# Mevsimlik tarım işçilerinin çalışma ve yaşam koşullarına ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/42971
- **Veren:** Mahmut Tanal (CHP, Şanlıurfa)
- **Muhatap:** Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Vedat Işıkhan)
- **Veriliş tarihi:** 7 Nisan 2026
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 119 gün sonra, 4 Ağustos 2026)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/72d5e16c-ed52-4bbd-a0be-019d6d159f18
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-42971-mevsimlik-tarim-iscilerinin-calisma-ve-yasam-kosullarina-iliskin

> Mahmut Tanal (CHP), 7 Nisan 2026 tarihinde 7/42971 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 119 gün sonra, 4 Ağustos 2026).

## Önerge metni

Aşağıda belirtilen sorularımın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakam Vedat Işıkhan Anayasa'nın 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Içtüzüğü'nün 96'ncı/<' e 9^uncu maddeleri uyarınca yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim .04.2026

Şanlıurfa başta olmak üzere birçok ilden diğer illere giden mevsimlik tarım işçilerinin büyük bir kısmı; kayıt dışı, güvencesiz ve düşük ücretlerle çalıştırılmakta; ücretlendirme süreçleri çoğu zaman "elçi/dayıbaşı" olarak adlandırılan aracılar üzerinden yürütülmektedir. Bu yapı; ücretlerin standarttan yoksını olmasına, keyfi kesintilere, geç veya eksik ödemelere ve işçinin emeği üzerinde üçüncü kişilerin fiili kontrol kurmasına yol açmaktadır. Öte yandan, işçilerin barınma ve yaşam koşulları incelendiğinde; elektrik, temiz su, kanalizasyon ve sağlık hizmetlerine erişim gibi en temel ihtiyaçların dahi karşılanamadığı; çadır alanlarında insan onuruna aykırı koşulların sürdüğü görülmektedir.

Bu tablo, Anayasa'nın 2'nci maddesinde yer alan sosyal devlet ilkesine, 49'uncu maddesindeki çalışma hakkına ve insan onuruna yakışır yaşam koşullarını sağlama yükümlülüğüneaçıkça aykırılıkteşkil etmektedir.

Mevsimlik tarım işçiliği her yıl tekrarlanan ve öngörülebilir bir çalışma biçimi olmasına rağmen, bu alanda kalıcı ve bağlayıcı bir denetim ve düzenleme mekanizmasının kurulamamış olması, idarenin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği sorusunu gündeme getirmektedir. Bu bağlamda;

1. 2026 yılı itibarıyla mevsimlik tarım işçilerinin günlük yevmiye ücretleri ürün ve bölge bazında ne kadardır?

2. Bu işçilerin ücretlerinin doğrudan işçiye ödenmesi zorunlu mudur, yoksa "elçi/dayıbaşı" aracılığıyla ödeme yapılmasına fiilen izin verilmekte midir? 3. Aracılar tarafından ücretlerden kesinti yapıldığı iddialarına ilişkin Bakanlığınızca yürütülmüş denetim ve işlem sayısı kaçtır?

4. Mevsimlik tarım işçilerinin ortalama kazançları asgari ücretin altında mıdır? Bu konuda Bakanlığınızın güncel verileri nelerdir?

5. Mevsimlik tarım işçilerine yönelik ulusal düzeyde bağlayıcı bir taban ücret veya standart ücret uygulaması var mıdır? Yoksa bunun gerekçesi nedir? 6. Ücretlerin zamanında ve eksiksiz ödenmesini sağlamak amacıyla uygulanan denetim mekanizması nedir?

• 7. Son 5 yıl içinde bu kapsamda kaç denetim yapılmış, kaç işveren veya aracı hakkında idari ya da adli işlem uygulanmıştır?

8. Mevsimlik tarım işçilerinin çalışma süreleri yasal sınırlar içinde midir? Fazla çalışma denetlenmekte midir?

9. Mevsimlik tarım işçilerinin konaklama alanları hangi kurum tarafından ve hangi sıklıkla denetlenmektedir? Bu alanlarda elektrik, temiz su, kanalizasyon, aydınlatma ve hijyen koşullarının sağlanamaması halinde hangi yaptırımlar uygulanmaktadır? Bu eksikliklerin giderilmesine yönelik bugüne kadar alınmış somut karar ve uygulamalar nelerdir?

10. Mevsimlik tarım işçilerinin sosyal güvenlik kapsamına alınma oranı nedir? Kayıt dışı çalıştırmaya karşı hangi etkin önlemler uygulanmaktadır?

11. Bu işçilerin çocuklarının çalıştırılması veya eğitimden koparılması durumunda Bakanlığınız tarafından herhangi bir denetim ve yaptırım uygulanmakta mıdır? 12. Mevsimlik tarım işçilerinin çalışma ve yaşam koşullarına ilişkin merkezi, bağlayıcı ve bütüncül bir yasal düzenleme yapılması planlanmakta mıdır?

13. Bakanlığınız, mevcut durumda mevsimlik tarım işçilerinin ücret, barınma ve sosyal haklar bakımından maruz kaldığı koşulları sosyal devlet ilkesiyle bağdaştırmakta mıdır? 14. Mevsimlik tarım işçilerinin gittikleri illerde sağlık hizmetlerine erişimi fiilen nasıl sağlanmaktadır? Bu işçilere yönelik özel bir sağlık planlaması veya mobil sağlık hizmeti uygulanmakta mıdır?

15. Sağlık hizmetine erişemeyen veya geciken vakalara ilişkin tespit ve kayıt sayısı kaçtır?

Bu işçilerin sağlık güvencesi kapsamında olmayanlarının oranı nedir? 16. Acil sağlık hizmetlerine erişim süresi ve kapasitesine ilişkin bir değerlendirme yapılmış mıdır?

## Bakanlığın cevabı

Igı : 21.04.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1841955 sayılı yazınız.

İlgi yazınız ile Şanlıurfa Milletvekili Sayın Av. Mahmut TANAL tarafından yöneltilen 7/42971 Esas Numaralı yazılı soru önergesine ilişkin cevap aşağıda sunulmuştur.

"4857 sayılı Kanunun 39'uncu maddesi ile Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 522'nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi gereğince, iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için ücretlerin asgari hadlerinin, Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile Asgari Ücret Yönetmeliğinde belirlenen ilke ve esaslara göre belirleneceği öngörülmüştür. Asgari ücret, brüt olarak tespit edilmekte ve kanuni kesintiler yapıldıktan sonra kalan miktar işçiye ödenmektedir. Asgari ücret, kamu düzeni ile ilgili olup işçilere Asgari Ücret Tespit Komisyonunca belirlenen miktarın altında bir ücretin ödenmesi mümkün bulunmamaktadır. Asgari ücretin üzerindeki ücret ve sosyal haklar ise, işçi ve işveren arasında akdedilen iş sözleşmeleri ve taraflar arasında gerçekleşen toplu iş sözleşmeleri ile ya da işyeri personel yönetmelikleriyle serbestçe belirlenebilmektedir.

2024/5 sayılı Mevsimlik Tarım İşçileri Genelgesi ile işçilerin ve ailelerinin çalışma ve yaşam koşullarının iyileştirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve sorumlulukları tanımlanmıştır. Genelgede barınma, ulaşım ve sosyal güvence konuları ayrı başlıklar halinde düzenlenerek gerekli önlemler alınmıştır. Il düzeyindeki tedbirler ise valiliklerce ilan edilmekte, valilerin gözetim ve denetiminde yürütülmektedir.

Tarımda Iş Aracılığı Yönetmeliği hükümleri gereğince, tarım iş aracıları ücretlerin kararlaştırılan ödeme biçimine göre (günlük, haftalık, aylık, parça başına, götürü, vs.) işveren tarafından her bir işçiye ödenmesini sağlamakla yükümlüdür. Tarımda Iş Aracılığı Yönetmeliği hükümlerince denetlemeler ilgili makamlarca gerçekleştirilmektedir.

Sosyal Güvenlik Kurumunca (SGK) mevsimlik tarım işçilerinin sosyal güvenlik sistemine dahil edilmesi ve kayıt dışı istihdamın önlenmesi amacıyla rehberlik, bilgilendirme ve farkındalık faaliyetleri yürütülmektedir. Kayıt dışı istihdamla mücadele için ilgili mevzuatına göre intikal eden ihbar-şikâyetler üzerine yapılan denetimler haricinde, yıllık çalışma plan ve programı ile belirlenen sektörlerde faaliyet gösteren ve veri analizi çalışmaları sonucunda riskli olduğu değerlendirilen işyerlerinde asgari işçilik incelemeleri yapılmakta, yine yıllık çalışma plan ve programı ile belirlenen ve kayıt dışı istihdamın yoğun olduğu değerlendirilen sektörlerde rehberlik ve bilgilendirme faaliyetleri yapılmaktadır. Ayrıca, mevsimlik tarım işçilerinin yoğun bulunduğu bölgelerde Mevsimlik Gezici Tarım İşçilerinin Çalışma ve Sosyal Hayatlarının İyileştirilmesi Projesi (METIP) kapsamında kurulan sosyal çadırlarda rehberlik faaliyetleri yürütülmekte; sigortalılık süreçleri, haklar, yükümlülükler ve kayıt dışı çalışmanın sonuçları konusunda bilgilendirme sağlanmaktadır. Bu çalışmalarla mevsimlik tarım işçilerinin sosyal güvenlik kapsamına alınmasının teşvik edilmesi ve kayıt dışı istihdamla el nücad edilmesi amaçlanmaktadır."

Çankaya / ANKARA Tel: (0312) 296 71 68

---

**Kaynak gösterme:** Mahmut Tanal (CHP, Şanlıurfa). “Mevsimlik tarım işçilerinin çalışma ve yaşam koşullarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/42971, 7 Nisan 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-42971-mevsimlik-tarim-iscilerinin-calisma-ve-yasam-kosullarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/72d5e16c-ed52-4bbd-a0be-019d6d159f18

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.