# İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna yapılan başvurulara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/38393 - **Veren:** Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti, Kocaeli) - **Muhatap:** Başkan Numan KURTULMUŞ - **Veriliş tarihi:** 23 Aralık 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 31 gün sonra, 23 Ocak 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/59e845d7-a281-45de-8413-019b598cc76b - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-38393-insan-haklarini-inceleme-komisyonuna-yapilan-basvurulara-iliskin > Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti), 23 Aralık 2025 tarihinde 7/38393 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Başkan Numan KURTULMUŞ. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 31 gün sonra, 23 Ocak 2026). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Sayın Numan Kurtulmuş tarafından Anayasanın 98 *inci ve TBMM İçtüzüğünün 96 'ncı ve 99 'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim. TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu; Türkiye'de insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, ihlal iddialarının araştırılması, ceza infaz kurumları başta olmak üzere kapalı kurumların izlenmesi ve bu alanlarda Meclis'e politika/öneri geliştirilmesi açısından kritik bir denetim mekanizmasıdır. Ancak Komisyon'a yapılan başvuruların nasıl işlendiği; hangi aşamalardan geçtiği; kaç başvurunun hangi gerekçelerle reddedildiği; hangi başvurularda ihlal tespiti yapıldığı; suç duyurularının, yerinde incelemelerin ve alt komisyon çalışmalarının sonuç üretme kapasitesi kamuoyuna düzenli, ölçülebilir ve karşılaştırılabilir (e verilerle açıklanmamaktadır. Komisyonun, özellikle cezaevleri, kolluk uygulamaları, yargısal süreçler, ayrımcılık, ifade özgürlüğü, OHAL kaynaklı toplu ihlaller ve kırılgan gruplara (kadın, çocuk, LGBTİ*, engelli) ilişkin ihlallerde etkin bir izleme ve müdahale mekanizması olup olmadığı; ayrıca uluslararası yükümlülüklerin yerine getirilmesine katkısının nasıl ölçüldüğü hususu, TBMM'nin denetim görevi bakımından önem taşımaktadır. Bu nedenle Komisyonun 24-28. Yasama Dönemlerindeki başvuru ve faaliyetlerinin kapsamlı biçimde ortaya konulması gerekmektedir. Bu bağlamda; 1. 24,25,26,27 ve28. Yasama Dönemlerinde İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu'na başvuran kişi sayısı ve toplam başvuru sayısı kaçtır? TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat, 2 Nolu Banko Oda: F214 Bakanlıklar/Ankara a) Başvuruların yıl yıl dağılımı nedir? b) Başvuruların iVilçe, kurum türü (cezaevi, kolluk, mahkeme, idare, sosyal hizmet vb.) ve ihlal alanı bazında dağılımı nedir? Bu dönemlerde başvuruların kaçı milletvekilleri tarafından yapılmıştır? a) Milletvekili başvurularının dönem ve yıl bazında dağılımı nedir? b) Milletvekili başvuruları hangi konu başlıklarında yoğunlaşmıştır? Yasama Döneminde başvuru yapan milletvekillerinin toplam başvuru sayılarına ilişkin istatistiksel dağılımı nedir? a) Milletvekillerinin parti gruplarına göre dağılımı nedir? b) En çok başvuru yapılan ilk 10 konu başlığı nedir? Söz konusu dönemlerde yapılan başvurular hangi tür insan hakları ihlali iddialarını kapsamaktadır? a) Başvurular; (işkence/kötü muamele, adil yargılanma, ifade/örgütlenme özgürlüğü, ayrımcılık, sağlık hakkı, yaşam hakkı, kadın/çocuk hakları vb.) başlıklara göre kaç adettir? b) Bu başlıklarda yıllara göre artış/azalış oranları nedir? Kaç başvuru, Komisyonun yetki alanı dışında olduğu gerekçesiyle reddedilmiş veya başvurucuya olumsuz dönüş yapılmıştır? a) "Yetki alanı dışı" gerekçesi alt kırılımları nelerdir? (yargısal süreç, idari itiraz yolu, dilekçe usulü vb.) b) Bu dosyaların kaçı başka mercilere yönlendirilmiştir; hangi mercilere? Başvuruların (o kaçında Oeksik (o bilgi-belge (gerekçesiyle (işlem (yapılamamıştır? a) Eksiklerin tamamlanması için başvurucuya tanınan süre ve izlenen prosedür nedir? Komisyona yapılan başvurular neticesinde hangi işlemler gerçekleştirilmiştir? a) İşlem türlerine göre sayılar nedir? (kurumlardan bilgi isteme, başvurucu görüşmesi, kurum ziyareti önerisi, alt komisyona sevk, raporlama vb.) b) Başvuruların ortalama sonuçlandırılma süresi (gün) nedir? (dönem, yıl, konu başlığı bazında) Kaç başvuru sonucunda ilgili kişi veya kurumların insan haklarını ihlal ettiği kanaatine varılmıştır? a) Bu kanaate varılan dosyalarda ihlal alanı ve kurum türü dağılımı nedir? b) Tespit doğrultusunda hangi işlemler uygulanmıştır? (tavsiye kararı, izleme, TBMM'ye bildirim, ilgili kuruma yazı, rapor vb.) c) İhlal tespiti yapılan dosyalarda takip/izleme yapılmış mıdır; yapıldıysa sonuçları nelerdir? Komisyonun verdiği tavsiye/uyarı yazılarından sonra ilgili kurumların geri dönüş/uyum oranı nedir? a) Uymayan kurumlar için ikinci bir işlem/izleme mekanizması var mıdır? Söz konusu dönemlerde Komisyon tarafından kaç adet suç duyurusunda bulunulmuştur? Bu suç duyurularının hukuki akıbeti ne olmuştur? a) Suç duyuruları konu başlıklarına göre (işkence, kötü muamele, yaşam hakkı ihlali, cinsel şiddet, görevi kötüye kullanma vb.) kaç adettir? b) Kaçında soruşturma açılmış, kaçında takipsizlik verilmiş, kaçında iddianame düzenlenmiş, kaçında mahkumiyet/beraat kararı çıkmıştır? Bu dönemlerde kaç adet yerinde inceleme gerçekleştirilmiştir? Bu ziyaretlerde insan hakları ihlallerine rastlanmış mıdır? a) Yerinde incelemelerin türü (cezaevi, geri gönderme merkezi, karakol, hastane/kurum vb.) ve il bazında dağılımı nedir? b) Tespit edilen temel ihlaller ve bunlara ilişkin yapılan işlemler nelerdir? Söz konusu dönemlerde kaç alt komisyon kurulmuştur? Bu alt komisyonlara iletilen yerinde inceleme taleplerinin kaçı hayata geçirilmiştir? a) Hayata geçirilmeyen taleplerin gerekçeleri nelerdir? b) Alt komisyon raporlarının yayımlanma/Meclis"e sunulma sayısı kaçtır? Hükümlü ve Tutuklu Hakları Alt Komisyonu kaç ziyaret gerçekleştirmiştir? Bu ziyaretlerde tespit edilen hak ihlalleri nelerdir? a) Ziyaretlerin cezaevi türüne göre dağılımı (F, T, L, Yüksek Güvenlikli, S tipi, kadın/çocuk cezaevi vb.) nedir? b) Tespitler sonrası yapılan izleme/tekrar ziyaret sayısı kaçtır? Komisyonun insan hakları ihlallerini önlemede ve müdahale etmede etkili bir yapıya sahip olup olmadığına dair herhangi bir kurumsal araştırma yapılmış mıdır? Yapıldıysa sonuçları nelerdir? a) Yapılmadıysa gerekçesi nedir; yapılması planlanmakta mıdır? Komisyon tarafından önerilen yasa tekliflerinin yasalaşma oranı nedir? Yasalaşma sürecinde karşılaşılan başlıca engeller nelerdir? a) Dönem dönem önerilen teklif sayıları ve yasalaşanların listesi nedir? b) Engellerin (komisyon gündemine alınmama, siyasi çoğunluk, idari görüş, bütçe vb.) dağılımı nedir? Komisyonun, insan haklarına dair uluslararası yükümlülükleri yerine getirmede etkisi ne ölçüdedir? Bu süreçte hangi uluslararası iş birlikleri ve projeler öne çıkmıştır? a) CPT, BM mekanizmaları, Avrupa Konseyi/AGİT vb. ile yürütülen temasların sayısı ve çıktıları nelerdir? b) Bu iş birliklerinden doğan rapor/proje çıktıları kamuoyuna açıklanmakta mıdır? TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat, 2 Nolu Banko Oda: F214 Bakanlıklar/Ankara Komisyonun cezaevlerinde kadın, çocuk, LGBTİ ve engellilere yönelik ihlallerle ilgili özel bir izleme çalışması olmuş mudur? Varsa sonuçları nelerdir? a) Bu gruplara ilişkin başvuruların sayısı ve ihlal türleri nedir? b) Koruyucu/önleyici öneriler ve uygulamaya dönüşen adımlar nelerdir? Komisyon, OHAL döneminde yaşanan toplu hak ihlallerini özel olarak ele almış mıdır? Özel raporlama/izleme faaliyeti olmuşsa sonuçları nedir? a) KHK uygulamaları, ihraçlar, pasaport/seyahat, mülkiyet, çalışma hakkı vb. alanlarda kaç dosya ele alınmıştır? İnsan hakları başvurularının bölgeler arası dağılımı nasıldır? Belirli bölgelerden gelen başvuru yoğunluğu sistematik ihlal olasılığına işaret etmekte midir? a) Bölge/il bazında başvuru sayıları ve başlıca ihlal türleri nedir? b) Bu veriler ışığında Komisyonun bölgesel izleme/ziyaret planı var mıdır? Komisyona başvuran bireylerin demografik profiline (yaş, cinsiyet, meslek grubu vb.) dair analiz yapılmakta mıdır? a) Yapılıyorsa temel bulgular nelerdir ve hangi periyotlarla raporlanmaktadır? b) Yapılmıyorsa gerekçesi nedir? Komisyon, bireysel başvuruların dışında resen gündeme aldığı konular olmuş mudur? Resen başlatılan inceleme/soruşturma sayısı kaçtır ve sonuçları nelerdir? a) Resen ele alınan konuların başlıkları ve alınan kararlar nelerdir? b) Resen incelemelerde kurumların bilgi-belge sunma oranı nedir? ## Bakanlığın cevabı Sayı : Z-43452547-120.07.03-(73 3537 22.01.2026 Konu : Soru Önergesi Sayın Ömer Faruk GERGERLİOĞLU Kocaeli Milletvekili İlgi (O: 23.12.2025 tarihli ve 7/38393 esas numaralı yazılı soru önergeniz. İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna yapılan başvurulara ilişkin ilgi önergenizde yer alan sorularınız ekte cevaplandırılmıştır. Bilgilerinizi rica ederim. LAL eki ö Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanvekili I- Soru Cevabı (13 sayfa) Kim Tel. No: (0312) 420 67 71 Faks: (0312) 420 67 85 Tel. No: (0312) 420 83 97 CEVAPLAR: V. V Haklarını İnceleme Komisyonuna yapılan başvuruların sayısı y H T Dönemleri de dikkate alınarak bölünmüş yıllara göre dağılımı ile başvurulara dair il bazlı dağılım aşağıdaki tablolarda sunulmuştur: 24. Dönem 25. Dönem 26. Dönem 28. Dönem 24. Yıl 2011 2012 2013 2014 2015 Dönem Sayı 996 2848 1770 1604 516 25. Yıl 2015 Dönem Sayı 441 26. Yıl 2015 2016 2017 2018 Dönem Sayı 202 6728 2626 994 27. Yıl 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Dönem Sayı 1326 2737 2590 2719 3639 813 28. Yıl 2023 2024 2025 Dönem Sayı 2148 3976 3762 ADANA ADIYAMAN AFYONKARAHİSAR AĞRI AKSARAY AMASYA ANKARA ANTALYA ARDAHAN ARTVİN BALIKESİR BATMAN BAYBURT BİLECİK TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI BİTLİS 56 BOLU BURDUR BURSA ÇANAKKALE 29 ÇANKIRI 2 ÇORUM 179 DENİZLİ 44 DİYARBAKIR DÜZCE EDİRNE 125 ELAZIĞ ERZİNCAN 217 ERZURUM ESKİŞEHİR 169 GAZİANTEP GİRESUN GÜMÜŞHANE 11 HAKKARİ 6 HATAY IGDIR İSPARTA İSTANBUL İZMİR 391 İZMİT KAHRAMANMARAŞ 34 KARABÜK KARAMAN KARS KASTAMONU i KAYSERİ 144 KIRIKKALE KIRKLARELİ 13 KIRŞEHİR 200 KİLİS KOCAELİ 146 KONYA KÜTAHYA MALATYA 74 MANİSA mersin MUĞLA MUŞ 31 NEVŞEHİR 2 NIGDE ORDU OSMANİYE 74 RİZE SAKARYA SAMSUN SİİRT 2 SİNOP SİVAS ŞANLIURFA 69 ŞIRNAK 49 TEKİRDAĞ 222 TOKAT TRABZON UŞAK 23 VAN YALOVA YOZGAT ZONGULDAK Genel Toplam 9886 Bununla birlikte, İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna başvuru yapanların demografik dağılımına dair Komisyonda herhangi bir istatistik bulunmamaktadır. Cevap 2. ve 3.- İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna milletvekilleri tarafından yapılan başvuruların sayısı ve Yasama Dönemleri de dikkate alınarak bölünmüş yıllara göre dağılımı aşağıdakitabloda sunulmuştur: 24 Yıl 2011 Genel Dönem Toplam Dönem Toplam 26 Yıl 2015 2016 2017 2018 Genel Toplam Dönem Sayı 3 246 350 64 663 27 Yıl 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Genel Toplam Dönemi Sayı 388 784 869 693 1239 211 4184 28 Yıl 2023 2024 2025 Dönem Toplam Cevap 4.- 24. Yasama Dönemi, 25. Yasama Dönemi, 26. Yasama Dönemi, 27. Yasama Dönemi ve 28. Yasama Döneminde İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna yapılan başvurular, 1982 Anayasası, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Ek Protokoller ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi dikkate alınarak sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırma uyarınca yapılan başvuruların hak ihlallerine göre dağılımı aşağıdaki tabloda sunulmuştur: İHLAL KONULARI Toplam Ayrımcılık Yasağı 117 Haberleşmenin Gizliliği 5 Din ve Vicdan Özgürlüğü 24 Düşünce ve İfade Özgürlüğü 5 İletişim ve Basın Özgürlüğü 3 Örgütlenme Özgürlüğü 8 Aile Kurma ve Ailenin Korunması 55 Yerleşme ve Seyahat Özgürlüğü 22 Seçme ve Seçilme Hakkı 2 Hak Arama Hürriyeti 85 Yaşama Hakkı 187 Adli Hata Sonucu Tazminat Hakkı 6 Çocuk Hakları 15 24. Dönem Yaşlıların Hakları 3 Engellilerin Hakları 72 Kadın Hakları 5 Mülkiyet Hakkı 225 Eğitim ve Öğrenim Hakkı 88 Çalışma ve Sözleşme Özgürlüğü 116 Bilim ve Sanat Özgürlüğü I Sosyal Güvenlik Hakkı 280 İşkence Yasağı 78 Sığınma Hakkı 7 İhraç, Sınır dışı veya İade Etme Yasağı 11 Uyrukluk Hakkı 17 Dilekçe Hakkı 14 Bilgi Edinme Hakkı 19 Çevre Hakkı 33 Sağlık ve Hasta Hakkı 235 Tutuklu ve Hükümlülerin Hakları 2949 Diğer Haklar 293 Kötü Muamele 240 Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı 91 Hak İhlali İçermeyenler 595 Çalışma Hakkı 164 24. Dönem Kölelik ve Zorla Çalıştırma Yasağı 3 Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı 202 Adil Yargılanma Hakkı 1765 Özel Hayatın Gizliliği Hakkı 16 Konut Dokunulmazlığı 13 Genel Toplam 8069 İHLAL KONULARI Toplam Ayrımcılık Yasağı 5 İletişim ve Basın Özgürlüğü 2 Aile Kurma ve Ailenin Korunması 1 Hak Arama Hürriyeti 2 Yaşama Hakkı 3 Engellilerin Hakları 3 Kadın Hakları 2 Eğitim ve Öğrenim Hakkı 3 Çalışma ve Sözleşme Özgürlüğü 1 25. Dönem Sosyal Güvenlik Hakkı 3 İşkence Yasağı 4 Sığınma Hakkı J Çevre Hakkı 1 Sağlık ve Hasta Hakkı 12 Tutuklu ve Hükümlülerin Hakları 260 Diğer Haklar 9 Kötü Muamele 14 Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı 1 Hak İhlali İçermeyenler 12 Çalışma Hakkı 9 Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı 18 Adil Yargılanma Hakkı 87 Özel Hayatın Gizliliği Hakkı 2 Genel Toplam 455 26. Dönem İHLAL KONULARI Toplam Ayrımcılık Yasağı 51 Haberleşmenin Gizliliği 5 Din ve Vicdan Özgürlüğü 127 Düşünce ve İfade Özgürlüğü 3 İletişim ve Basın Özgürlüğü 2 Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı 2 Aile Kurma ve Ailenin Korunması 35 Yerleşme ve Seyahat Özgürlüğü 25 Hak Arama Hürriyeti 3764 Yaşama Hakkı 167 Adli Hata Sonucu Tazminat Hakkı 1 Çocuk Hakları 8 Yaşlıların Hakları 1 Engellilerin Hakları 21 Kadın Hakları 5 Mülkiyet Hakkı 51 Eğitim ve Öğrenim Hakkı 224 Çalışma ve Sözleşme Özgürlüğü 3955 Bilim ve Sanat Özgürlüğü 1 Sosyal Güvenlik Hakkı 77 İşkence Yasağı 67 Sığınma Hakkı 7 İhraç, Sınır dışı veya İade Etme Yasağı 6 Uyrukluk Hakkı 6 Dilekçe Hakkı 8 Bilgi Edinme Hakkı 3 Çevre Hakkı 7 Sağlık ve Hasta Hakkı 147 Tutuklu ve Hükümlülerin Hakları 3861 Azınlık Hakları 1 Diğer Haklar 48 Kötü Muamele 204 Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı 153 Hak İhlali İçermeyenler 392 Çalışma Hakkı 184 Kölelik ve Zorla Çalıştırma Yasağı 2 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı 464 Adil Yargılanma Hakkı 2116 26. Dönem Özel Hayatın Gizliliği Hakkı 27 Konut Dokunulmazlığı 2 Genel Toplam 16230 İHLAL KONULARI Toplam Ayrımcılık Yasağı 140 Haberleşmenin Gizliliği 9 Din ve Vicdan Özgürlüğü 8 Düşünce ve İfade Özgürlüğü 15 İletişim ve Basın Özgürlüğü 27 Örgütlenme Özgürlüğü 1 Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı 8 Aile Kurma ve Ailenin Korunması 315 Yerleşme ve Seyahat Özgürlüğü 61 Seçme ve Seçilme Hakkı 7 Hak Arama Hürriyeti 45 Yaşama Hakkı 150 27. Dönem Adli Hata Sonucu Tazminat Hakkı 2 Çocuk Hakları 41 | Yaşlıların Hakları 3 | Engellilerin Hakları 65 Kadın Hakları 5 Mülkiyet Hakkı 106 Eğitim ve Öğrenim Hakkı 141 Çalışma ve Sözleşme Özgürlüğü 230 Bilim ve Sanat Özgürlüğü | Sosyal Güvenlik Hakkı 121 İşkence Yasağı Ul 172 Sığınma Hakkı 10 İhraç, Sınır dışı veya İade Etme Yasağı 16 Uyrukluk Hakkı 6 Dilekçe Hakkı 25 | Bilgi Edinme Hakkı ip | Çevre Hakkı 6 | Sağlık ve Hasta Hakkı 899 Tutuklu ve Hükümlülerin Hakları 9247 Azınlık Hakları 4 Diğer Haklar 318 Kötü Muamele 581 Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı 32 27. Dönem Hak İhlali İçermeyenler 388 Çalışma Hakkı 84 Kölelik ve Zorla Çalıştırma Yasağı 2 Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı 89 Adil Yargılanma Hakkı 1976 Özel Hayatın Gizliliği Hakkı 8 Konut Dokunulmazlığı 7 Genel Toplam 15383 İHLAL KONULARI Toplam Ayrımcılık Yasağı 49 Haberleşmenin Gizliliği 4 Din ve Vicdan Özgürlüğü 8 Düşünce ve İfade Özgürlüğü 5 İletişim ve Basın Özgürlüğü 19 Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı 1 Aile Kurma ve Ailenin Korunması 168 Yerleşme ve Seyahat Özgürlüğü 23 Seçme ve Seçilme Hakkı 3 28. Dönem Hak Arama Hürriyeti 23 Yaşama Hakkı 45 Adli Hata Sonucu Tazminat Hakkı 18 Çocuk Hakları 2 Yaşlıların Hakları 26 Engellilerin Hakları 4 Kadın Hakları 38 Mülkiyet Hakkı 41 Eğitim ve Öğrenim Hakkı 39 Çalışma ve Sözleşme Özgürlüğü 1 Bilim ve Sanat Özgürlüğü 15 Sosyal Güvenlik Hakkı 42 İşkence Yasağı 10 Sığınma Hakkı 6 İhraç, Sınırdışı veya İade Etme Yasağı 6 Uyrukluk Hakkı 42 Dilekçe Hakkı 12 Bilgi Edinme Hakkı 4 Çevre Hakkı 719 Sağlık ve Hasta Hakkı 5585 Tutuklu ve Hükümlülerin Hakları 1 28. Dönem Azınlık Hakları 92 Diğer Haklar 431 Kötü Muamele 8 Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı 241 Hak İhlali İçermeyenler 10 Çalışma Hakkı 1 Kölelik ve Zorla Çalıştırma Yasağı 38 Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı 921 Adil Yargılanma Hakkı 7 Özel Hayatın Gizliliği Hakkı 4 Konut Dokunulmazlığı 9 Genel Toplam 11152 Komisyonun kendisine gelen başvuruları hak konularına göre ayırması, bu hakların ihlal edildiğinin tespiti anlamına gelmemektedir. Burada yapılan sadece iddiaları ortaya koymak, bir başvurunun hangi hak kapsamında değerlendirilebileceğini belirlemektir. Bununla birlikte, ilgili istatistiklerde ihlal iddiası sayısının dilekçe sayısını aşmasının nedeni, bazı başvurularda birden fazla hakkın ihlal edildiğinin ileri sürülmesidir. Nitekim Cevap İde de görüleceği üzere, Komisyona hak ihlali iddiasıyla yapılan başvuru sayısı 9.886 iken, toplam 11.152 hak ihlali iddiasının bulunmasının sebebi de bu durumdur. Cevap 5. ve 6.- 24. Yasama Dönemi, 25. Yasama Dönemi, 26. Yasama Dönemi, 27. Yasama Dönemi ve 28. Yasama Döneminde İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna yapılan ve incelenemez bulunan başvuru sayıları ve sebepleri aşağıdaki tabloda sunulmuştur: 24. Dönemde Ad-Soyadı/imza/iş-ikametgah adresinin bulunmadığı, belli bir konuyu ihtiva etmediği ve 364 | şikayet konusu ortadan kalktığı için işleme alınmayan Başvuru Sayısı 25. Dönemde Ad-Soyadı/imza/iş-ikametgah adresi bulunmadığı ve belli bir konuyu ihtiva etmediği için 17 işleme alınmayan Başvuru Sayısı 26. Dönemde Ad-Soyadı/imza/iş-ikametgah adresi bulunmadığı, belli bir konuyu ihtiva etmediği ve 686 şikayet konusu ortadan kalktığı için işleme alınmayan Başvuru Sayısı 27. Dönemde Ad-Soyadı/imza/iş-ikametgah adresinin bulunmaması, Belli bir konuyu ihtiva etmediği Ni ve şikayet konusu ortadan kalktığı için işleme alınmayan Başvuru Sayısı > 28. Dönemde Ad-Soyadı/imza/iş-ikametgah adresinin bulunmaması, Belli bir konuyu ihtiva etmediği ve şikayet konusu ortadan kalktığı için işleme alınmayan Başvuru Sayısı ie İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna yapılan başvurularda, diğer resmi kurumlara yapılan başvurularda olduğu gibi 1/11/1984 tarihli ve 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun'un 4'üncü maddesi uyarınca inceleme yapmakta olup, Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) veya yetkili makamlara verilen veya gönderilen dilekçelerde, dilekçe sahibinin adı, soyadı ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması zorunludur. Komisyon da bu doğrultuda incelemelerini gerçekleştirerek, anılan Kanun'da belirtilen koşulları taşımayan dilekçeler işleme alınmamaktadır. Aynı şekilde; dilekçede yapılan inceleme sonucunda dilekçe muhteviyatının yargı sürecine ve/veya kararına ilişkin olduğu değerlendirmesi (yargı kararından memnuniyetsizlik, yeniden yargılama talepleri vb.) yapılırsa, başvurucuya Anayasa'nın 138"inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz. " hükmü ve dördüncü fıkradaki "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ... " hükmü ve 1/11/1984 tarihli ve 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun'un 6'nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendindeki IBMM"ye veya yetkili makamlara verilen veya gönderilen dilekçelerden yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olanların incelenemeyeceği hükmü belirtilerek, yasama organının bir birimi olan Komisyonunun yargı yetkisine ilişkin hususlar hakkında işlem tesis edilemediği cevabı verilmektedir. Bununla birlikte başvurucuya yargılama süreçlerine itiraz hükümleri ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru mekanizmaları hakkında yol gösterilmektedir. Cevap 7.- 24. Yasama Dönemi, 25. Yasama Dönemi, 26. Yasama Dönemi ve 27. Yasama Döneminde İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna yapılan başvurular için yapılan genel işlem, ihlal iddialarına konu meselenin incelenmesi ve iddialara cevap verilmesi amacıyla ilgili icra mercilerine yazı yazılması ve gelen cevap muvacehesinde başvuru sahibine bilgilendirme yapılmasıdır. Bu minvalde gönderilen yazıların Yasama Dönemlerine göre sayısal dağılımı aşağıdaki tabloda sunulmuştur: 24. Dönem 2280 25. Dönem 131 26. Dönem 2145 27. Dönem 13225 28. Dönem 7192 Cevap 8 ve 9.- 24. Yasama Dönemi, 25. Yasama Dönemi, 26. Yasama Dönemi, 27. Yasama Dönemi ve 28. Yasama Döneminde İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna yapılan başvuruların kaçında ihlal iddiasının doğrulandığı ve buna ilişkin yapılan işlemler konusunda sayısal bir veri bulunmamaktadır. Cevap 10.- 24. Yasama Dönemi, 25. Yasama Dönemi, 26. Yasama Dönemi, 27. Yasama Dönemi ve 28. Yasama Döneminde İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu tarafından re'sen yapılan suç duyurularına ilişkin sayısal veriler aşağıda sunulmuştur: 24. Dönem 7 25. Dönem Başkanlık Divanı Seçilmedi 26. Dönem 20 27. Dönem 0 28. Dönem 0 Cevap 11.,13. ve 17.- 24. Yasama Döneminde Komisyona 79 yerinde inceleme talebinde bulunulmuş, kurulmuş olan alt komisyonlar ve oluşturulan inceleme heyetleri marifetiyle Komisyon tarafından toplamda 69 adet yerinde inceleme yapılmıştır. 25. Yasama Döneminde Komisyona 7 yerinde inceleme talebinde bulunulmuş, bu dönemde herhangi bir faaliyet gerçekleşmemiştir. 26. Yasama Döneminde Komisyona 170 yerinde inceleme talebinde bulunulmuş, kurulmuş olan alt komisyonlar ve oluşturulan inceleme heyetleri marifetiyle Komisyon tarafından toplamda 37 adet yerinde inceleme yapılmıştır. 27. Yasama Döneminde Komisyona 526 yerinde inceleme talebinde bulunulmuş, kurulmuş olan alt komisyonlar ve oluşturulan inceleme heyetleri marifetiyle Komisyon tarafından toplamda 52 adet yerinde inceleme yapılmıştır. 28. Yasama Döneminde Komisyona şu ana kadar 674 adet yerinde inceleme talebi iletilmiş olup, kurulu alt komisyonlar ve oluşturulan inceleme heyetleri marifetiyle toplam 36 adet yerinde inceleme ziyareti gerçekleştirilmiştir. İnsan Haklarını İnceleme Komisyonunun yaptığı yerinde incelemeler sonucunda hak ihlalinin saptanması halinde, saptanan ihlalin ne olduğuna Komisyon raporlarında yer verilmekte, ilgili raporlarda hak ihlalinde bulunan kurum ve kuruluşlara uyarı ve önerilerde bulunulmaktadır. İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Hükümlü ve Tutuklu Haklarını İnceleme Alt Komisyonu 28. Yasama Döneminde çeşitli tarihlerde ve bazı kurumlarda tekrar ziyaretleri ile; Sincan Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Sincan 1 No'lu ve 2 No'lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumları, Sincan 1 No'lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu ve Sincan Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Diyarbakır I No'lu, 2 No'lu, 3 No'lu ve 4 No'lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumları, Diyarbakır | ve 2 No'lu Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumları, Diyarbakır Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Diyarbakır Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Mardin E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Mardin M Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Erzincan L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Erzincan Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu, Erzincan Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Erzincan T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Dumlu 1 No'lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Dumlu 2 No'lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu ile Erzurum H Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Sincan 1 No'lu ve 2 No'lu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Sincan 1 No'lu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Sincan T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Sincan 2 No'lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumları, Sincan Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Düzce T Tipi Ceza İnfaz Kurumu ve Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Bolu T Tipi Kapalı Ceza İnfa Kurumu ve Kırşehir Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Kırşehir S Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Kırşehir Y Tipi Ceza İnfaz Kurumu ve Kırşehir E Tipi Kapalı Ceza Kurumu yerinde inceleme ziyaretlerinde bulunulmuştur. Bu inceleme ziyaretleri kapsamında rastgele seçilen odalarda görüşülen hükümlü ve tutuklular tarafından; bazı oda ve koğuşlarda kapasitelerin üzerinde kişinin barındırılma sorunu yaşandığı, yemeklerin besleyici bulmadıkları veya lezzetsiz bulunduğu ve yemek çeşitliliklerinin yeterli bulunmadığı, odaların duvar ve kapılarında nem, küf ve paslanmaların olduğu, kurum personeli tarafından sistematik olmasa da bazı durumlarda kötü muamelelere ve detaylı aramaya maruz kaldıkları, kurum reviri ve hastane sevklerinde gecikmeler yaşandığı veya yapılmadığı, televizyon kanallarına ilişkin taleplerin karşılanmadığı, süreli ve süresiz yayınların erişiminde sorunlar yaşandığı, kantin fiyatlarının yüksek bulunduğu ve ürün çeşitliliğinin yeterli bulunmadığı, sosyal etkinlikler, kurs, spor faaliyetlerinin yetersiz bulunduğu veya hiç yapılmadığı, bazı oda aramalarında eşyaların dağıtılabildiği, ziyaretçi görüşmelerinin ziyaretçi salonunda başlatılmadığı, dilekçelerin çıkışı yapılmadığı veya yapılan işlemlerden haberdar edilmediği, bazı illerde yaşanan su kesintileri problemlerinden dolayı sıcak ve soğuk suya erişimlerinin yaşandığı, nakil ve oda değişiklikleri taleplerinin karşılanmadığı, şeklinde yaşadıkları şikayetlerde bulunmuşlardır. Bu inceleme ziyaretleri kapsamında hazırlanan komisyon raporlarının görüşüldüğü komisyon toplantılarına, ceza infaz kurumlarından sorumlu Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü davet edilmiştir. Komisyon üyeleri toplantılarda, inceleme ziyaretlerinde gözlemlenen ve tespit edilen hususlar doğrultusunda mevzuat ve uygulamaya ilişkin yapılması gerekenlere işaret ederek; ceza infaz kurumlarının işleyişine yönelik olarak alınabilecek önlemleri ortaya koymuşlardır. Bu çerçevede komisyon üyeleri tarafından ifade edilen görüşler, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri kapsamında değerlendirilmek üzere dikkatlerine sunulmaktadır. Cevap 12.- 24. Yasama Dönemi, 25. Yasama Dönemi, 26. Yasama Dönemi, 27. Yasama Dönemi ve 28. Yasama Döneminde İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu bünyesinde kurulan alt komisyonlara ilişkin sayısal veriler aşağıda sunulmuştur: 24. Dönem 8 25. Dönem Başkanlık Divanı Seçilmedi 26. Dönem 6 27. Dönem 6 28. Dönem 5 İnsan Haklarını İnceleme Komisyonunu bünyesinde kurulu alt komisyonlara yöneltilen yerinde inceleme taleplerine dair sayısal bir veri bulunmamaktadır. Cevap 14.- Komisyon, Türkiye'nin insan hakları uygulamalarının taraf olduğu uluslararası antlaşmalara, Anayasa ve kanunlara uygunluğunu incelemek amacıyla yaptığı araştırmaları ve uygulamalara dair iyileştirme ve çözüm önerme görevini yazdığı raporlarla ortaya koymakta olup, Komisyon raporlari ilgili kurum ve kuruluşlara gönderilmekte, ayrıca bu raporları kamuoyuna açıklamaktadır. Cevap 15.- Komisyonun kanun teklifi önerme yetkisi bulunmayıp, Komisyon raporlarında yer alan önerilerin yasalaşma oranı ve yasalaşma süreçlerine dair sayısal bir veri bulunmamaktadır. Cevap 16.- İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu, kurulduğu günden bu yana her dönemde gerek yurt içinde gerek yurt dışında uluslararası örgütlerle, diğer ülkelerin dış temsilcilikleriyle ve çeşitli uluslararası insan hakları aktörleriyle yoğun ve kapsamlı görüşmeler gerçekleştirmiştir. Bu süreçte, farklı kültür ve coğrafyalardan gelen temsilcilerle düzenli olarak bir araya gelinmiş, karşılıklı bilgi alışverişinde bulunulmuş ve iş birliği alanları oluşturulmuştur. Ayrıca bu görüşmeler kapsamında, insan hakları ihlalleri konusunda farkındalık yaratmak, ortak çözüm önerileri geliştirmek ve uluslararası normların hayata geçirilmesine katkıda bulunmak amacıyla birçok önemli toplantı, konferans ve seminer düzenlenmiş veya bu tür etkinliklere aktif katılım sağlanmıştır. Komisyon, bu etkinlikler aracılığıyla, insan hakları standartlarının yükseltilmesine ve yaygınlaştırılmasına yönelik somut adımlar atmış, küresel düzeyde insan hakları politikalarının şekillendirilmesine katkıda bulunmuştur. Cevap 18. ve 21.- İnsan Haklarını İnceleme. Komisyonu, çalışmalarını TBMM İçtüzüğü'nün 26'ncı maddesi ve 3686 sayılı İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Kanunu uyarınca İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanının oluşturacağı gündem üzerine yürütmektedir. İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu bünyesinde kanunun verdiği yetkiyle kurulan alt komisyonlar, kendi görev alanlarına giren konularda tematik çalışmalar yürütmekte, ilgili kurum ve kuruluş, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarından bilgi almakta ve gerekli gördüğünde yurt içi ve yurt dışı yerinde incelemelerde bulunmaktadır. Aynı şekilde sadece alt komisyonlar olarak değil, İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu da gerekli görülen yerlerde yerinde inceleme ziyaretleri yapılmış, panel, sempozyum gibi etkinliklere katılım sağlanmış, kamuoyunun gündemini meşgul eden hususlara dair yetkili kişilerden bilgi alınmak adına ilgili Bakanlar Komisyona çağrılarak dinlenmiştir. İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu, İsrail tarafından Filistin topraklarında 7 Ekim 2023 tarihinden bu yana gerçekleştirilen ve uluslararası kuruluşların raporlarında belirtildiği üzere soykırım suçu başta olmak üzere temel insani değerlere ve insan haklarına tamamen aykırılık teşkil eden saldırılar yakından takip edilmiştir. Yaşanan insanlık dramını Komisyon toplantılarında, basın açıklamalarında, yapılan ikili ve çok taraflı görüşmelerde ve gerçekleştirilen inceleme ziyaretlerinde zulüm altındaki Filistin halkının sesini duyurmaya ve İsrail'in tarihsel süreç içerisinde gerçekleştirdiği sistematik işgal ve ilhak politikasının doğurduğu zulmün son bulmasına yönelik çözümler getirmeye çalışmaktadır. Komisyon, saldırıların hemen akabinde tüm Komisyon üyelerinin katılımıyla gerçekleştirilen basın açıklamasında, İsrail'in Filistin'de sivilleri hedef alan; hastane, ibadethane, okul ve pazar yerleri gözetmeksizin sürdürülen aralıksız ve yoğun hava saldırılarını kınamış, oluşan insanlık dramının Komisyonca büyük bir endişeyle takip edildiği belirtmiştir. Ayrıca açıklamada Filistin vatandaşlarının karadan, havadan ve denizden bloke edilmesi suretiyle uygulanan ambargoya dikkat çekilerek, sivillerin tüm insani ihtiyaç ve temel gereksinimlerine, ilaç ve tedavi amaçlı cihazlara ulaşmasını engelleyen tutumun, insan haklarını ve savaş hukukuna dahi aykırı biçimde tüm uluslararası hukuk kurallarını ihlal ettiği açıklanmıştır. Ayrıca Komisyonun çalışmaları bunlarla sınırlı kalmamış olup, İsviçre'de Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiser Yardımcısı Nada Al-Nashif ve Filistin'in Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi nezdindeki Daimi Temsilcisi İbrahim Khraishi başta olmak üzere üst düzey yetkililerle görüşülmüş, Filistin'de gerçekleşen savaş suçları ve insan hakları ihlalleri ile alakalı Türkiye ve TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonunun tutumu ortaya konulmuş; Filistin'deki sivillere yönelik saldırıların sona ermesi için uluslararası mekanizmaları harekete geçirmek ve bu hususta muhataplar ile iş birliği içerisinde olunduğu gösterilmiştir. Komisyon, saldırıların başlamasından bu yana geçen sürede yapılan her toplantıda, Fransa ve İngiltere'de gerçekleştirdiği inceleme ziyaretlerinde, çeşitli ülkelerden gelen Heyetlerin kabulünde Filistin'de yaşanan insanlık dramını, gerçekleşen soykırım ve savaş suçlarını gündeme getirmiştir. --- **Kaynak gösterme:** Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti, Kocaeli). “İnsan Haklarını İnceleme Komisyonuna yapılan başvurulara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/38393, 23 Aralık 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-38393-insan-haklarini-inceleme-komisyonuna-yapilan-basvurulara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/59e845d7-a281-45de-8413-019b598cc76b Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.