# Sayıştayın 2022 yılı Denetim Raporunda Bakanlık ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/4916
- **Veren:** Ali Gökçek (CHP, İstanbul)
- **Muhatap:** Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (Abdulkadir Uraloğlu)
- **Veriliş tarihi:** 2 Ekim 2023
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 24 gün sonra, 26 Ekim 2023)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7966e25c-9ecc-4645-a7ef-018af5a13091
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-4916-sayistayin-2022-yili-denetim-raporunda-bakanlik-ile-ilgili-yaptigi-bazi-tespitlere-iliskin

> Ali Gökçek (CHP), 2 Ekim 2023 tarihinde 7/4916 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 24 gün sonra, 26 Ekim 2023).

## Önerge metni

Aşağıda yer alan soruların Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir URALOĞLU tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.

Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanan 2022 yılı raporuna göre; Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünün uhdesinde bulunan Gemi Geri Dönüşüm işlemlerine yönelik yapılan incelemelerde, gemi söküm yetki belgesi verilen firmalara yetki belgeleri verildikten sonra herhangi bir ara kontrol ve denetim mekanizmasının işletilmediği, sökülen gemilerde izin verildikten sonra söküm bitiş başvurusuna kadar geçen sürede Liman Başkanlığı tarafından herhangi bir kontrol ve denetim faaliyetinin olmadığı, gemi söküm belgesi yetki belgesi düzenlenmesi ve gemi söküm izninin verilmesi sürecinde firmalardan bir hizmet karşılığı olarak herhangi bir ücret alınmadığı ve bu yönde Gemi Söküm Yönetmeliğinde de herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği görülmüştür.

Yine raporda yer aldığı üzere, Gemi Geri Dönüşüm işlemleri İzmir İli Aliağa ilçesinde bulunan Aliağa Gemi Söküm Bölgesinde yapılmakta olup özel sektör tarafından işletilen 22 tesis bulunmaktadır.

Gemi söküm işi, gemilerin yapısal karmaşıklığı nedeniyle zor bir süreçtir ve birçok çevresel, güvenlik ve sağlık tehlikesi barındırır. Gemi sökümü halk sağlığı açısından içerdiği riskler sebebiyle ciddi denetim ve kontroller ile gerçekleştirilmesi gereken bir süreçtir. Ancak yakın tarihli örneklerde gördüğümüz üzere, asbestli gemilerin dahi söküm için ülkemize getirilmek istendiği, kamuoyu tepkisinin ardından bu girişimlerden vazgeçildiği bilinmektedir. Bu çerçevede;

1. Halk sağlığı açısından bu denli büyük bir risk teşkil eden gemi söküm sürecinde Liman Başkanlığı tarafından herhangi bir kontrol veya denetim yapılmama gerekçesi nedir?

2. Son 5 yılda sökülen gemi sayısı kaçtır? Bu sayının yıllara göre dağılımı nasıldır?

3. Kayıtdışı sökümün önüne geçmek için alınan tedbirler nelerdir?

4. Gemi söküm belgesi yetki belgesi düzenlenmesi ve gemi söküm izninin verilmesi süreçlerinde kamu personeli ve kamu kaynağı kullanılmasına rağmen firmalardan herhangi bir ücret alınmamasının sebebi nedir?

## Bakanlığın cevabı

Aliağa Bölge Liman Başkanlığınca, Gemi Söküm Yönetmeliği hükümleri gereğince gemilere söküm izni verilmeden önce, yabancı bayraklı gemilere mütemmim cüz malzeme denetimi, Türkiye bayraklı gemilere ise Terkin Sörveyi amacıyla denetim yapılmaktadır. Bölge Liman Başkanlığının sorumluluk sahasında bulunan gemi söküm tesislerine gelecek olan gemiler için dilekçe ve gemi evrakları ile başvuru yapılmakta olup, söz konusu gemilerin söküm süreçleri takip edilmektedir.

Bölge Liman Başkanlığı Gemi Söküm Bölgesinde bulunan tesislerin yürüttüğü faaliyetlere yönelik yapılan kontroller (geminin üst güvertesi söküldükten sonra sintine ve kirli suların bulunduğu alt düz kısmına gelince yapılan ve sintine, dabılbotumların ve sıvı atıkların bulunabileceği diğer kapalı yerlerin petrol atıkları, yağ gibi denizi kirletici maddelerden tamamen temizlenmiş olduğunun kontrol edildiği tava, geminin üzerinde bulunan malzeme ve eşyanın kontrol edildiği mütemmim cüz, terkin, söküm bitiş, vs.) esnasında denetimler sürekli yapılmakta olup, sahada bulunan gemilerin listesi titizlikle takip edilerek tesislerde kayıt dışı sökümün yapılmasına izin verilmemektedir.

Ayrıca Bölge Liman Başkanlığı idari sahasında faaliyet gösteren Gemi Irafık Hizmetleri (VTS) vasıtasıyla deniz alanından liman idari sahasına giriş yapan tüm gemiler hem AS hem de radarla tespit edilerek sorgulaması yapıldığından, Gemi Söküm Bölgesine kayıt dışı geminin gelmesi ve böyle bir geminin sökümünün yapılması gibi bir durumun olması söz konusu değildir.

Diğer taraftan, 2019-2023 (ilk 9 ay) yılları arasında toplam 492 geminin söküm işi gerçekleştirilmiş olup, Gemi Söküm Yönetmeliği ve ilgili mevzuat kapsamında ücret alınmasına ilişkin mevzuat düzenlemesi çalışmaları devam etmektedir.

Abdulkadir URALOĞLU
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** Ali Gökçek (CHP, İstanbul). “Sayıştayın 2022 yılı Denetim Raporunda Bakanlık ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/4916, 2 Ekim 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-4916-sayistayin-2022-yili-denetim-raporunda-bakanlik-ile-ilgili-yaptigi-bazi-tespitlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7966e25c-9ecc-4645-a7ef-018af5a13091

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.