# Bir petrol rafinerisinde norm kadro çalışması kapsamında personel sayısının düşürülmesinin iş güvenliğine etkisine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/36769 - **Veren:** İskender Bayhan (EMEP, İstanbul) - **Muhatap:** Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (Alparslan Bayraktar) - **Veriliş tarihi:** 21 Kasım 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 31 gün sonra, 22 Aralık 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e50baefc-ce0f-4c09-a80e-019ab49289c5 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36769-bir-petrol-rafinerisinde-norm-kadro-calismasi-kapsaminda-personel-sayisinin-dusurulmesinin > İskender Bayhan (EMEP), 21 Kasım 2025 tarihinde 7/36769 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 31 gün sonra, 22 Aralık 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar tarafından Anayasa'nın 98, TBMM iç Tüzüğü'nün 96 ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 27.77.2025 b O Türkiye'nin stratejik enerji altyapısında yer alan TÜPRAŞ, merkezi olarak Batman, Kırıkkale, İzmir-Aliağa ve Kocaeli (İzmit) rafinerilerinde faaliyet göstermektedir. Bu işletmeler, ağır ve tehlikeli iş kolu kapsamında yer almakta olup, rafinaj, yüksek basınç/yanıcı gaz süreçleri ve acil durum müdahalesi gerektiren üretim hatlarını içermektedir. TÜPRAŞ yönetimi, "norm kadro optimizasyonu" adı altında kritik üretim ve bakım ünitelerinde operatör sayısını azaltmaya dönük bir uygulamayı hayata geçirmek istemektedir. Bununla birlikte, uzun yıllardır uzman ekipler tarafından yürütülen gaz ölçümü görevlerinin de ünitelerdeki operatörlere devredilmesi planlanmaktadır. Bu iki düzenleme, ağır ve tehlikeli iş kolu kapsamındaki rafineri sahalarında iş yükünü artırmakla kalmayıp, işçi sağlığı ve güvenliğini de ortadan kaldıracaktır. Uygulamaya ilişkin olarak yetkili sendika Petrol-İş ile yalnızca 'bilgilendirme" amacıyla görüşülmüş, ancak süreç "Mart'a kadar tamamlanacak" denilerek fiilen bir dayatma olarak işletilmiştir. Sendikanın toplantıda dile getirdiği risklere ilişkin uyarı, görüş ve öneriler ise dikkate alınmamış; karar alma süreci işçilerin temsilcilerinin iradesi dışlanarak sürdürülmüştür. Bu durum, 6331 Sayılı Kanun'un "çalışan temsilciliği ve katılım" hükümleriyle ve İş Kanunu'nun 77. maddesinde tanımlanan "iş güvenliği sağlama yükümlülüğü" ile açık çelişki içindedir. Rafinerilerde basınç, sıcaklık, yanıcı-gaz riski ve ani arıza ihtimali sebebiyle her bir pozisyon kritik önemdedir. Gaz ölçümünün uzman ekip yerine operatöre verilmesi, hem işi yavaşlatacak hem de yanlış ölçüm/atlama ihtimalini artıracaktır. Operatör sayısının; azaltılması ise acil müdahale sürelerinin uzaması, patlama ve yangın risklerinin artması, arıza tespiti-izleme-kapatma zincirinin kırılması gibi sonuçlar doğuracaktır. TÜPRAŞ rafinerilerinde geçmiş yıllarda meydana gelen patlama, yangın, zehirlenme ve sıkışma kaynaklı iş cinayetleri, rafinerilerde hâlihazırda alınmayan önlemleri göstermektedir. İşçilerin ifadesiyle bu kazaların önemli bir kısmında yetersiz personel, yoğun bakım iş yükü, daraltılmış ekip yapıları ve hızlı üretim baskısı rol oynamıştır. TÜPRAŞ yönetimi, bu uygulamayı gerekçelendirmek için uluslararası Solomon Associates verilerini işaret etmekte; Avrupa rafinerilerinde daha az işçiyle çalışıldığı iddiasını öne sürmektedir. Dolayısıyla "benchmark" adı altında gerçekte işçilik maliyetlerini düşürme ve kârı artırma hedefinin gizlendiği anlaşılmaktadır. TÜPRAŞ'ın "norm kadro optimizasyonu" adı altında operatör azaltımına gitmesi, yalnızca teknik bir düzenleme değil; geçmişte grev yasaklarıyla bastırılan, TİS masasında YHK eliyle işçilerin birliği geriletilen, iş cinayetlerinde bedeli işçilerin ödediği bir Koç sermayesi stratejisinin devamıdır. TÜPRAŞ 2024 yılında 810 milyar TL ciro, 30,4 milyon ton satış, 9092 kapasite kullanım oranı, 2025'te güçlü nakit akışı ve yüksek net kârlılık iyileşmesi açıklamıştır. Şirketin 2024-2025 döneminde elde ettiği rekor kâr ortadayken, işçi sağlığı ve güvenliğini doğrudan zayıflatacak bu uygulamaların maliyet gerekçesiyle açıklanması kabul edilemez; işçilerin yaşamı üzerinden tasarruf yapılması hiçbir şekilde meşrulaştırılamaz. Bu nedenle Bakanlığınızın hem yasal hem idari sorumlulukları gereği söz konusu uygulamalara ilişkin derhal inceleme başlatması zorunludur. Bu Bağlamda; 1. TÜPRAŞ yönetiminin "norm kadro" düzenlemesi kapsamında Batman, Kırıkkale, Kocaeli ve İzmir-Aliağa rafinerilerinde kaç ünite için personel azaltımı planlanmaktadır? Hangi ünitelerde kaç operatör eksiltilecektir? 2. TÜPRAŞ 2024-2025 döneminde rekor düzeyde kâr açıklamışken, norm kadro azaltımının gerekçesinin "işçilik maliyetleri" olmasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Kârını artırmak için işçi sağlığı ve güvenliği bariyerlerini zayıflatan bu uygulama Bakanlığınızca uygun bulunmakta mıdır? 3. TÜPRAŞ rafinerileri 3 vardiya üzerinden, resmi tatil yapılmadan, sürekli operasyon halinde çalışan yüksek riskli tesislerdir. Bu tempoda çalışan operatör ve bakım personelinin bedensel ve psikolojik yorgunluğunun, norm kadro analizine dahil edilip edilmediğini Bakanlığınız tespit etmiş midir? Eğer dahil edilmemişse, bu eksiklik ağır ve tehlikeli iş kolunda nasıl kabul edilmiştir? 4. TÜPRAŞ"ın uluslararası "Solomon benchmark" karşılaştırmalarını yalnızca personel sayısı üzerinden yaptığı görülmektedir. Bu kıyaslamalarda rafinerilerin yaşı, bakım seviyeleri, arıza sıklıkları, otomasyon düzeyi, işçi sağlığı- güvenliği kültürü, ücret/iş yükü dengesi gibi parametreler neden hesaba katılmamıştır? Bakanlığınız, eksik kıyaslama yapıldığı iddialarını incelemeyi düşünüyor mu? 5. TÜPRAŞ yönetimi "norm kadro optimizasyonu" çalışmasının daha önce birden fazla "uzman firma" tarafından gerçekleştirildiğini belirtmektedir. Bu firmalar hangileridir? Bu firmaların daha önce rafineri işletmişliği, proses güvenliği deneyimi veya ağır/tehlikeli iş kolunda uzmanlığı bulunmakta mıdır? Bu firmaların hazırladığı raporlar Bakanlığınıza iletilmiş midir? 6. Söz konusu firmaların hazırladığı norm kadro analizlerinde vardiya sistemi, yıllık mesai yükü, resmi tatil çalışmaları ve sürekli 7/24 operasyon gerçeği dikkate alınmış mıdır? Rafinerilerdeki fili iş yükü ile raporlar arasında bir uyumsuzluk olup olmadığı incelenmiş midir? ## Bakanlığın cevabı DÖNEM | ESASNO 28-4 | 736769 Enerji sektörüne ilişkin Bakanlığımızın temel görevi enerjinin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf piyasaların oluşturulması ve bu piyasalarda bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olup, bu çerçevede özelleştirme sonrası şirketlerdeki personel yeterliliğine ilişkin değerlendirmeler şirketlerin kendi sorumluluğunda bulunmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu ile bu Kanuna dayanılarak çıkarılan ikincil mevzuatın yürütümü hususu ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın görev alanına girdiğinden konuya ilişkin bu Bakanlıktan bilgi alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. --- **Kaynak gösterme:** İskender Bayhan (EMEP, İstanbul). “Bir petrol rafinerisinde norm kadro çalışması kapsamında personel sayısının düşürülmesinin iş güvenliğine etkisine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/36769, 21 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-36769-bir-petrol-rafinerisinde-norm-kadro-calismasi-kapsaminda-personel-sayisinin-dusurulmesinin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e50baefc-ce0f-4c09-a80e-019ab49289c5 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.