# Ana dili Türkçe olmayan çocukların eğitimde yaşadığı zorluklara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/41376 - **Veren:** Mehmet Zeki İrmez (DEM Parti, Şırnak) - **Muhatap:** Millî Eğitim Bakanlığı (Yusuf Tekin) - **Veriliş tarihi:** 20 Şubat 2026 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 53 gün sonra, 14 Nisan 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/96fcb08a-f9b4-4dc7-ad7a-019c8a7e5d5f - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-41376-ana-dili-turkce-olmayan-cocuklarin-egitimde-yasadigi-zorluklara-iliskin > Mehmet Zeki İrmez (DEM Parti), 20 Şubat 2026 tarihinde 7/41376 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 53 gün sonra, 14 Nisan 2026). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Sayın Yusuf TEKİN tarafından Anayasa'nın 98'inci, TBMM İçtüzüğü'nün 96 ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. (20.02.2026) eki Şırnak Milletvekili Halkların ve kişilerin anadilini kullanımının önündeki engellerin kaldırılması veyahut da anadilini özgürce kullanımının sağlanması, demokratik toplum olmanın temel dayanaklarından birisidir. Zira anadili, teknik manada bir iletişim aracı olmanın ötesinde bir halkın hafızası, kimliği ve kültürel aktarımın asli aracısıdır. Bu nedenle anadilinde kamusal hizmetlerin ve temelde anadilinde eğitim imkanının tanınmaması, yalnızca pedagojik bir sorun olmanın ötesinde eşit yurttaşlık ve toplumsal barış meselesidir. Anadolu ve Mezopotamyanın tarihsel ve toplumsal yapısı itibariyle çok dilli ve çok kültürlü coğrafyalar olması ve Türkiye'nin de bu topraklar üzerine bina olması sebebiyle ülke, Kürtçe, (Kurmanci ve Zazaki), Lazca, Çerkesçe, Süryanice, Ermenice ve daha birçok dile "ev sahipliği" yapmaktadır. Ancak tek dil üzerine inşa edilen tekçiliğin her zerresine sirayet ettiği eğitim sistemi, anadili Türkçe olmayan milyonlarca çocuğu en temel haklardan olan anadilinde eğitim almaktan mahrum kılmaktadır. Halbuki birçok dilbilimcinin de işaret ettiği üzere anadili temelli çok dilli eğitim akademik başarıyı artırmakta ve öğrencilerin kimlik gelişimini güçlendirmekteyken anadilin eğitim sürecinden dışlanması ise öğrenme kayıplarına, özgüven sorunlarına ve eğitimde eşitsizliğin bir kat daha derinleşmesine sebep olmaktadır. Öte yandan UNESCO ve çeşitli uluslararası kuruluşların raporlarında, Türkiye'de konuşulan bazı dillerin ciddi yok olma tehdidi altında olduğu belirtilmektedir. Zazaki/Kırmancki, Lazca, Hemşince, Abazaca, Çerkesçe, Süryanice ve bu topraklarda unutulmaya karşı direnen birçok dilin korunması, kamusal yaşamda varlıklarının tanınması ve kuşaklar arası aktarımının sağlanması devletin temel sorumluluk alanlarından birisidir. Ancak BM Çocuk Hakları Sözleşmesine konulan çekinceler ile devlet, anadilinde eğitim başta olmak üzere asli sorumluluklarını adeta görünmez kılmaya çabalamaktadır. hab Konuya dair ciddiyetle yaklaşılması son derece mühim olmasına rağmen Milli Eğitim Bakanlığının seçmeli ders uygulamalarını kamuoyuna "büyük reform" olarak sunmaktadır. Ancak ne yazık ki bunun dahi sorumluluğunu yurttaşlara yükleyen bir yönetsel akıl, öğretmen atamalarında var olan yetersizliği/adaletsizliğin ve norm kadro eksikliklerinin derslerin fiilen açılmamasına hizmet ettiğini ise görmezden gelmektedir. Tüm bu sebeplerle anadilinde seçmeli ders olgusu dahi Türkiye?de son derece sınırlı ve sembolik bir düzeyde kalmaktadır. Toplumsal barışın tesisi, diller ve kimlikler arasında hiyerarşi kurulmasıyla değil, eşitlik ve özgürlük temelinde tanınmasıyla mümkündür. O sebeple anadilinde eğitim, pedagojik bir gereklilik olmasının yanı sıra demokratik toplum inşasının da önemli bir bileşenidir. Bu bağlamda; 1. Anadili Türkçe olmayan öğrencilerin eğitim sürecinde yaşadığı akademik dezavantajlara ilişkin Bakanlığınızca yapılmış istatistiksel bir çalışma var mıdır? Varsa sonuçları nelerdir? 2. 2023-2024 ve 2024-2025 eğitim-öğretim yıllarında Kürtçe (Kurmanci ve Zazaki/Kirmancki), Lazca ve diğer yerel diller kapsamında, kaç okulda seçmeli ders açılmıştır? Bu dersleri talep eden öğrenci sayısı kaçtır? Talep edilmesine rağmen ders açılamayan okul sayısı kaçtır? İller bazında dağılım nedir? 3. Aynı dönemlerde söz konusu dersler için toplam öğretmen ihtiyacı kaçtır? Kaç öğretmen ataması yapılmıştır? Norm kadro açığı kaçtır? 4. Son 10 yıl içerisinde Türkiye'de yaşayan dillerin dillerin korunması ve geliştirilmesine yönelik Bakanlığınızın yürüttüğü somut projeler nelerdir? 5. UNESCO tarafından tehlike altındaki diller kapsamında değerlendirilen ve Türkiye'de konuşulan diller için Bakanlığınızın özel bir koruma, müfredat geliştirme veya öğretmen yetiştirme programı bulunmakta mıdır? 6. Anadilinde eğitimin uygulanabilirliğine ilişkin Bakanlığınızca hazırlanmış bir politika belgesi veya yol haritası var mıdır? 7. Anadili Türkçe olmayan öğrencilerin kimlik ve kültürel haklarının korunmasına yönelik yasal düzenleme yapılması konusunda Bakanlığınızın bir çalışması bulunmakta mıdır? 8. Toplumsal barışın tesisi amacıyla, kamusal eğitim sisteminde çok dilli ve eşitlikçi bir modelin hayata geçirilmesine yönelik bir politika değişikliği planlanmakta mıdır? ## Bakanlığın cevabı zpyru su 1 74 41433 GAÜ Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç)'de kayıtlı yazıyla iletilen Ağrı Milletvekili Sırrı SAKIK'ın 7/41075, Şanlıurfa Milletvekili Dilan KUNT AYAN'ın 7/41085, İstanbul Milletvekili Suat ÖZÇAĞDAŞ'ın 7/41375, Şırnak Milletvekili Mehmet Zeki İRMEZ'in 7/41376, Mardin Milletvekili Beritan GÜNEŞ ALTIN"'ın 7/41377, Sakarya Milletvekili Ümit DİKBAYIR"ın 7141380, Amasya Milletvekili Reşat KARAGÖZ"ün 7/41483, Şanlıurfa Milletvekili Mahmut TANAL'ın 7/41484, Tekirdağ Milletvekili Selcan TAŞCI'nın 7/41487, Kayseri Milletvekili İsmail ÖZDEMİR'in 7/41489, İstanbul Milletvekili Doğan BEKİN'in 7/41611 ve Mersin Milletvekili Burhanettin KOCAMAZ'ın 7/41618 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur. Milli Eğitim Bakanı 7fugu Ge Nİ Ek: Bilgi (20 Sayfa) i 7 iyıcış G" Elektronik Ağ: www.meb.gov.tr ?Iluisğk O 15 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 00 EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı N yüzYıLı YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ Bakanlığımıza bağlı ortaokullarda, öğrencilerin talep etmesi hâlinde "Yaşayan Diller ve Lehçeler" dersi kapsamında Kürtçe (Kurmancca ve Zazaca) seçmeli dersleri okutulabilmektedir. Uygulanmakta olan İlköğretim Kurumları (İlkokul ve Ortaokul) Haftalık Ders Çizelgesi'nde yer alan ve öğrencilerin ortaokul kademesinde tüm sınıf düzeylerinde haftalık 2 ders saati, İmam Hatip Ortaokulu Haftalık Ders Çizelgesi"nde ise 5, 6 ve 7. sınıf düzeylerinde 1; 8. sınıf düzeyinde ise 1 veya 2 ders saati olarak aşağıdaki Talim ve Terbiye Kurulu Kararları çerçevesinde uygulanmaktadır: e Adığece ve Abazaca (Kiril Alfabesi); 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2012/153 sayılı Karar e lLazca;5,6,7ve8. Sınıflar Öğretim Programı 2013/119 sayılı Karar e Gürcüce 5,6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2014/89 sayılı Karar e Adığece (Latin Alfabesi) 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2015/18 sayılı Karar e Kürtçe (Kurmancca ve Zazaca); 5. Sınıf Öğretim Programı 2012/154 sayılı Karar 6. Sınıf Öğretim Programı 2014/5 sayılı Karar 7. Sınıf Öğretim Programı 2014/22 sayılı Karar 8. Sınıf Öğretim Programı 2015/100 sayılı Karar " Arnavutça 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2017/8 sayılı Karar e Boşnakça 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2017/9 sayılı Karar Ortaöğretim kademesinde haftalık ders çizelgesine "Yaşayan Diller ve Lehçeler" dersinin eklenmesine dair herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Söz konusu derslere yönelik hazırlanan ve Talim ve Terbiye Kurulu Kararı ile uygun bulunan Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 5, Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 6, Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 7, Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 8, Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 5, Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 6, Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 7 ve Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 8 eğitim araçları yer almaktadır. Kabul edilen eğitim araçlarının listesi Ocak 2025 tarihli ve 2806 sayılı Tebliğler Dergisi'nde yayımlanmıştır. Bakanlığımızca yürütülen eğitim öğretim faaliyetleri; eğitimde fırsat eşitliği, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarının desteklenmesi ve eğitim programlarının bilimsel esaslara dayalı olarak geliştirilmesi ilkeleri doğrultusunda sürdürülmektedir. Mevcut seçmeli ders uygulamasının yetersiz olduğu yönündeki değerlendirmeler Bakanlığımızın resmi tespitlerini yansıtmamakta olup, söz konusu dersler öğrencilerin talepleri doğrultusunda uygulanmaktadır. Bakanlığımızca, derslerin uygulanmasına ilişkin geri bildirimler ve sahadan elde edilen veriler düzenli olarak takip edilmekte; ihtiyaç duyulması hâlinde öğretim programları, materyaller ve uygulamaya ilişkin iyileştirmeler sağlanmaktadır. Bu kapsamda 2023-2024 eğitim öğretim yılında; 153 okulda 21.559 öğrenci Kurmanci, 25 okulda 3.244 öğrenci Zazaki, 3 okulda 45 öğrenci Lazca, 17 okulda 431 öğrenci Adığece dersini seçmiştir. 2024-2025 eğitim öğretim yılında ise; 219 okulda 30.862 öğrenci Kurmanci, 38 okulda 4.554 öğrenci Zazaki, 3 okulda 39 öğrenci Lazca, 10 okulda 401 öğrenci ise Adığece dersini seçmiştir. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 100 EĞİTİMİN Bakanlığımızca her yıl ocak ayı içerisinde okullarımıza seçmeli derslerin seçimine yönelik usul ve esasları içeren resmi yazı gönderilmektedir. Söz konusu yazılarda; okullarda en az 10 öğrencinin aynı dersi seçmeleri durumunda ilgili seçmeli dersin okutulabileceği ayrıca okullarda ilgili alanda yeterli sayıdaöğretmenin bulunmadığı derslerin seçilmesi hâlinde öncelikle diğer okullardan maaş/ek ders karşılığı görevlendirmeler yoluyla öğretmen görevlendirileceği, bunun da mümkün olmadığı hâllerde ücretli öğretmen görevlendirilmek suretiyle bu derslerin okutulabileceği belirtilmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ücretsiz şekilde dağıtılan ders kitapları ve eğitim araçları, 14.10.2021 tarihli ve 31628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin "Ders kitapları ve eğitim araçlarının nitelikleri" başlıklı 6. maddesi gereğince; Anayasa ve yürürlükteki mevzuata uygun, bilimsel yeterliliği denetlenmiş, eğitim ve öğretim programının amaçları ve kapsamını karşılayacak şekilde, eğitim ve öğretim programının bütünleşik yapısını temel alan, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin ölçülmesi ile biçimlendirici ve geliştirici ölçme ve değerlendirme etkinliklerini içerecek, dil ve anlatım yeterliği taşıyacak şekilde, görsel tasarım ve içerik tasarımı öğrenmeyi destekleyecek nitelikte ve öğrencilerin gelişim özelliklerini önceleyen, dersin türüne ve içeriğine göre yaş/sınıf seviyesine uygun olarak etkili bir öğrenme-öğretme sağlayacak nitelik ve nicelikte elektronik içeriğe sahip olacak şekilde hazırlanır. Bununla birlikte ders kitapları ve eğitim araçlarının hazırlanması, incelenmesi ve değerlendirilmesi süreçlerinde kullanılan ve Talim ve Terbiye Kurulu tarafından 15.10.2024 tarih ve 117172165 sayılı Kurul Mütalaası ile uygun bulunan "TYMM Ders Kitapları ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamalar" belgesine göre incelenip değerlendirilmektedir. Bakanlığımızca hazırlanan ve ücretsiz bir şekilde dağıtılan ders kitapları ve eğitim araçları farklı kültürlere saygılı, çoğulcu ve her türlü ayrımcılığı reddeden bir anlayış içermektedir. İlgili değerlendirme kriterlerinin içerisinde yer alan maddelerden bazıları aşağıda sunulmuştur: " Anayasa'da ve Milli Eğitim Temel Kanunu'nda açıkça hükme bağlanmış eşitlik ilkesi gözetilerek temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyen ve her türlü ayrımcılığı reddeden bir yaklaşımla hazırlanmalıdır. " Ders kitabı ve eğitim aracı eşitlikçi ve kapsayıcı şekilde tasarlanmalı, bireylerin hak ve özgürlüklerini ihlal edebilecek herhangi bir unsur bulundurmamalıdır. " İçerikte çoğulculuk ilkesi gözetilmelidir. e İçerikte ırk, renk, dil, din, siyasi tercih, etnik köken, mülkiyet veya başka herhangi bir ayrım gözetilmeksizin evrensel insan haklarının herkes için geçerli olduğu ilkesi esas alınmalıdır. " Konuların işlenişinde veya örneklerde, insanların betimlenmesi ve olayların sunulmasında toplumsal eşitlik ilkesi gözetilmelidir. e İçerik oluşturulurken toplumun tüm kesimlerine hitap edilerek toplumsal temsiliyet dikkate alınmalıdır. e İçerikte din ve vicdan hürriyeti, düşünce ve ifade özgürlüğü, adalet, toplumsal barış ve insan hakları gözetilmelidir; bu anlayışı bozan herhangi bir ifade veya ima yer almamalıdır. e İçerikrol, statü ve kuşaklar arası çatışma oluşturmayacak mahiyette olmalıdır. e Toplumsal kesimlerin düşünce ve inanç biçimini, siyasi görüş ve felsefi tercihini küçük düşürebilecek, ön yargı ile değerlendirilmesine yol açabilecek anlatımlara yer verilmemelidir. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 100 EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı YÜZYILI , AYA e İçerikte tarafsızlık ilkesi gözetilerek kişileri ve toplulukları aşağılayıcı, dışlayıcı, etiketleyici veya aşırı yüceltici ifadeler bulunmamalıdır. " İçerikte farklı kültürel ve etnik yapılar ile yerel-yöresel ayrıntılar, din ve mezhep kaynaklı özellik ve davranışlar üzerinden gidilecek genellemelere yer verilmemelidir. " İçerikte gelir düzeyine veya sosyal konuma göre bireyi aşağılayacak ya da yüceltecek ifade, kinaye, ima yer almamalıdır. e İçerikte bireysel, sosyal, mesleki kimlikleri ve kişilikleri küçülten herhangi bir ifade veya ima yer almamalıdır. İlköğretim Kurumları (İlkokul ve Ortaokul) Haftalık Ders Çizelgesi ile 25.06.2024 tarihli ve 23 sayılı Talim ve Terbiye Kurulu Kararı ile uygun bulunan İmam Hatip Ortaokulu Haftalık Ders Çizelgesi'nde yaşayan diller ve lehçeler dersine ilişkin aşağıda yer alan öğretim programları, Bakanlığımıza bağlı resmi eğitim öğretim kurumlarında Talim ve Terbiye Kurulunun ilgili kararları doğrultusunda 2012-2013 eğitim öğretim yılından itibaren uygulanmaktadır. Bakanlığımıza bağlı eğitim kurumlarının öğretmen ihtiyacı, Bakanlığımıza kullanım izni verilen öğretmen kadroları çerçevesinde karşılanabilmektedir. Öğretmen kadrolarının ve alan kontenjanlarının dağılımında ilk olarak öğretmen istihdamında güçlük çekilen ve kalkınmada birinci öncelikli yerler dikkate alınmaktadır. Bununla birlikte eğitim politikaları başta olmak üzere öğretim programlarının nitelikleri, ülke genelinde alan bazında öğretmen ihtiyacı ve bu ihtiyacın toplam öğretmen ihtiyacına oranı gibi kriterlerin analizi sonucu ülke genelinde dengeli öğretmen dağılımı çerçevesinde alanlara ilişkin öğretmen kontenjanları belirlenmektedir. Bakanlığımıza bağlı resmi kurumlara 2021-2025 yıllarında Yaşayan Diller ve Lehçeler (Kürtçe-Kurmançi) ve Yaşayan Diller ve Lehçeler (Kürtçe-Zazaki) alanında toplam 85 öğretmen atanmıştır. --- **Kaynak gösterme:** Mehmet Zeki İrmez (DEM Parti, Şırnak). “Ana dili Türkçe olmayan çocukların eğitimde yaşadığı zorluklara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/41376, 20 Şubat 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-41376-ana-dili-turkce-olmayan-cocuklarin-egitimde-yasadigi-zorluklara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/96fcb08a-f9b4-4dc7-ad7a-019c8a7e5d5f Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.