# Doğu Türkistanlı Uygur Türklerinin sorunlarının çözümü için yürütülen çalışmalara ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/4581
- **Veren:** Yüksel Arslan (İYİ Parti, Ankara)
- **Muhatap:** Dışişleri Bakanlığı (Hakan Fidan)
- **Veriliş tarihi:** 12 Eylül 2023
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 55 gün sonra, 6 Kasım 2023)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9b183f93-9f22-493b-bc33-018a8e644a3d
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-4581-dogu-turkistanli-uygur-turklerinin-sorunlarinin-cozumu-icin-yurutulen-calismalara-iliskin

> Yüksel Arslan (İYİ Parti), 12 Eylül 2023 tarihinde 7/4581 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Dışişleri Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 55 gün sonra, 6 Kasım 2023).

## Önerge metni

Aşağıda belirtilen sorularımın, Dışişleri Bakanı Sayın Hakan Fidan tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını Anayasa'nın 98 ve TBMM İçtüzüğü'nün 96. Maddesi gereğince saygılarımla arz ederim.

Çin Halk Cumhuriyeti Doğu Türkistan'ı sistematik olarak Türklerden arındırmak ve bölgeyi Çinlileştirmek amacıyla gayri insani çeşitli uygulamalar hayata geçirmektedir. Doğu Türkistanlı soydaşlarımızın Çin'de maruz kaldıkları zulüm ve ölüm tehlikesi nedeniyle ülkemize gelmek istedikleri de bilinen bir gerçektir. 21. yüzyılda milli ve dini kimlikleriyle yaşama iradelerine engel olunan, baskı ve zulme maruz kalan Doğu Türkistanlı soydaşlarımızın Türkiye'yi ve Türk milletini umut olarak gördüğü unutulmamalıdır. Ancak çeşitli sebeplerle soydaşlarımızın havalimanları ve sınır kapılarında bekletilerek Çin Halk Cumhuriyeti ya da üçüncü ülkelere iade edildiği yönünde kamuoyunda ciddi bilgiler mevcuttur. Bu hususta zulüm, asimilasyon, tecrit ve idam cezasından kaçarak ülkemize sığınan Doğu Türkistanlı soydaşlarımızın, dertleriyle dertlenmek, kardeşlik hukukunun gereklerini yerine getirmek Türk milletinin tarihi misyonun gereğidir.

Bu noktada;

1. Son 5 yılda havalimanları ve sınır kapılarından ülkemize giriş yaparken Çin Halk

Cumhuriyeti ve üçüncü ülkelere iade edilen kaç Doğu Türkistanlı soydaşımız vardır?

2. Bakanlık bünyesinde Doğu Türkistanlı soydaşlarımızın maruz kaldığı uygulamalar hakkında yürütülen bir çalışma var mıdır?

3. Başta Birleşmiş Milletler olmak üzere uluslararası kurum ve kuruluşlar nezdinde Doğu Türkistan'daki insanlık dışı uygulamaların insan hakları temelli bir çözümü için arayışınız söz konusu mudur?

Yüksel ARSLAN Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu Üyesi

4. Çin Halk Cumhuriyeti ile Doğu Türkistan'da yaşanan gayri meşru ve gayri insani uygulamaların son bulması hususunda bir görüşme gerçekleştirilmiş midir?

5. Geçmişte bu minvalde gerçekleştirilen bir görüşme varsa bu çerçevede elde edilen kazanımlar nelerdir?

6. Mazlumlara umut olma iddiasını her seferinde dillendiren hükümet yetkililerinin Doğu Türkistanlı soydaşlarımız söz konusu olduğunda tercih ettikleri ikircikli tavrın sebebi nedir?

7. Başka coğrafyalarda yaşananlar söz konusu olduğunda ikili ilişkiler ve diplomatik nezaket terk edilebilir bir unsur olarak değerlendirilirken; Doğu Türkistanlı soydaşlarımızın uğradığı zulüm ve katliamlara yönelik neden sürekli olarak diplomatik nezaket eksenli

"kaderine terk etmek" fragmanları sergilenmektedir?

8. Çin'in gerçekleştirdiği postmodern soykırıma tepki olarak; 2017'de "Suçluların İadesi Anlaşması" adıyla Cumhurbaşkanı Sn. Recep Tayyip Erdoğan tarafından imzalanan ancak TBMM tarafından henüz onaylanmamış anlaşmadan, Çin tarafının benzer uygulamaları devam ettirdiği takdirde çekilme hakkımızın saklı olduğu hususunda bir irade gösterilmesinin önündeki engeller nelerdir?

9. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas'ın, soykırımı örtmek için Çin'in kullandığı propaganda faaliyetlerine ortak olarak, Doğu Türkistan'daki soydaşlarımızı suçlayan utanç verici açıklamaları karşısında diplomasinin hangi meşru tepki kanalları kullanılmıştır?

## Bakanlığın cevabı

Ankara Milletvekili Sayın Yüksel Arslan'ın 7/4581 sayılı yazılı soru önergesinin yanıt ilişikte sunulmaktadır.

Saygılarımla arzederim.

Ankara / Türkiye

İnternet Adresi: http://www.mfa.gov.ir

Ayrıntılı bilgi için irtibat: Rabia ŞURGUN

SORU ÖNERGESİNE YANIT

Yabancı ülkelerdeki soydaş ve akrabalarımızın dil, din ve kültürlerini muhafaza ederek, barış ve huzur içinde yaşamlarını sürdürmelerinin temini ülkemizin benimsediği milli bir politikadır. Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki Uygur Türkleri ile ilgili politikamız da bu çerçevede yürütülmekte olup, soydaşlarımızın durumları Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) makamlarıyla her seviyede ele alınmakta, ayrıca konu Birleşmiş Milletler başta olmak üzere uluslararası ve bölgesel platformlarda gündeme getirilmekte ve yakından takip edilmektedir.

Türkiye'nin pek çok ülkeyle suçluların iadesi ya da adli işbirliği anlaşmaları bulunmaktadır. ÇACyle imzalanan anlaşma da uluslararası hukuka uygun olarak düzenlenen suçluların iadesine yönelik bir anlaşmadır. Onay süreci TBMM'de devam etmektedir.

Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas'ın ÇHC ziyaretine ilişkin olarak Filistin'in Ankara Büyükelçiliğince yapılan bir açıklamayla haberler yalanlanmıştır.

---

**Kaynak gösterme:** Yüksel Arslan (İYİ Parti, Ankara). “Doğu Türkistanlı Uygur Türklerinin sorunlarının çözümü için yürütülen çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/4581, 12 Eylül 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-4581-dogu-turkistanli-uygur-turklerinin-sorunlarinin-cozumu-icin-yurutulen-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9b183f93-9f22-493b-bc33-018a8e644a3d

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.