# Hakkari'de yürütülen madencilik faaliyetlerinin çevresel etkilerine ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/45884
- **Veren:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 18 Haziran 2026
- **Durum:** Cevaplanmadı (TBMM: “Cevaplanmadığı Gelen Kağıtlarda İlan Edildi”)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/4d64e8ca-fe19-4c31-8137-019edfe19713
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-45884-hakkari-de-yurutulen-madencilik-faaliyetlerinin-cevresel-etkilerine-iliskin

> Öznur Bartin (DEM Parti), 18 Haziran 2026 tarihinde 7/45884 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. Cevaplanmadı (TBMM: “Cevaplanmadığı Gelen Kağıtlarda İlan Edildi”).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasanın 98 ve Iç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Hakkâri (Colemerg) kentimiz, Zap Havzası, Cilo-Sat Buzulları, Berçelan Yaylaları, Şemdinli (Şemzînan), Çukurca (Çele), Yüksekova (Gever) ve Esendere koridoruyla birlikte bölgenin en önemli ekolojik yaşam alanlarından biridir. Binlerce yılda oluşmuş dağ ekosistemleri, su havzaları, endemik türler, yaylacılık kültürü ve toplumsal yaşam hafızası bugün çok boyutlu bir ekolojik yıkım tehdidi altındadır.

Son yıllarda Hakkâri-Şırnak hattında yoğunlaşan madencilik faaliyetleri, güvenlik gerekçesiyle açılan yollar, yayla ve mera alanlarına yönelik müdahaleler ile doğa; yaşayan bir varlık olmaktan çıkarılarak piyasa mantığı içerisinde tüketilebilir bir hammadde deposuna indirgenmiştir. Resmî raporlarda Hakkâri-Şırnak bölgesinin Türkiye'nin en büyük kurşun-çinko provenslerinden biri olduğu, bölgede 100 milyon ton düzeyinde kurşun ve çinko potansiyeli bulunduğu belirtilmektedir. Buna bağlı olarak Zap Vadisi'nden Çukurca'ya, Şedinli'den Berçelan'a kadar uzanan geniş coğrafyada yüzü aşkın ruhsat sahasının bulunduğu ifade edilmektedir.

Türkiye genelinde ise madencilik politikaları ekolojik sınırları aşmış durumdadır. Son yıllarda ruhsatlandırılan alanların sayısındaki olağanüstü artış, doğal varlıkların korunmasını değil, sermayenin erişimine açılmasını önceleyen bir anlayışın kurumsallaştığını göstermektedir. 2026 yılının ilk aylarında yüz binlerce hektarlık alanın ihaleye açılması, 2028 yılına kadar binlerce yeni maden sahasının planlanması, ekolojik yaşam alanlarının kamusal yarar değil şirket yararı ekseninde değerlendirildiğine ilişkin kaygıları artırmaktadır. Özellikle Hakkâri'de Zap Suyu çevresinde faaliyet gösteren maden işletmeleri hakkında su kaynaklarının kirlendiği, tarım ve hayvancılığın olumsuz etkilendiği, dağ ekosistemlerinin parçalandığı, doğal yaşam alanlarının geri dönüşü olmayan biçimde zarar gördüğü yönünde yoğun iddialar bulunmaktadır. Aynı şekilde Cilo-Sat Buzulları çevresindeki müdahaleler ve plansız turizm uygulamalarının iklim krizinin etkilerini daha da ağırlaştırdığı yönünde bilimsel ve toplumsal kaygılar mevcuttur.

Ekolojik kriz çağında doğa yalnızca ekonomik büyümenin girdisi olarak görülemez. Dağlar, nehirler, meralar ve ormanlar gelecek kuşakların ortak yaşam mirasıdır. Hakkâri'de yaşananlar yalnızca bir çevre sorunu değil; yaşam hakkı, gıda güvenliği, su hakkı, kültürel varlıkların korunması ve demokratik katılım hakkı meselesidir. Bugün Zap Vadisi'nde ortaya çıkan tahribat, yalnızca bir vadiyi değil; bölgenin ekolojik bütünlüğünü tehdit etmektedir.

• * Bu çerçevede; Hakkâri başta olmak üzere ülke genelinde ve bölge kentlerinde yaşam alanlarını, su havzalarını, meraları, yaylaları ve dağ ekosistemlerini tehdit eden rant ve madencilik odaklı politikaların yol açtığı ekolojik yıkımın durdurulması; doğanın sermaye birikiminin sınırsız kullanım alanı olarak görülmesine son verilmesi; Zap Havzası ve Cilo-Sat ekosistemi başta olmak üzere geri dönüşü mümkün olmayan tahribat riski altındaki alanların koruma altına alınması; halkın yaşam ve çevre hakkını ortadan kaldıran uygulamalara karşı etkili denetim mekanizmalarının işletilmesi; doğa kırımına yol açan faaliyetler hakkında gerekli işlemlerin başlatılması ve ekolojik adaletin sağlanması amacıyla ilgili Bakanlıkların acil ve etkili girişimlerde bulunması zorunlu hale gelmiştir.

Bu bağlamda;

1. Hakkâri'de son 20 yılda madencilik, güvenlik yolu yapımı ve benzeri müdahaleler nedeniyle kaybedilen mera alanı miktarı kaç hektardır?

2. Şedinli, Çukurca ve Yüksekova ilçelerinde orman ve doğal bitki örtüsü kaybına ilişkin uydu verileri neyi göstermektedir?

3. Zap Havzası'nda madencilik faaliyetlerinin tarımsal üretim verimliliğine etkisine ilişkin bilimsel bir çalışma yapılmış mıdır?

4. Hakkâri'de endemik türlerin kaçının yaşam alanı doğrudan ruhsatlandırılmış maden sahalarıyla çakışmaktadır?

5. Maden faaliyetleri nedeniyle zarar gören mera ve yaylaların rehabilitasyonu için ayrılan kamu bütçesi ne kadardır ve bu bütçe hangi ölçütlere göre kullanılmaktadır?

6. Son 10 yılda Hakkâri'de yaban keçisi ve diğer koruma altındaki türlerin popülasyon değişimi nedir?

7. Zap Vadisi için özel ekolojik koruma statüsü oluşturulmasına yönelik bir çalışma yürütülmekte midir?

8. Hakkâri'de maden faaliyetleri nedeniyle içme ve sulama suyu kaynaklarının risk altına girdiği yerleşim sayısı kaçtır?

9. Türkiye genelinde maden faaliyetlerine açılan mera alanlarının toplam büyüklüğü nedir ve bunun ne kadarı Kürtlerin çoğunlukta yaşadığı bölge illerinde yoğunlaşmaktadır?

10. Hakkâri'nin su varlıkları, meraları ve biyolojik çeşitliliğinin uzun vadeli gıda güvenliği açısından stratejik değeri üzerine bir kamu politikası analizi yapılmış mıdır?

---

**Kaynak gösterme:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Hakkari'de yürütülen madencilik faaliyetlerinin çevresel etkilerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/45884, 18 Haziran 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-45884-hakkari-de-yurutulen-madencilik-faaliyetlerinin-cevresel-etkilerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/4d64e8ca-fe19-4c31-8137-019edfe19713

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.