalışan işçi sayısına dahil edilmezler." hükmü kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunun 25'inci ve Geçici 12'nci maddeleri kapsamında aday çırak ve çıraklar ile işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere ödenecek ücretlere yönelik devlet katkısı ödemesi hakkında hazırlanan "Devlet Katkısı Ödeme Usul ve Esasları" Bakanlığımız ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı arasında 24.07.2023 tarihinde imzalanarak yürürlüğe girmiştir. "Devlet Katkısı Ödeme Usul ve Esasları" ile kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanılması ilkesi doğrultusunda, daha önce istihdam olmamış genç bireylerin istihdama hazır hale getirilerek yeni istihdamın desteklenmesi amacıyla devlet katkısından, aynı kişinin bir defa yararlanması, eğitim almadığı bir meslekten istihdam olacakların desteklenmesi, emekli olmayanların yararlanması, sınava girerek doğrudan belge alabilecek durumda olanların farklı bir meslekten kayıt olması durumunda destekten yararlanması için düzenleme yapılmıştır. Bu kapsamda; mesleki eğitim merkezi programı öğrencilerinin kayıt olacakları meslek alanlarından hangileri MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 100 EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı YÜZYILI leme ni için devlet katkısı ödemesi yapılacağı Orta Vadeli Program'da belirtilen politika ve tedbirler doğrultusunda Bakanlığımız ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belirlenerek 29.09.2023 tarihli ve 85635102 sayılı yazı ile valiliklere gönderilmiştir. Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğünce, sektörde meydana gelen bilimsel ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarındaki öğretmen ve öğrencilerin yeterliliklerinin geliştirilmesi, öğretim programlarının güncellenmesi, eğitim ortamlarının iyileştirilmesi; başarılı öğrencilere destek verilmesi ve mezunlara istihdam imkânı sağlanması amacıyla kurum ve kuruluşlarla iş birliği protokolleri yürütülmektedir. Hâlihazırda 163 kurum kuruluş ile 169 iş birliği protokolü yürürlüktedir. 169 iş birliği protokolü; 85 şirket, 21 kamu kurumu, 14 meslek odası, 8 dernek, 9 üniversite, 10 vakıf, 5 meslek birliği, 4 organize sanayi bölgesi, 2 sendika ve 5 ülke ile yürütülmektedir. Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğünce yürütülen protokoller aracılığı ile hiçbir dernek ve vakfa ödeme yapılmamıştır. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayi Başkanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı başta olmak üzere Ticaret ve Sanayi Odaları, Organize Sanayi Bölgeleri, Teknoparklar, sektörün önde gelen kuruluşları ve daha birçok kurum ve kuruluş ile işbirliği protokolleri gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, TOBB ve bağlı oda-borsalar, sanayi odaları, teknoparklar ve özel sektör ile yürütülen kapsamlı iş birlikleriyle eğitimi doğrudan üretim ekosistemine entegre edilmektedir. Savunma sanayiiyle yürütülen ELMAS Programı ve benzeri girişimler, okul-firma entegrasyonunu güçlendirirken; Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliğiyle turizm odağındaki okullarda çok dilli programlar yaygınlaşıyor, öğrenciler en az üç yabancı dil dersiyle uluslararası iletişim becerilerini geliştirmektedir. TOBB protokolü ve sanayi odalarıyla yürütülen çalışmalar ise tarım, gıda, imalat ve ileri teknoloji alanlarında uygulamalı eğitim, işletmede (Obeceri eğitimi, mentörlük ve proje temelli öğrenme süreçlerini kurumsallaştırmaktadır. --- **Kaynak gösterme:** İskender Bayhan (EMEP, İstanbul). “MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilere ve gerçekleşen iş kazalarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/35768, 10 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35768-mesem-araciligiyla-calistirilan-ogrencilere-ve-gerceklesen-is-kazalarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/8d052c37-4ea2-498d-8685-0199dc807a68 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.