# Türkiye Yazma Eserler Kurumunun veri tabanına eklenen eserlere ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/41070
- **Veren:** Semra Çağlar Gökalp (DEM Parti, Bitlis)
- **Muhatap:** Kültür ve Turizm Bakanlığı (Mehmet Nuri Ersoy)
- **Veriliş tarihi:** 18 Şubat 2026
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 163 gün sonra, 31 Temmuz 2026)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7b3a35a8-7c92-4ed0-b2f7-019c757985d5
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-41070-turkiye-yazma-eserler-kurumunun-veri-tabanina-eklenen-eserlere-iliskin

> Semra Çağlar Gökalp (DEM Parti), 18 Şubat 2026 tarihinde 7/41070 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 163 gün sonra, 31 Temmuz 2026).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri ERSOY tarafından Anayasanın 98" inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.

Türkiye'de yazma eser TÜYEK'İN veri tabanı olan Portal.Yek.Gov.Ir adresine göre 640.000'den fazla eser kaydını hâiz olan büyük bir envanteri kapsamaktadır. Bu envanter, Anadolu ve Mezopotamya coğrafyasının çok dilli, çok kültürlü ve çok inançlı tarihsel birikimini yansıtmaktadır. Ancak Kürt diliyle kaleme alınmış yazma eserlerin tespiti, tasnifi ve kataloglanması meselesi uzun yıllar boyunca ihmal edilmiş; bu durum hem akademik çevrelerde hem de kamuoyunda tartışma konusu olmuştur.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından önceki yıllarda yapılan resmi açıklamalarda, kamu koleksiyonlarında yalnızca 25 adet Kürtçe yazma eser bulunduğu ifade edilmiştir. Oysa Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı bünyesinde görev yapan uzmanların yürüttüğü titiz çalışmalar sonucunda yaklaşık 1,5 yıl önce bu sayı 79'a çıkarılmış, yeni tespit edilen eserler dijital sisteme yüklenmiş ve bu doğrultuda çalışmalar sürdürülmüştür.

Bununla birlikte, özellikle "Kürtçe Nadir Eserler" ağırlıklı olan Şarkiyat Koleksiyonu kapsamında yapılan kataloglama çalışmasının yaklaşık 1,5 yıl önce tamamlanmış olmasına rağmen, söz konusu koleksiyonun kurumsal dijital sisteme "Şarkiyat Koleksiyonu" başlığı altında gerektiği şekilde dahil edilmediği ve araştırmacı erişimine açılmadığı ifade edilmektedir. Oysa bu araştırmadan çok sonra dahi tespit edilen farklı dillere ait koleksiyonların kataloglama işlemleri tamamlanır tamamlanmaz sistemde yayımlandığı görülmektedir. Bu durum, Kürtçe yazma eserlerin görünürlüğünün ve erişilebilirliğinin kasıtlı biçimde geciktirildiği yönünde ciddi soru işaretleri doğurmaktadır.

Mevcut bilgiler ışığında, Şarkiyat Koleksiyonu başlığı altında çoğunluğu Kürtçe divanlar, edebi metinler, mevlidler, dil bilgisi kitapları ve İslam ilimlerine dair 130 tanesi Kürtçe çalışmalar olan 94 cilt içerisinde toplam 195 eserden oluşan yazma eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı dijital sistemine yüklenmesi engellenmektedir. Ayrıca kataloglama izni bekleyen ve içerisinde 300-400 civarında Kürtçe yazma eser bulunduğu tahmin edilen başka bir koleksiyonun da bulunduğu belirtilmektedir. Ancak bu koleksiyonlara ilişkin çalışmaların çeşitli gerekçelerle bekletildiği ve izin süreçlerinin işletilmediği yönünde bilgiler mevcuttur.

Kültürel mirasın korunması ve kamuya açık, şeffaf biçimde erişime sunulması anayasal bir sorumluluktur. Kürtçe yazma eserlerin sistematik biçimde envantere dahil edilmemesi, kataloglarının geciktirilmesi veya erişime açılmaması; eşitlik ilkesi, kültürel çoğulculuk ve bilimsel özgürlük açısından ciddi sakıncalar doğurmaktadır. Özellikle içinde bulunduğumuz Barış ve Demokratik Toplum Süreci bağlamında, kültürel haklar ve tarihsel mirasın görünürlüğü demokratikleşmenin temel unsurlarından biridir. Bu çerçevede iddia edilen uygulamalar yalnızca bürokratik bir gecikme değil, aynı zamanda kamusal sorumluluğun ihlali anlamına gelmektedir.

Bu bağlamda;

1. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı bünyesinde kayıtlı toplam yazma eser sayısı kaçtır? Bu envanter içerisinde Kürtçe yazma eser sayısı kaçtır? Bu eserlerin kataloglama süreci hangi tarihte tamamlanmıştır? Bu eserlerin her biri için eser adı, müellif bilgisi, yazımyistinsah tarihi, dili, içeriği ve mevcut katalog numarası nedir? Son 5 yıl içerisinde bu sayı nasıl değişmiştir?

2. "Kürtçe Nadir Eserler"in ağırlıkta olduğu belirtilen Şarkiyat Koleksiyonu kaç cilt ve kaç eserden oluşmaktadır? Bu koleksiyondaki kaç eserin dili Kürtçedir? Kataloglama işlemi tamamlanmış olmasına rağmen bu koleksiyondaki 94 cilt ve 130 tanesi Kürtçe, 3 tanesi Farsça, 62 tanesi Arapça olan 195 yazma eser neden kurumsal dijital sisteme dahil edilmemiştir?

3. Kürtçe yazma eserlerin kaçı dijital ortama aktarılmıştır? Araştırmacıların çevrimiçi erişimine açık Kürtçe yazma eser sayısı kaçtır? Kurumun dijital katalog sisteminde "Kürtçe" dil filtresi ile doğrudan arama yapılabilmekte midir? Değilse neden?

4. İçerisinde 300-400 civarında Kürtçe yazma eser bulunduğu tahmin edilen ve kataloglama izni bekleyen koleksiyon hangisidir? Bu koleksiyon için kataloglama izni neden verilmemiştir? Söz konusu gecikmelerle ilgili idari bir soruşturma yürütülmüş müdür?

5. Kürtçe yazma eserlerin kataloglanmasının geciktirilmesi veya erişime açılmaması yönündeki iddialar hakkında Bakanlığınızın değerlendirmesi nedir? Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanı'nın görev ihmali veya ayrımcı uygulama yaptığı yönündeki iddialar araştırılmış mıdır?

6. Kürtçe yazma eserlerin tespiti, korunması ve erişilebilirliğinin artırılması için özel bir eylem planı hazırlanmakta mıdır? Bakanlığınızda Kürt dili, paleografyası ve klasik Kürt edebiyatı alanında çalışan uzman personel sayısı kaçtır?

7. Bakanlığınızca Kürtçe yazma eserlerin restorasyonu ve bilimsel yayına hazırlanmasına yönelik yürütülen bir proje var mıdır?

8. Kurum bünyesinde çok dilli kültürel mirasın eşit biçimde temsilini sağlamak amacıyla oluşturulmuş bir izleme veya denetim mekanizması bulunmakta mıdır?

## Bakanlığın cevabı

Bakanlığımız (Türkiye Yazma Eserler Kurumu BaşkanlığıY'ca;

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı envanterinde kayıtlı 784.000 adet yazma ve nadir matbu eser mevcuttur. Bu envanter içerisinde kataloglanması tamamlanıp tespit edilen 79 adet Kürtçe eser bulunmaktadır. TÜYEK envanterinde kayıtlı yazma ve nadir basma eserlerin kataloglama süreci kurumun kurulduğu tarihten itibaren devam etmektedir. Kürtçe 79 adet eserden, son kataloglama tarihi 16.06.2025'te okuyucuların dijital erişimine açılan Arkeoloji koleksiyonunda 1 adet Kürtçe eser ve 12.0.2025 tarihinde okuyucuların dijital erişimine açılan Hacı Bektaş-ı Veli Koleksiyonunda 1 adet Kürtçe eser olmak üzere iki eser 2025 yılı içerisinde kataloglanarak okuyucuların istifadesine sunulmuştur.

TÜYEK envanterinde kayıtlı "Şarkiyat Koleksiyonu" adı ile yazma veya nadir basma eserlerden oluşan bir koleksiyon bulunmamaktadır. Ancak, 2023 yılı Aralık ayında Diyarbakır ve çevresinde "Yazma Eser Saha Araştırmaları" (satın alma, bağış vb.) yapmak üzere bir komisyon görevlendirilmiştir. Komisyon eliyle sahada yürütülen çalışmalar kapsamında, Diyarbakır Şarkiyat Araştırmaları Derneği ile görüşülmüş ve dernek tarafından eser sayısı, eser bilgileri ve kime ya da kimlere ait olduğu belli olmayan eser görüntülerinin bulunduğu CD ve harici hard diskler tutanakla teslim edilmiştir. Bahse konu dijital görüntülerin mahiyeti ve muhtevası Başkanlıkça bilinmemektedir. Dijital kopyaları alınan eserlerin aslı TÜYEK'te olmadığı gibi Şarkiyat Araştırmaları Derneği'nde de eserlerin aslının ve kime ait olduğuna dair bilgilerin bulunmadığı bilinmektedir. Dernek tarafından görüntülerin dijitalleri verilirken eserlerin kime ait olduğu, bilgi ve belgeleri Başkanlığa bildirilmemiştir. Derneğin bu eserleri kimden hangi şartlarla aldığı, bu eser görüntülerinin sahipleri tarafından 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve ilgili sair mevzuat hükümleri çerçevesinde yayılmasına, 3. kişilerle paylaşılmasına izin verilip verilmediği bilinmemektedir. Adı geçen dernekle TÜYEK arasında akdedilmiş bir idari protokol de bulunmamaktadır. Yukarıda belirtilen nedenlerle, malik bilgileri, eserler üzerindeki maddi ve manevi hak sahipliği ve hak devirleri, mahiyeti ve muhteviyatı bilinmeyen dijital görseller portala/sisteme yüklenmemiş, mevcut mevzuat hükümleri çerçevesinde 3. kişilerin erişimine açılması da hukuken mümkün bulunmamaktadır.

TÜYEK envanterinde kayıtlı kataloglanması tamamlanan tüm (79 adet) Kürtçe yazma eser ve nadir basma eserler dijital ortama aktarılmış olup bahse konu eserler araştırmacıların çevrim içi erişimine ve istifadesine açıktır. Kurumun dijital katalog sisteminde "Kürtçe" dil filtresi ile doğrudan arama yapılabilmektedir. TÜYEK envanterinde 300-400 civarında sayısı verilen ve kataloglama izni bekleyen bir kürtçe yazma eser koleksiyonu mevcut değildir. Konuya ilişkin CİMER ve T.C. Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumuna yapılan şikâyet ve müracaat üzerine TÜYEK bünyesinde inceleme başlatılmış olup inceleme halen devam etmektedir. İlgili kurum ve kişiler konu hakkında yazı ile bilgilendirilmiştir.

Kürtçe yazma eserlerin kataloglamasının geciktirilmesi veya erişime açılmaması yönündeki iddialar gerçeği yansıtmamaktadır. Bahse konu iddialar somut bilgi ve belgeye dayanmamaktadır.

Başkanlık, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Ellinci Bölümü kapsamında yazma ve nadir matbu eserlerin toplanması, korunması, sağlıklı biçimde gelecek kuşaklara ulaştırılması ile bilim, kültür ve sanat dünyasının hizmetine sunulmasına yönelik faaliyetleri sürdürmekte; 18.10.2025 tarihli ve 33051 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yazma ve Nadir Basma Eserlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik ile 04.09.2014 tarihli ve 29109 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Eser Sağlama Kurulu Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarında bulunan yazma ve nadir basma eserlerin tespiti, tescili, korunması, koleksiyonlara kazandırılması ve araştırmacıların eserlere erişiminin temini çalışmalarını yürütmektedir.

Başkanlıkça envanterde kayıtlı eserlerin restorasyon önceliği belirlenirken, eser hasar derecesi, koleksiyon değeri gibi çeşitli parametrelere göre değerlendirme yapılmaktadır. Başkanlık yayın faaliyetleri kapsamında başvuru yapılmış, Başkanlıkça yayımlanması Yayın Kurulları tarafından uygun görülmüş, yayım hazırlık süreçleri başvuru sahipleri nezdinde halen devam etmekte olan üç adet Kürtçe eser bulunmaktadır. Eser çalışmalarının başvuru sahiplerince Başkanlığa teslimi akabinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra yayım süreçleri başlatılacaktır.

Başkanlık, mevzuat hükümleri çerçevesinde üstlendiği görevleri çeşitli dillerde envanterinde mevcut yazma ve nadir basma eserlerin bilimsel, sanatsal ve taşınır kültür varlığı değerlerini göz önünde bulundurarak, eserleri en iyi şekilde korunmasını, sağlıklı biçimde geleceğe ulaştırılması ve bu eserlerden en geniş ve en etkili şekilde istifade edilmesini sağlamak gayesiyle çalışmalarını sürdürmektedir.

---

**Kaynak gösterme:** Semra Çağlar Gökalp (DEM Parti, Bitlis). “Türkiye Yazma Eserler Kurumunun veri tabanına eklenen eserlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/41070, 18 Şubat 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-41070-turkiye-yazma-eserler-kurumunun-veri-tabanina-eklenen-eserlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7b3a35a8-7c92-4ed0-b2f7-019c757985d5

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.