# 2020-2025 yılları arasında gerçekleştirilen pestisit denetimlerine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/36404 - **Veren:** Barış Bektaş (CHP, Konya) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 7 Kasım 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 76 gün sonra, 22 Ocak 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/497589b0-e172-45cc-8215-019a6cec0a51 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36404-2020-2025-yillari-arasinda-gerceklestirilen-pestisit-denetimlerine-iliskin > Barış Bektaş (CHP), 7 Kasım 2025 tarihinde 7/36404 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 76 gün sonra, 22 Ocak 2026). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasanın 98. ve TBMM içtüzüğünün 96. Maddelerine göre yazılı olarak yanıtlandırılmasını saygılarımla arz ederim. Türkiye'de tarım ürünlerine yönelik pestisit (tarım ilacı) kullanımı son yıllarda ciddi şekilde artmış; bu durum hem halk sağlığı hem de dış ticaret açısından endişe verici sonuçlar doğurmuştur. Avrupa Birliği Gıda ve Yem Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) verilerine göre Türkiye, yıllardır AB'ye pestisit kalıntısı içeren tarım ürünü gönderen ülkeler arasında ilk sıralarda yer almaktadır. 2022 yılında AB'ye ihraç edilen Türk menşeli meyve-sebze gönderimlerinden en az 430'u, pestisit limitlerini aşması ya da yasaklı etken madde içermesi nedeniyle reddedilmiştir. Bu ürünler arasında özellikle narenciye, domates, biber, çilek, üzüm ve kuru incir gibi temel tarım ürünleri öne çıkmaktadır. Pestisit kalıntısı nedeniyle AB tarafından iade edilen bu ürünlerin Türkiye'ye döndükten sonra imha edilip edilmediği, yoksa iç piyasaya mı sürüldüğü kamuoyunca bilinmemektedir. Türkiye'de bu sürece dair şeffaf ve sistematik bir izleme-denetim mekanizması bulunmamakta; kamuoyuna açık veri ve raporlar paylaşılmamaktadır. Bu denetimsizlik, halk sağlığını tehdit eden çok ciddi bir zafiyettir. Yasaklı ya da limit üstü kalıntı içeren ürünlerin AB pazarı yerine Türkiye iç piyasasında tüketiciyle buluşma riski, ciddi bir kurumsal çöküşü ve halk sağlığı skandalını işaret etmektedir. Diğer yandan, Türkiye'de tarımsal üretimde kullanılan pestisitlerin bir kısmı, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Avrupa Birliği tarafından "yüksek riskli" ya da "yasaklı" sınıfına alınmıştır. Buna rağmen bu etken maddeler hâlâ bazı tarım ürünlerinde tespit edilmekte, bu da denetimlerin ya yetersiz olduğunu ya da kağıt üzerinde kaldığını göstermektedir. AB'ye ihracatı reddedilen ürünlerin izlenmemesi ya da iç piyasaya kaydırılması, hem vatandaşın sağlıklı gıdaya erişim hakkını gasp etmekte hem de Türkiye'nin ihracat güvenilirliğini uluslararası alanda zedelemektedir. Dolayısıyla bu konuda hem üretici hem tüketici hem de ihracatçı açısından büyük riskler barındıran sistematik bir sorun söz konusudur. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bu konudaki kontrol, denetim ve şeffaflık kapasitesi sorgulanmaya muhtaçtır. Bu bağlamda; 1. 2020—2025 yılları arasında Avrupa Birliği ülkelerine ihraç edilen tarım ürünlerinden kaç parti, pestisit kalıntısı nedeniyle iade edilmiştir? Bu ürünlerin yıllara, ürün türüne ve iade eden ülkelere göre dökümü nedir? 2. İade edilen bu ürünlerde hangi aktif pestisit maddeleri tespit edilmiştir? Her biri için etken madde ismi, limit aşım oranı ve sağlık riski sınıflandırması nedir? 3. İade edilen bu ürünlerin Türkiye'ye geri döndükten sonraki akıbeti nedir? Bu ürünlerin imha edildiğine, yeniden ihraç edildiğine veya iç piyasaya yönlendirildiğine dair resmi kayıtlar var mıdır? 4. Pestisit kalıntısı nedeniyle iade edilen ürünlerin Türkiye iç piyasasına sürülmesini önlemek için Bakanlığınız tarafından hangi denetim mekanizmaları uygulanmaktadır? Bu mekanizmalar hangi sıklıkla devreye girmektedir? 5. Son 5 yılda iç piyasaya sunulan tarım ürünlerinden kaç numune alınmış, bunlardan kaçında pestisit kalıntısı tespit edilmiştir? Limit üstü çıkan ürünler için hangi işlemler uygulanmıştır? 6. İç piyasadan toplatılan, kamuoyuna duyurulan veya yasal işlem başlatılan pestisitli ürün örnekleri nelerdir? Bu ürünlerin markaları, üretim bölgeleri ve üretici firmaları kamuoyuyla paylaşılmış mıdır? 7. Türkiye'deki laboratuvar altyapısı mevcut pestisit denetimi ihtiyacını karşılayacak düzeyde midir? Laboratuvar sayısı, akreditasyon durumu ve analiz kapasitesi nedir? 8. AB tarafından kara listeye alınan, geçici ihracat yasağı uygulanan Türk firmaları veya ürün grupları bulunmakta mıdır? Varsa bunlar hakkında hangi işlemler yapılmıştır? ## Bakanlığın cevabı Ülkemizde gıda güvenilirliğinin sağlanması, gıdalarda taklit ve tağşişin önlenmesi, kişilerin sağlığının ve tüketici menfaatlerinin korunması ile sektörde haksız rekabetin engellenmesi amacıyla gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemelerin üretim, işleme ve dağıtımının tüm aşamalarında resmi kontrol faaliyetleri Bakanlığımızca risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haber verilmeksizin yıllık program çerçevesinde yürütülmektedir. Resmi kontrollerin sıklığı "İşletmelerin Riske Dayalı Denetim Sıklığının Belirlemesi Prosedürü" çerçevesinde belirlenmekte olup herhangi bir risk durumunda bu sıklık artmaktadır. Ayrıca, resmi kontroller, yıllık numune alma programları ve Ulusal Kalıntı İzleme Planı (UKİP) yanı sıra şüphe, şikâyet, ihbar, TİMER, CİMER ve Alo 174 Gıda Hattı kapsamında şikâyet edilen ürün ve firmalara yönelik olarak da gerçekleştirilmektedir. Ülkemizden 186 ülkeye 2.218 çeşit ürün ihraç edilmektedir. 2024 yılında 4,2 milyon ton, 2025 yılında 2,5 milyon ton taze meyve ve sebze ihracatı gerçekleşmiştir. Bu yıllarda ihracatın yalnızca "60,1 gibi çok düşük bir miktarı geri dönmüştür. Ülkemizden ihraç edilen ürünler çeşitli sebeplerle geri dönebilmektedir. Bu ürünler; e Alıcı-satıcı arasındaki ticari anlaşmazlık (fiyat, teslim süresi, kalite (1. sınıf/2. sınıf) vb.) e Ürünlerin uygunsuz veya uzun süreli nakliye koşullarında kalitesinin bozulması ve e Alıcıülkenin yetkili otoritesi tarafından yapılan resmi kontroller sonucunda tespit edilen belge eksiklikleri (sertifika eksikliği, etiket uyumsuzluğu, ticari belgelerde eksiklik), mevzuat olumsuzlukları (gıda/yem/hayvan sağlığı/bitki sağlığı) gibi nedenlerle iade edilebilmektedir. Ülkemizden ihraç edilen ve herhangi bir nedenle ülkemize geri dönen ürünlerin tamamında öncelikle gümrükte ayniyat tespiti yapılmakta, ayniyat tespiti yapıldıktan sonra ürünler Bitki Karantinası Yönetmeliği, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ve yem mevzuatı kapsamında 94100 bitki sağlığı ve gıda/yem güvenirliği yönünden resmi kontrollere tabi tutulmaktadır. Yapılan resmi kontroller sonucunda, mevzuata uygun olmayan ürünlerin ülkemize girişine izin verilmemektedir. Ayrıca, yeni uygulama ile ihracatta geri dönen ürünlere yönelik ek tedbirler getirilmiştir. Avrupa Birliği (AB) üye ülkeleri tarafından AB mevzuatına göre yapılan resmi kontroller sonucunda tespit edilen olumsuzluklar, AB Komisyonuna bildirilmekte ve Komisyon tarafından yapılan nihai değerlendirme sonucu Gıda ve Yemde Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) üzerinden ilan edilmektedir. RASFF üzerinden ilan edilen bildirimler kısıtlama olmaksızın erişime açıktır. Ülkemiz menşeli ürünler hakkında da zaman zaman RASFF üzerinden bildirim alınabilmektedir. Her bir RASFF bildirimi için ayrı ayrı izlenebilirlik denetimleri gerçekleştirilmektedir. Bildirime konu ürünün birincil üreticisi tespit edilmekte ve ilgili birimlerimiz tarafından üreticiye yönelik gerekli eğitimler verilmektedir. Bakanlığımızca yapılan çalışmalar ve alınan önlemler AB Komisyonuna düzenli olarak iletilmektedir. Bildirim alan ihracatçı ve bildirime konu ürüne yönelik resmi kontroller de artırılmaktadır. Bakanlığımızca yürütülen çalışmalar sonucunda ülkemiz menşeili ürünlerle ilgili RASFF bildirim sayısında son 3 yılda 9660 düşüş sağlanmıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı Bakanlığımızca 2026 yılında bitki koruma ürünlerini kayıt altına alarak ve standart doz dışında alım, satım ve kullanımına izin verilmeyecektir. Bu kapsamda Bitki Reçete (B-Reçete) sistemiyle bitki koruma ürünlerinin izlenebilirliğini ve kayıtlılığını sağlanacaktır. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ve ilgili Yönetmelikler, AB mevzuatına uyumlu olarak hazırlanmış ve yürürlüğe konmuştur. Denetim ve kontrol mekanizmaları AB standartlarındadır. Gıda işletmelerine yönelik risk esaslı denetim sistemi geliştirilmiş ve uygulanmaktadır. Denetim ekiplerinin eğitimi düzenli olarak yapılmakta, AB standartlarına uygun denetim yöntemleri kullanılmaktadır. Ülkemizde toplam 41 kamu gıda kontrol laboratuvar müdürlüğü bulunmaktadır. Bunlardan 40'ı uluslararası standartlara uygun şekilde akredite edilmiş durumdadır. Bu laboratuvarlar, gıda güvenliği analizlerini doğru ve güvenilir bir şekilde yapmak için onaylanmış yöntemler kullanmaktadır. AB standartlarına uygun testlerin yapılabilmesi için laboratuvar altyapısı sürekli olarak modernize edilmektedir. Bakanlığımıza bağlı 22 adet kamu laboratuvarı ve 53 adet Özel Gıda Kontrol Laboratuvarı pestisit analizinde yetkili olup Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akreditedir. Laboratuvarlarımızın cihaz, alt yapı ve personel sayıları numune sayılarını karşılar niteliktedir. Ruhsatlandırılan, yasaklanan etken maddeler, ülke ve ulusal mevzuatlar kapsamında pestisit numunelerinde taranan etken madde sayıları her geçen yıl artmaktadır. Bakanlığımız tarafından taze meyve ve sebzede tarladan sofraya güvenilir gıdayı temin etmek amacıyla hasat öncesi ve sonrasında, piyasaya arz edilmiş ürünlerde pestisit kalıntı kontrolüne ilişkin olarak yıllık gıda numune alma planı, bitkisel ürünler denetim programı her yıl revize edilerek uygulanmaktadır. Resmi kontroller "İşletmelerin Riske Dayalı Denetim Sıklığının Belirlemesi Prosedürü" çerçevesinde belirlenmekte olup herhangi bir risk durumunda bu sıklık artmaktadır. Bu doğrultuda, sektör bazında denetim sıklığı 1 ay ile 1 yıl arasında değişmekte olup her işletme yılda en az bir kez denetlenmektedir. Denetim ve kontrollerde "Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği"nde belirtilen maksimum kalıntı limitlerinin üzerinde pestisit kalıntısı çıkması ya da tavsiye dışı pestisit kullanımının tespit edilmesi durumunda ürünler imha edilmekte veya uygunluk sağlanana kadar hasat geciktirilmektedir. Ülkemiz mevzuatına uygun olmadığı tespit edilen ürünler nedeniyle gıda işletmesine ve birincil üreticiye 5996 sayılı "Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu" kapsamında yasal işlem uygulanmaktadır. Bitkisel üretimde kimyasal mücadeleye alternatif yöntemlerin yaygınlaştırılması, pestisitlerin mevzuat doğrultusunda kullanılması ve etkin denetimi ile kalıntının önlenmesi amacıyla Kalıntı Eylem Planı (2022-2027) uygulamaya konulmuştur. Bakanlığımızca uluslararası standartlar doğrultusunda pestisit kullanımına alternatif yöntemlerin kullanılması, çevre dostu mücadele yöntemlerinin yaygınlaştırılması amacıyla Entegre Zararlı Yönetimi (İPM), Entegre ve Kontrollü Ürün Yönetimi (EKÜY) projeleri teşvik ve tavsiye edilmekte olup, bu yönde eğitim, proje ve kontrol faaliyetleri yürütülmektedir. Pestisit kullanımına alternatif yöntemlerden biyolojik ve biyoteknik mücadele yöntemlerini kullanan üreticilere destekleme ödemesi yapılmaktadır. Strateji Geliştirme Başkanlığı Bakanlığımızın, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu çerçevesinde yaptığı denetimlerin sonuçları, anılan Kanunun 31'inci maddesinin 6'ncı fıkrası çerçevesinde kamuoyu ile paylaşılmaktadır. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Barış Bektaş (CHP, Konya). “2020-2025 yılları arasında gerçekleştirilen pestisit denetimlerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36404, 7 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36404-2020-2025-yillari-arasinda-gerceklestirilen-pestisit-denetimlerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/497589b0-e172-45cc-8215-019a6cec0a51 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.