# Kuraklıktan etkilenen çiftçilerin borçlarının ertelenmesi talebine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/38018 - **Veren:** Dilan Kunt Ayan (DEM Parti, Şanlıurfa) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 15 Aralık 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 99 gün sonra, 24 Mart 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/99ddee4d-a7af-4256-a97d-019b26d5e18e - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-38018-kurakliktan-etkilenen-ciftcilerin-borclarinin-ertelenmesi-talebine-iliskin > Dilan Kunt Ayan (DEM Parti), 15 Aralık 2025 tarihinde 7/38018 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 99 gün sonra, 24 Mart 2026). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasanın 98. ve İçtüzüğün 96. ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 2025 yılı yazı ayları boyunca Türkiye'de yaşanan kuraklıktan kaynaklı binlerce çiftçi zarar etti. Son yarım yüzyılın en kurak yılı olarak geçen bu dönemde ülke genelinde ortalama 422,5 milimetre yağış görüldü. Bu miktar uzun yıllar ortalaması olan 573,4 milimetrenin 9026 altındadır. Yapılan araştırmalara göre Türkiye 2025 yılında 137 milyon tonluk bitkisel üretiminin 17 milyon tonunu son ve kuraklık sebebiyle kaybetti. Son elli yılın en büyük kuraklığı olarak kayıtlara geçen bu dönem çiftçileri ciddi boyutlarda mağdur etti. Yüzlerce çiftçi kâr etmeyi bırakalım, bu sene ürünleri için aldığı borçları dahi ödeyemez duruma geldi. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanlığı yaptığı açıklamada verimlerinin Y085'lere ve kuru tarım yapılan tahıl alanlarında ise verimin dekar başına 50 kilogramlara kadar düştüğünü aktardı. TZOB, ülkenin gıda arzının sürdürülebilirliği adına doğal afetlerden zarar gören çiftçilerin Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatiflerine olan borçlarının faizsiz olarak I yıl ertelenmesi talebini iletti. Bir tarım kenti olan Urfa'da da çiftçiler defalarca tarafımıza bu borçları ödeyemediklerini, gelecek yıl tarım yapmanın imkansız olduğunu bizlere aktardılar. Ziraat Bankası'nın 2025 yılının ilk yarısına ilişkin finansal tabloları da çiftçilerin borçlanma düzeylerini göstermektedir. Ziraat Bankası'na olan çiftçi borçları, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 50,8 artarak 839 milyar 940 milyon liraya ulaştı. Bu dönemde bankanın yakın izlemeye aldığı çiftçi destek kredileri ise yüzde 76,7 oranında büyüyerek 33 milyar 569 milyon liraya ulaştı. Bu kredilerin 3 milyar liralık bölümü yeniden yapılandırılırken kalan 30 milyar liralık bölümü yeniden yapılandırma kapsamında yer almadı. Çiftçi borçlarının bir yıl süre ile faizsiz ertelenmemesi durumunda Türkiye?yi önümüzdeki yıl tarımsal üretim anlamında ciddi krizli bir yıl bekliyor olacak. Borçların bir an önce faizsiz olarak bir yıl süre ile ertelenmesi ülkenin bir gıda krizine girmemesi önündeki temel adımlardan biri olarak önümüzde durmaktadır. Bu bağlamda; Kuraklıktan kaynaklı oluşan hasarlar Bakanlığınızın bilgisi dahilinde midir? Kuraklıktan kaç çiftçi hangi ekonomik boyutlarda etkilenmiştir? Kuraklıktan kaynaklı Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifine borcunu ödeyemeyen çiftçilere dair yaptığınız bir fizibilite çalışması var mıdır? Borcu olan kaç çiftçi vardır, borçlarının miktarı ne kadardır? Kuraklıktan kaynaklı 2026 yılında oluşabilecek gıda krizine dair ne gibi önlemler alınmıştır? Türkiye'nin bir gıda krizi yaşamaması ve çiftçilerin önümüzdeki yılda da ekim yapabilmesi için çiftçi borçlarının | yıl süre ile faizsiz olarak ertelenmesi için adım atılacak mıdır? ## Bakanlığın cevabı Ülkemizde yağışlar, 2025-2026 üretim sezonunda uzun yıllar ortalamasının üzerinde olup ekilişler tamamlanmıştır. Bitkilerin fenolojik gelişimlerinde herhangi bir olumsuzluk bulunmamaktadır. Bakanlığımızca stratejik tarımsal ürünlerin üretiminin havzalara göre planlanarak yönlendirilmesi, bitkisel üretimin artırılması, verim ve kalitenin yükseltilmesi, tarımsal üretimde sürdürülebilirliğin sağlanması hedeflenmektedir. Bu amaçlar doğrultusunda, 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde yapılan değişiklik uyarınca "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" 14.09.2023 tarihli ve 32309 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Tarımsal üretimin planlanması, gıda güvencesi ve güvenliğinin temin edilmesi, verimliliğin artırılması, çevrenin korunması ve sürdürülebilirliğin tesis edilmesi için Bakanlıkça belirlenen ürün veya ürün gruplarının üretimine başlanmadan önce Bakanlıktan izin alınması yönünde düzenleme yapılmıştır. Suyu merkeze alan bitkisel üretim planlamasına esas ürünlerin belirlenmesinde ülkemiz gıda arz güvenliği, ürünlerin stratejik önemi, insan ve hayvan beslenmesi açısından önem, arz talep dengesi ve dış ticaret potansiyeli, su varlığı ve su kısıtı ile ürün uygunluk alanları gibi kriterler dikkate alınmıştır. Bu kapsamda ülke genelinde 13 ürün (buğday, arpa, dane mısır, mercimek, nohut, kuru fasulye, aspir, kanola, kütlü pamuk, soya, yağlık ayçiçeği, patates, kuru soğan) ve yem bitkileri ürün grubu planlama kapsamına alınmıştır. 2025 üretim yılından itibaren uygulamaya başlanan yeni destekleme modelinde bitkisel üretim desteklemeleri temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme desteği olmak üzere üç ana başlıkta toplanmıştır. 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında temel ve planlı üretim desteği üreticilerin en temel iki girdisi olan mazot ve gübre maliyetleri ile ilişkilendirilmiştir. Temel destek ile ÇKS'ye kayıtlı üreticilerin, yetiştiriciliğini yaptığı tüm ürünlerin mazot maliyetinin 9050'si, gübre maliyetinin 9025'i karşılanmaktadır. Yetiştirilen ürünler planlama kapsamında ise üreticilere temel destekle birlikte verilecek ilave planlama desteği ile mazot maliyetinin tamamı ve gübre maliyetinin yarısının karşılanması hedeflenmiştir. Yeraltı sularının yetersiz seviyede bulunduğu ve su kısıtı olduğunun Bakanlıkça tespit edildiği LI ilin 52 ilçesinde bulunan sulu tarım arazilerinde, ilgili üretim yılında planlama kapsamında yer alan ve az su tüketen mercimek, nohut, fiğ, yem bezelyesi, aspir, buğday, arpa ve yağlık ayçiçeği üreten çiftçilerimize ilave su kısıtı desteği verilmektedir. Üretim planlaması kapsamında, temel ve planlı üretim desteğine ilave olarak ödenen su kısıtı desteği ile mazot ve gübre maliyetinin 90100'ü desteklenmektedir. 2025 üretim yılından itibaren uygulanan yeni destekleme modelinde çiftçilerin temel, planlı üretim ve üretimi geliştirme desteklerinden yararlanabilmesi için münavebe kurallarına uyması gerekmektedir. Bu kapsamda çiftçilerin 2024 üretim yılında ÇKS"ye kayıtlı en son ürününden başlamak üzere, ilgili havzanın ürün çeşitliliğine göre kuruda 2'li münavebe, suluda 3'lü münavebe ve su kısıtı şartlarında 4'lü münavebe uygulanacaktır. Üretimi geliştirme desteği kapsamında, verim ve kaliteyi artırmak amacıyla sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları ve katı organik-organomineral gübre destekleri ilave olarak verilmeye devam edilecektir. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı Diğer taraftan Bakanlığımızca ülke genelinde yürütülen "Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi" kapsamında üretim planlaması ile uyumlu bir şekilde işlenmeyen, nadasa bırakılan veya işlemeli tarıma uygun olmayan arazilerin, uygun münavebe planı ve ekim yöntemleri uygulayarak stratejik ürünlerin üretiminde kullanılması, iklim değişikliğini dikkate alarak kuraklığa dayanıklı çeşitlerle hububat, baklagil ve yağlı tohumlu bitkilerin üretiminin geliştirilmesi sağlanmaktadır. Bu amaca yönelik olarak tohum, fide, fidan gibi girdilerde azami "075 hibe yolu ile il tarım ve orman müdürlüklerince hazırlanan projeler hayata geçirilmektedir. Proje için ülke genelinde 2025 yılında 679 milyon TL kaynak tahsis edilmiş olup proje çalışmalarına 2026 yılında da devam edilecektir. Kuraklık afeti 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanun'u kapsamında yer alan teminatlar dahilindedir. Devlet Destekli Tarım Sigortaları (TARSİM) ile; üreticilerimiz, kuru tarım alanlarında üretimini yaptıkları buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, nohut, kırmızı, yeşil mercimek ve yağlık ayçiçeği ürünlerini kuraklık, don, sıcak rüzgar, sıcak hava dalgası, aşırı nem, aşırı yağış risklerinden kaynaklı köy genelinde meydana gelebilecek verim kayıplarına karşı Vo 70 devlet prim desteği ile köy bazlı verim sigortası yaptırarak korunabilmektedir. Üreticilerimizin T.C. Ziraat Bankası A.Ş., Ziraat Katılım Bankası A.Ş.ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden (TKK) 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ile 2024/15 No'lu Uygulama Esasları Tebliği kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve TKK'nın kendi usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde; " "425 oranında faiz indirimi uygulanarak İ yıl ertelenebilmekte ve " "20 oranında faiz indirimi uygulanarak azami 5 yıl taksitlendirilebilmektedir. Bunun dışındaki faizsiz borç ertelemesi ise Hazine ve Maliye Bakanlığının uhdesinde bulunmaktadır. Doğal afetler nedeniyle tarımsal faaliyetleri zarar gören üreticilerin kullanmış oldukları faiz indirimli (sübvansiyonlu) kredilerin; 2023/8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın 4. Maddesindeki esaslar doğrultusunda ertelenmesi/taksitlendirilmesi imkânı bulunmaktadır. Diğer taraftan, herhangi bir nedenle ödeme güçlüğüne düşen üreticilerimizin kredi borçları Ziraat Bankası uygulamaları kapsamında cari faiz oranları ile azami 5 yıla kadar taksitlendirilebilmektedir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Dilan Kunt Ayan (DEM Parti, Şanlıurfa). “Kuraklıktan etkilenen çiftçilerin borçlarının ertelenmesi talebine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/38018, 15 Aralık 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-38018-kurakliktan-etkilenen-ciftcilerin-borclarinin-ertelenmesi-talebine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/99ddee4d-a7af-4256-a97d-019b26d5e18e Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.