# Tarımsal ürün ithalatının yerli üreticiye etkisine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/36704 - **Veren:** Talat Dinçer (CHP, Mersin) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 14 Kasım 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 130 gün sonra, 24 Mart 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/28e85f0f-b0d6-4921-b506-019a9092d278 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36704-tarimsal-urun-ithalatinin-yerli-ureticiye-etkisine-iliskin > Talat Dinçer (CHP), 14 Kasım 2025 tarihinde 7/36704 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 130 gün sonra, 24 Mart 2026). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımı Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98.ve TBMM İçtüzüğü'nün 96. Maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.13/11/2025 alat DİNÇ Türkiye'nin bereketli topraklarında yine hasat zamanı geldi. Domatesin, biberin, kabak ve salatalığın tarladan sofraya uzandığı bu dönemde, köylü sabahın ilk ışığında tarlasına gidiyor, umutla ürününü topluyor. Ancak o umut, pazar tezgâhlarında yerini büyük bir hayal kırıklığına bırakıyor. Çünkü tam bu dönemde, yani yerli ürünün en bol olduğu hasat zamanında, yurtdışından tonlarca sebze ve meyve ülkeye sokuluyor.Bir yanda alın teriyle üretim yapan çiftçi var; diğer yanda ithal mallarla dolan pazar rafları. Çiftçi, ürününü değerine satamıyor, çünkü ithal ürünler fiyatı aşağı çekiyor. Üretici malını toplayıp hale götürdüğünde, alıcılar "ithal ürün daha ucuz" diyerek geri dönüyor. Günlerce suladığı, gübrelediği, topladığı ürün ya tarlada kalıyor ya da zararına satılıyor. Geçen yıl tarım ürünleri ithalatı 9024'ün üzerinde arttı. Sadece domates ithalatı 21 bin tonu geçti; salatalık ve kornişon grubunda *448'lik bir artış yaşandı. Yani Türkiye, kendi çiftçisinin ürettiği ürünü tüketmek yerine, başka ülkelerin çiftçisine kazandırıyor. Bizim çiftçimiz zarar ederken, yabancı üretici kazanıyor.Bu tablo, yalnızca bir ekonomik dengesizlik değil;aynı zamanda tarım politikalarındaki bir çöküşün resmidir.Hasat döneminde ithalat yapılmaz çünkü bu, yerli üreticinin emeğini hiçe saymaktır. Ama bugün tam tersi oluyor: Tarlada ürün var, ama ithal mallar limanlardan giriyor. Üretici "elimde mal kaldı" derken, raflarda yabancı menşeli ürünler satılıyor. Birçok bölgede çiftçiler zararına üretim yapıyor. Maliyetler artmış durumda: gübre, mazot, ilaç, sulama bedelleri Hepsi geçen yıla göre katlandı. Ancak ürün fiyatı aynı kalmadı, tam tersine düştü. Çünkü ithal ürünler piyasayı bastırıyor. Hatay'da domates tarlada kalıyor, Antalya'da biber satılmıyor, Bursa'da salatalık üreticisi elindekini çöpe döküyor. Yerli ürün değer bulmazken, ithal mal tezgâhlara giriyor. Çiftçiye sahip çıkmak, ülkeye sahip çıkmaktır. İthalat lobileri kazanırken, Anadolu'nun üreticisi kaybediyor!! | Bu bilgiler doğrultusunda ; Hasat döneminde ithalat yapılmasının mantığı nedir? Yerli üretici tarlasında ürününü satamazken, aynı ürünün ithalatına neden izin veriyorsunuz? İthalat lobileri mi, Türk çiftçisi mi sizin önceliğiniz? Domates, biber, salatalık gibi ürünlerde ithalat artarken aynı dönemde üreticiye verilen destek neden azaldı? Türk çiftçisinin emeğini korumak için hangi tedbirleri aldınız? Yoksa çiftçi kaderine mi terk edildi? Son bir yılda ithalat kalemlerinde yüzde kaç artış yaşandı ve bu artışın yerli üreticiye maliyeti nedir? Hatay, Antalya, Bursa Mersin gibi üretim merkezlerinde ürünler tarlada kalırken neden gümrük kapıları sonuna kadar açık? Mazot, gübre, ilaç fiyatları katlanırken çiftçinin satış fiyatı neden düşüyor? Bu çelişkiyi nasıl açıklıyorsunuz? Tarım politikalarınız üreticiyi mi yoksa ithalatçıyı mı koruyor? Türkiye kendi kendine yeten bir tarım ülkesiydi. Sizin döneminizde neden ithalata bağımlı hale geldi? ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımız. gıda arz güvenliğini sağlamak. üretim planlamasını güçlendirmek, üretimde yeterliliği artırmak ve sürdürülebilir bir tarımsal üretim yapısını tesis etmek amacıyla kapsamlı stratejiler ve tedbirler uygulamaktadır. Halkın tüketim alışkanlıklarındaki değişiklikler ve mevsimsel talep artışları göz önüne alınarak ihtiyaca yönelik arz planlamaları ve ürün bazlı senaryolar hazırlanmaktadır. Bakanlığımızın da üyesi olduğu Ekonomi Koordinasyon Kurulu, Gıda ve Tarımsal Ürün Piyasaları İzleme ve Değerlendirme Komitesi ile bu Komite bünyesinde faaliyet gösteren ilgili alt komitelerin aracılığıyla piyasa regülasyonuna yönelik karar alma süreçleri etkin şekilde işletilmekte ve kurumlar arasında koordinasyon sağlanmaktadır. Alınan kararlar, sektörel dengeyi gözeten, üretici ve tüketiciyi koruyan bir anlayışla yürürlüğe konulmaktadır. Üretici gelirlerinin korunması ve yerli üretimin sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla, hasat dönemlerinde ithalat yapılmamaktadır. Gerektiğinde koruyucu dış ticaret tedbirleri (vergi, kota, gözetim fiyatı uygulaması, tarife kontenjanı vb.) devreye alınmaktadır. Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir. Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir. Ülkemiz birçok üründe kendine yeten bir ülkedir. Buğday (durum), şeker pancarı, nohut, patates, kuru soğan, incir, fındık, kayısı, bakla (taze), bezelye (taze), biber, domates, havuç, hıyar, sarımsak, taze fasulye, lahana, kavun. karpuz, patlıcan, pırasa, limon, mandarin, portakal, altıntop, çilek. dut, nar, kestane, Antep fıstığı, üzüm, elma, armut, ayva, şeftali, erik ve kiraz gibi bitkisel ürünlerde, süt, tavuk eti, yumurta ve bal gibi hayvansal ürünlerde yeterlilik oranları "0100"ün üzerindedir. Dünya Bankasının 2024 yılı verilerine göre ülkemiz tarımsal hasılada Avrupa'da 1'inci dünya'da 7'nci sıradadır. Ülkemiz 2025 yılında 32.6 milyar dolarlık tarım ve gıda ürünleri ihracatı ile net ihracatçı konumundadır. 2025 yılında 402.190 ton domates ihracatı, 154.398 ton biber ihracatı ve 75.547 ton hıyar ihracatı gerçekleşmiştir. Bitkisel üretimimiz son 23 yılda tarla bitkileri üretiminde 917,4 artışla 68,1 milyon tona, meyvede 9038 artışla 19,6 milyon tona ve sebzede 9429, | artışla 33,3 milyon tona ulaşmıştır. Bakanlığımız tarafından üreticilere; "e Bitkisel üretim. se Hayvansal üretim, se Kırsal kalkınma, Strateji Geliştirme Başkanlığı e Su ürünleri üretimi ve e o Tarımsal araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) olmak üzere 5 ana başlık altında tarımsal destekler verilmektedir. 2026 yılında tarımsal desteklemeler için 168 milyar TI, kaynak ayrılmıştır. Tarım politikalarının amaçları. ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir. 8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Yeni destekleme modeli kapsamında hazırlanan Karar ile üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlanması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Yeni destekleme modeliyle: e Bitkisel üretim destekleri ilk defa 3 yıllık olarak ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek. destekler daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. se Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilmektedir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanmaktadır. "e Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek almaktadır. e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenmektedir. " Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce. hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin sebep olduğu birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir. Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilmektedir. Yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup tüm havzalarda desteklenecektir. Süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çifiçilere ilave 050 planlı üretim desteği ödenmektedir. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday. yağlık ayçiçeği. aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilerimize gübre maliyetinin kalan 9450'lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilmektedir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin 90100'ü desteklenmektedir. Çiftçilerimize bitkisel üretim destekleri nakdi olarak ödenmektedir. Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım. sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir. Biyolojik ve biyoteknik mücadele desteği. patates siğili desteği, lisanslı depolarda muhafaza edilen ürünler için kira desteği (Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen kira ücret tarifesinin "07'i oranında), bitkisel üretim sigortası. hasar fazlası, çay budama tazminatı ve masrafı destekleri de devam edecektir. 10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Karar ile 2026 yılı bitkisel üretim desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır. e 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri bir önceki yıla göre 9627 artırılarak dekara 310TL olarak belirlenmiştir. " Kapalı ortam bitkisel üretime yönelik genç ve kadın çiftçilere ilave destek verilecektir. e Mısır(dane) ürünün destekleme kategorisi 1. kategoriden 2. kategoriye yükseltilmiştir. e Hayvancılıkta dane yem ihtiyacını karşılamak amacıyla yulaf, çavdar ve tritikale ürünlerinde yeşil otun yanı sıra dane üretimi de destek kapsamına alınmıştır. e Hububat üretiminde sertifikalı tohum kullanımının artırılması amacıyla bir önceki yıla göre destek katsayısı artırılarak 0,56 belirlenmiştir. e Soya üretimini teşvik amacıyla mevcut sertifikalı tohum desteğine ek, yurt içinde ıslah edilip tescil edilen ve yine yurt içinde üretilerek sertifikalandırılan tohumların kullanımı halinde ilave destek sağlanacaktır. " Organik tarım desteğinde, |. derece tarımsal amaçlı üretici örgütlerine üye çiftçilere, destek katsayısının yüzde 25'i oranında ilave destek verilecektir. e Katı organik-organomineral desteğinde 0.21 olan katsayı, 0,32'ye çıkarılmıştır. "e Biyolojik/biyoteknik mücadele desteği birim fiyatları yüzde 21 artırılmıştır. "e Yıl boyunca(12 ay) hizmet sunan serbest tarım danışmanları ile ziraat odaları ve üretici örgütlerinde istihdam edilen danışmanlara verilen tarımsal yayım ve danışmanlık Strateji Geliştirme Başkanlığı desteği, bir önceki yıla göre yüzde 17,5 artırılarak 2025 için 345.450 TL olarak ödenecektir. Kırsal kalkınma destekleri kapsamında; tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, kırsal kalkınma yatırımları (ekonomik ve alt yapı yatırımları). uzman eller proje desteği, bireysel sulama sistemlerinin desteklenmesi, IPARD ulusal eş finansman ödemeleri, çiftlik muhasebe veri ağı (ÇMVA) katılım primi destekleri yer almaktadır. IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD | ve IPARD TI dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD HI dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD 111 döneminde çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9050-75 arasında değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanmaktadır. IPARD Programı kapsamında yer alan tedbirler ile kırsal alanda yaşayan gençlere ve kadınlara yönelik ek sıralama puanı ve ek hibe oranı uygulanarak pozitif ayrımcılık yapılmaktadır. Bakanlığımız tarafından 2006 yılından bu yana uygulanmakta olan Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) 81 ilimizi kapsamakta olup tarımsal ürünlerin işlenmesi, paketlenmesi ve depolanmasına yönelik yatırımlar, tarımsal üretime yönelik yatırımlar, yenilenebilir enerji kaynakları kullanımına yönelik yatırımlar, su ürünleri yetiştiriciliğine yönelik yatırımlar. hayvansal ve bitkisel orijinli gübre işlenmesi, paketlenmesi ve depolanmasına yönelik yatırımlar ile altyapı yatırım konularında; yeni tesis yapımına, kısmen yapılmış yatırımların tamamlanmasına, mevcut tesislerin kapasite artırımına ve modernizasyon/otomasyonuna bütçe imkânları ve hibe tutarı limitleri doğrultusunda 2026 yılı itibarıyla yeni dönem uygulamalarında hibeye esas proje tutarının 9450-9670'i oranında hibe desteği verilecektir. 2006'dan bu yana; Kırsal Kalkınma Yatırımları Destekleme Programı, IPARD hibeleri, Genç Çiftçi Projesi ve Kırsalda Uzman Eller Projesi kapsamında 101 bin projeye günümüz fiyatlarıyla toplam 236,6 milyar TL destek verilmiş, 287 bin kişiye istihdam sağlanmıştır. Ayrıca üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9025-9100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir. Bu kapsamda; Sütçü ve kombine sığır yetiştiriciliği, büyükbaş hayvan besiciliği, küçükbaş hayvancılık, hastalıktan ari hayvan yetiştiriciliği, arıcılık, kanatlı sektörü, su ürünleri sektörü, temel hayvansal üretim, kapalı ortamda bitkisel üretim (100 milyon TL üst limite kadar), yem bitkisi üretimi, yurt içi sertifikalı tohum, fide-fidan üretimi, süs bitkisi, tıbbi ve aromatik bitkiler üretimi, meyve yetiştiriciliği ve bağcılık. temel bitkisel üretim, tarım makineleri, traktör, basınçlı sulama sistemi yatırımı (15 milyon TL üst limite kadar), tarım makineleri parkı, arazi alımı (birleştirme), lisanslı depoculuk yatırımları, ELÜS karşılığı kredi, soğuk hava deposu yatırımları. tarımsal ürünlerin işlenmesi (30 milyon TL üst limite kadar). sözleşmeli üretim, tarımsal elektrik bedeli, tarımsal yenilenebilir enerji yatırımları, biyo-tarım yatırımları ve tarımsal AR-GE konularında faaliyet gösteren ya da faaliyete başlayacak olan gerçek ve tüzel kişi girişimciler faydalandırılmaktadır. e TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI İL Strateji Geliştirme Başkanlığı Üreticilerimiz temel bitkisel ve temel hayvansal üretim konularında 300.000 TL'ye kadar (300.000 TL dahil) sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TI."ye kadar 7050-40100 aralığında faiz/kâr payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir. Bu kapsamdaki işletme kredi/finansmanlarının belirli bir kısmı ayni olarak tahsis edilmekte, bu tutar akaryakıt. gübre, tohum, fide, ilaç, veterinerlik hizmeti. yem, aşı ve benzeri tarımsal girdilerin alımına yönelik kullandırılmaktadır. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Talat Dinçer (CHP, Mersin). “Tarımsal ürün ithalatının yerli üreticiye etkisine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36704, 14 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36704-tarimsal-urun-ithalatinin-yerli-ureticiye-etkisine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/28e85f0f-b0d6-4921-b506-019a9092d278 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.