# Bakanlık tarafından yayımlanan SEGE-2025 Raporunda Hakkari'nin sıralamasına ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/36663 - **Veren:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari) - **Muhatap:** Hazine ve Maliye Bakanlığı (Mehmet Şimşek) - **Veriliş tarihi:** 12 Kasım 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 118 gün sonra, 10 Mart 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/3e747682-0502-4947-86dc-019a7c5abec0 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36663-bakanlik-tarafindan-yayimlanan-sege-2025-raporunda-hakkari-nin-siralamasina-iliskin > Öznur Bartin (DEM Parti), 12 Kasım 2025 tarihinde 7/36663 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Hazine ve Maliye Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 118 gün sonra, 10 Mart 2026). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Öznur Bartin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan SEGE-2025 Raporu, Türkiye'deki mekânsal kalkınma farklılıklarını bilimsel ölçekte ortaya koyan temel referans belgesi niteliğindedir. Çalışma, 8 tematik başlık altında 52 değişken kullanılarak Güçlü Temel Bileşenler Analizi yöntemiyle hazırlanmıştır. Bu göstergeler; demografi, istihdam, eğitim, sağlık, rekabetçi ve yenilikçi kapasite, mali yapı, erişilebilirlik ve yaşam kalitesi alanlarında illerin gelişmişlik düzeylerini ölçmektedir. Raporda Türkiye genelinde iller altı gelişmişlik kademesinde sınıflandırılmış; Hakkâri ili 77. sırada yer almış ve 6. (en düşük) gelişmişlik kademesinde değerlendirilmiştir. Hakkâri'nin endeks değeri-1,471 olarak belirlenmiştir. Bu gösterge, ilin sosyo-ekonomik göstergeler bakımından ülke ortalamasının oldukça gerisinde olduğunu, gelişmişlik farkının yalnızca ekonomik değil, sosyal ve kurumsal boyutlarda da derinleştiğini göstermektedir. Hakkâri'nin içinde yer aldığı TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkâri) Düzey-2 bölgesinin genel endeks değeri-1,445 olup, 4. gelişmişlik kademesinde yer almaktadır. Bu veriler, bölgesel ölçekte düşük performansın, ilin gelişmişlik göstergelerine doğrudan yansıdığını ortaya koymaktadır. Raporda Hakkâri'nin alt boyutlar itibarıyla sıralamaları şu şekildedir: Demografi 70; İstihdam 76; Eğitim 70; Sağlık 79; Rekabetçi ve Yenilikçi Kapasite 81; Mali 74; Erişilebilirlik 77; Yaşam Kalitesi 81. Bu veriler, ilin tüm alt bileşenlerde Türkiye ortalamasının en alt düzeyinde konumlandığını göstermektedir. Özellikle rekabetçilik, yenilikçilik ve yaşam kalitesi göstergelerinde 81. sırada yer alması, üretim altyapısının, sanayi çeşitliliğinin, girişimcilik ekosisteminin ve kamusal yaşam standartlarının ciddi biçimde yetersiz olduğunu ortaya koymaktadır. Sağlık göstergelerinde 79. sırada yer alması, kamu sağlık altyapısında kapasite sorunu yaşandığını; istihdam göstergelerinde 76. sırada bulunması, kayıt dışı çalışma, yüksek genç işsizliği ve düşük kadın istihdam oranlarının süreklilik kazandığını göstermektedir. Eğitim alanında 70. sırada bulunması, erişim ve nitelik bakımından derin bir eşitsizliğin sürdüğünü; mali göstergelerde 74. sırada yer alması, düşük gelir düzeyinin ve dar vergi tabanının bölgesel ekonomik dinamizmi zayıflattığını göstermektedir. Bu tablo yalnızca Hakkâri'ye özgü olmayıp, SEGE-2025 verilerine göre Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinin tamamı gelişmişlik sıralamasının alt kademelerinde yer almaktadır. Bu durum, Türkiye'de bölgesel kalkınma politikalarının uygulama düzeyinde sürdürülebilir etki yaratamadığını ve kamusal yatırım dağılımında yapısal bir eşitsizliğin bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca, alt kademe illerinin tamamına yakınının Kürt nüfusun çoğunlukta yaşadığı kentler olması, bu tabloyu salt ekonomik bir sonuçtan çıkarıp, tarihsel, siyasal ve yönetsel bir sorun alanına dönüştürmektedir. Burada ortaya çıkan temel soru şudur: Bu illerin tamamının Kürtlerin çoğunlukta yaşadığı bölgelerde yer alması bir tesadüf müdür? Yoksa kalkınma politikaları, kaynak tahsisi, yatırım | yönlendirmesi ve kamu hizmeti dağılımında yıllardır süren yapısal dışlanmanın bir sonucu mudur? Bu sorunun, sadece teknik bir göstergeden ibaret olmayan, doğrudan demokratik | katılımın, siyasal temsiliyetin ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'nda öngörülen ilke | ve standartların hayata geçirilememesiyle doğrudan ilişkilidir. | Kürt meselesinin demokratik yollarla çözülmesinin engellenmesi, yalnızca siyasal alanda değil, sosyo-ekonomik gelişmişlik göstergelerinde de derin bir tahribata yol açmıştır. Demokratik çözümün ertelenmesi; bölgesel planlamada merkeziyetçiliğin pekişmesine, yerel yönetimlerin kalkınma süreçlerinden dışlanmasına, yatırım kararlarında güvenlikçi perspektiflerin belirleyici olmasına neden olmuştur. Sonuç olarak, SEGE-2025 verileri, Türkiye'de mekânsal kalkınma eşitsizliklerinin yalnızca ekonomik değil, toplumsal ve siyasal düzeyde de derinleştiğini açık biçimde göstermektedir. Dolayısıyla, Meclis'in araştırma ve denetim yetkisi çerçevesinde bu verilerin kapsamlı biçimde incelenmesi; Kürt nüfusun yoğunlukta yaşadığı bölge illerinde sosyo-ekonomik eşitsizliğin nedenlerini, kamu politikalarının yetersizliğini ve demokratik katılım mekanizmalarının zayıflığını bütüncül olarak ele alması büyük önem taşımaktadır. Hakkâri'nin ve bölge illerinin kalkınma potansiyelinin açığa çıkarılması, yalnızca yerel bir kalkınma sorunu değil, Türkiye'nin demokratikleşme süreci, toplumsal barışı ve yapıcı kalkınma hedefleri açısından da stratejik bir zorunluluktur. SEGE-2025 verilerinde açıkça görüldüğü üzere, Türkiye'deki mekânsal kalkınma dengesizlikleri yalnızca ekonomik göstergelerle açıklanamayacak kadar derindir. Bu farklılıkların, demokratik katılımın sınırlanması, kayyım uygulamaları, yerel yönetimlerin etkisizleştirilmesi ve Kürt meselesine ilişkin yapısal çözümsüzlükle bağlantılı olarak incelenmesi gerekmektedir. Hakkâri ve bölge illerinin kalkınma sorunlarının çözümü, Türkiye'nin toplumsal barışı ve kalıcı kalkınma hedefleri açısından yaşamsal önem taşımaktadır. Bu bağlamda; SEGE-2025 verilerine göre altıncı gelişmişlik kademesinde yer alan iller arasında Hakkâri'nin kamu yatırım harcamalarından aldığı pay nedir? Hakkâri'nin kişi başına düşen kamu yatırım miktarı, Türkiye ortalamasının yüzde kaçına tekabül etmektedir? 2020-2025 döneminde Hakkâri'ye tahsis edilen merkezi bütçe yatırımları hangi alanlarda yoğunlaşmıştır ve oranı nedir? Kamu yatırım projelerinin bölgesel dağılımında SEGE endeksleri dikkate alınmakta mıdır? Bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmaya dönük mali dengeleme mekanizmaları (örneğin iller arası fon aktarımı) planlanmakta mıdır? Hakkâri ve TRB2 bölgesi illerinde özel sektör yatırımlarını teşvik etmek amacıyla uygulanan vergi istisnası ve sigorta primi desteklerinin toplam mali büyüklüğü nedir? Vergi gelirleri ve kamu harcamaları arasındaki dengesizliğin giderilmesi için iller bazında mali kapasiteyi artırıcı bir politika hazırlanmakta mıdır? Yerel yönetimlerin mali özerkliğini güçlendirmek ve bölgesel adaleti sağlamak amacıyla merkezi bütçe dağılım kriterleri yeniden düzenlenecek midir? Hakkâri'nin düşük mali endeks değerinin iyileştirilmesi için Bakanlığınızın 2025-2030 dönemine ilişkin özel bir yatırım stratejisi var mıdır? SEGE-2025 verilerinde açıkça görülen mekânsal mali eşitsizlikler dikkate alındığında, "bölgesel mali izleme ve değerlendirme sistemi" kurulması yönünde bir çalışma yürütülmekte midir? ## Bakanlığın cevabı İlgi 12711172025 tarihli ve E-43452547-120.07.04- 1746655 sayılı yazınız. İlgi yazınız ekinde alınan Hakkâri Milletvekili Sayın Öznur BARTİN"e ait yazılı soru önergesine ilişkin olarak, Bakanlığımız tarafından hazırlanan cevap metni ektedir. Mev Mehmet ŞİMŞEK Bakan Bilgilerini ve gereğini arz ederim. Devlet Mah. Dikmen Cad. No:12, M Blok, Kat: 3-4 7136663 Esas Sayılı Soru Önergesine İlişkin Olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Cevap Metni Sayın Öznur BARTİN, öncelikle şahsıma yönelik olarak Bakanlığımıza sunduğunuz yazılı soru önergeniz için teşekkür ederim. 12. Kalkınma Planı, 2025-2027 ve 2026-2028 Orta Vadeli Programlar çerçevesinde vergi sistemimiz gelir dağılımını iyileştiren ve yatırım ortamını güçlendiren bir araç olarak kullanılmakta olup vergi politikalarımız ile mali disiplin ve sosyal adalet ilkeleri ekseninde yatırım, üretim, ihracat ve rekabet ortamı güçlü bir şekilde desteklenmeye devam edilmektedir. Bu çerçevede ülkemizde, cari açığın azaltılarak ithalat bağımlılığı yüksek olan ara malı ve ürünlerin üretiminin artırılması, arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığı azaltacak, teknolojik dönüşümü sağlayacak yüksek ve orta-yüksek teknoloji içeren, yenilikçi, Ar-Ge yoğun ve katma değeri yüksek yatırımların desteklenmesi, en az gelişmiş bölgelere sağlanan yatırım desteklerinin artırılması, bölgesel gelişmişlik farklılıklarının azaltılması, destek unsurlarının etkinliğinin artırılması ile kümelenme faaliyetlerinin desteklenmesi amacıyla çok kapsamlı bir teşvik sistemi tasarlanmış olup, bu çalışmalar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Ayrıca uygulanmakta olan teşvik sistemi ile Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, Sektörel Teşvik Sistemi Uygulamaları ve Bölgesel Teşvikler ana başlıkları altında bölgelere, konulara ve yatırımlara farklı yoğunlukta teşvikler sağlanmaktadır. Bu kapsamda, sağlanan teşviklerden olan indirimli kurumlar vergisi ile yatırımcılara, yatırım yapılan bölgeye, yatırım büyüklüğüne ve yatırım konusuna göre farklı oranlarda destek sağlamaktadır. Gelir vergisi mükellefleri de ilgili şartları sağlamaları koşuluyla bu teşvikten yararlanabilmektedir. Bunun yanı sıra vergi mevzuatımızda; • İhracata yönelik yatırımların ve ihracatın desteklenmesi, • İmalat sanayiinin desteklenmesi, • Ar-ge ve tasarım faaliyetlerinin desteklenmesi, • Sermaye artırımının desteklemesi amacıyla muhtelif indirim ve istisna düzenlemeleri de bulunmaktadır. Bu kapsamda, yukarıda belirtilen imkânlardan Hakkâri ve TRB2 bölgesi illeri de dâhil olmak üzere ülkemizdeki bütün mükellefler yararlanabilmektedir. Diğer taraftan, önergede bahsi geçen proje ve yatırımların durumlarına ilişkin bilgilere, Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın internet adresinde yer alan yıllık Yatırım Programlarından erişilebilmektedir. Devlet Mah. Dikmen Cad. No:12, M Blok, Kat: 3-4 Mehmet ŞİMŞEK Bakan --- **Kaynak gösterme:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Bakanlık tarafından yayımlanan SEGE-2025 Raporunda Hakkari'nin sıralamasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36663, 12 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36663-bakanlik-tarafindan-yayimlanan-sege-2025-raporunda-hakkari-nin-siralamasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/3e747682-0502-4947-86dc-019a7c5abec0 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.