# Hakkari'nin Yüksekova ilçesinde yapılması planlanan HES projesinin çevresel etkilerine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/38833 - **Veren:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 30 Aralık 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 84 gün sonra, 24 Mart 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/28eb680c-3a78-4baa-a676-019b742e7356 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-38833-hakkari-nin-yuksekova-ilcesinde-yapilmasi-planlanan-hes-projesinin-cevresel-etkilerine-ili > Öznur Bartin (DEM Parti), 30 Aralık 2025 tarihinde 7/38833 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 84 gün sonra, 24 Mart 2026). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Colemerg'in Gever (Yüksekova) ilçesinde bulunan ve bölgenin en zengin su kaynakları arasında yer alan Oramar bölgesinden Zap Nehri'ne akan Rübar&şin Deresi üzerinde Ceykan Enerji Üretim A.Ş. tarafından 45 MW kurulu gücünde HES kurulacağı, toplam bedeli 325 milyon TL olan proje kapsamında yalnızca baraj ve santral değil, aynı zamanda kırma-eleme-yıkama tesisi ile hazır beton santrali de kurulacağı haberleri basına yansımıştır. Kırma, eleme, yıkama tesisinde yıllık 400 bin ton malzeme işlenmesi planlanan projenin tamamlanması durumunda yoğun hafriyat, toz ve gürültü kirliliğine yol açacak olan proje geri dönüşü mümkün olmayan doğa tahribatına yol açacaktır. Yıllık 85,93 GWh enerji üretimi hedeflenen proje kapsamında, Rübar&şin Deresi üzerinde temelden 57 metre yüksekliğinde silindirle sıkıştırılmış beton (SSB) beton dökülecek. HES'te toplanacak su, 5,60 metre çapında ve yaklaşık 265 metre uzunluğunda çelik kaplı tünele alınacak. Tünel bitiminde çap 5,10 metreye düşürülecek ve bir vana odası tesis edilecek. Su, buradan sonra 131,25 metre uzunluğunda ve 5,10 metre çapında cebri boru ile 995 metre kuyruk suyu kotunda bulunan santral binasına aktarılacak. Enerjisi alınan suyun daha sonra tekrar dere yatağına bırakılacağı ancak bu süreçte dere yatağının büyük bölümünün ise susuz kalması tehlikesi ile karşı karşıyadır. Gever'in Şitazin köyü içerisinde geçen Sergen Deresi üzerinde de SMS Yatırım şirketi tarafından Buhara Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (HES) kurulacak projenin maliyeti ise yaklaşık 144 milyon TL. Sergen Deresi üzerinde kurulacak santralin gücü 8,200 MWm-7,954 MW olan projede yıllık 20,315 GWh enerji üretimi öngörülmektedir. Sergen'de kurulacak HES ile birlikte derenin sınırları içerisinden geçtiği Şitazin, Kılavuz, Taşalan, Besitk&, Danida, Baştazin, Akar, Suratlı, Ayir ve Haciyan köyleri ekolojik bir tahribat ile birlikte su sorunu karşı karşıya kalacaktır. 9 köyün sınırlarındaki Sergen Deresi bölge halkı için içme suyu, tarım ve hayvancılığın temel kaynağı konumundadır. Rübarâşin ve Sergen dereleri üzerine kurulacak HES'lerin suya erişim kısıtlamasına neden olmasının yanı sıra hayvancılık ile uğraşan bölge sakinlerini olumsuz etkileyecek, bölgenin ekolojik dengesini ise geri dönülmez biçimde tahrip edecektir. Seçim bölgede hali hazırda faaliyette olan 4 Hes projesi bulunmakta, 6 santral'in ise önlisans çalışmaları tamamlanmıştır, 7 santral ise planlama aşamasındadır. Bütün bu planlamaların bölge halkına herhangi bir faydası olmadığı gibi bu projeler, bölgedeki tarım ve hayvancılığın sona ermesine, ekolojik dengenin bozulmasına, bitki çeşitliliğinin azalmasına ve aynı zamanda zorunlu göçe sebep olmaktadır. Bu bağlamda yöre halkının temel ihtiyaçları göz önünde bulundurularak bu projelerin yaratacağı çevresel tahribatın gözden geçirilerek hareket edilmesi elzemdir. 38) Bu bağlamda; . Söz konusu projenin yaratacağı tahribata ilişkin derinlikli araştırmalar yapılmış mıdır? 2. Yaşanacak olası tahribata, göç, bitki örtüsü ve hayvan çeşitliliğin yok olması, tarım ve hayvancılığın bitmesine ilişkin Bakanlığınızca alınan önlemler nelerdir? . Kırma, eleme, yıkama tesisinde yıllık 400 bin ton malzeme işlenmesi planlanan projenin tamamlanması durumunda oluşacak yoğun hafriyat, toz ve gürültü kirliliğine ilişkin Bakanlığınızca alınan tedbirler nelerdir? , Enerjisi alınan suyun daha sonra tekrar dere yatağına bırakılması sürecinde dere yatağının büyük bölümünün ise susuz kalması tehlikesine ilişkin Bakanlığınızca alınan tedbirler nelerdir? . Sergen'de kurulacak HES ile birlikte derenin sınırları içerisinden geçtiği Şitazin, Kılavuz, Taşalan, Besitk&, Danida, Baştazin, Akar, Suratlı, Ayir ve Haciyan köylerinin yaşayacağı su sorununa ilişkin Bakanlığınızca ne tür önlemler alınmıştır? . İklim krizi, kuraklık ve su rejimindeki değişiklikler dikkate alınarak bu projelerin uzun vadeli sürdürülebilirliğine ilişkin Bakanlığınızca bir değerlendirme yapılmış mıdır? . Bakanlığınızca bölge genelinde hâlihazırda faaliyette olan, ön lisans almış ve planlama aşamasındaki HES projelerinin kümülatif çevresel etkisini değerlendiren bütüncül bir çalışma yapılmış mıdır? ## Bakanlığın cevabı Rubarişin Barajı ve Hidroelektrik Santralleri (HES) Projesi için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bağlı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından " Çevresel Etki Değerlendirilmesi (ÇED) Olumlu" kararı verilmiş olup Buhara Regülatörü ve HES Projesi'ne ilişkin ÇED Başvuru Dosyası ise inceleme aşamasındadır. ÇED Raporu'nda yer alan Ekolojik Değerlendirme Raporu'nda. doğal hayatın devamı için, dere yatağına bırakılacak su miktarı hesaplanmaktadır. Projelerin işletmeye alınmasının ardından, mansaba suyun bırakılıp bırakılmadığı kontrol edilmekte yeterli su bırakılmadığının tespit edilmesi durumunda Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından projelere ceza uygulanmaktadır. Buhara Regülatörü ve HES ile Rubarişin Barajı ve HES projeleri kapsamında; HES tesislerinin işletme rejimlerinin düzenlenmesi. tarım. içme ve kullanma suyu endüstri vb. diğer tahsis edilen suların, paydaşlar arasında adil şekilde dağıtılması, halk sulamalarının belirlenmesi, olası yanlış uygulamalardan kaynaklanabilecek risklerin tespiti ve ekonomik değerlendirmelerin rapora bağlanması amacıyla Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalanmadan önce "Mansap Su Hakları Raporu" hazırlanacaktır. Söz konusu rapor, Devlet Su İşleri 17. Bölge (Van) Müdürlüğü'nün onayına sunulacak olup onaylanmaması hâlinde Buhara Regülatörü ve HES ile Rubarişin Barajı ve HES projeleri için yatırımcılar ile Su Kullanım Hakkı Anlaşması imzalanmayacaktır. Son yıllarda yaşanan kuraklıklar dikkate alındığında, depolamalı tesislerin önemi artmakta olup özellikle sınır aşan sular üzerinde depolamalı tesislerin yapılması, gelecekteki tatlı su ihtiyacının karşılanması açısından güvence altına alınmasına yönelik çalışmalar ilgili kurumlarla eşgüdüm içerisinde sürdürülmektedir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Hakkari'nin Yüksekova ilçesinde yapılması planlanan HES projesinin çevresel etkilerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/38833, 30 Aralık 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-38833-hakkari-nin-yuksekova-ilcesinde-yapilmasi-planlanan-hes-projesinin-cevresel-etkilerine-ili (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/28eb680c-3a78-4baa-a676-019b742e7356 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.