# Batmanlı tütün üreticilerinin tütün alım fiyatı konusundaki taleplerine ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/6768
- **Veren:** Mehmet Rüştü Tiryaki (DEM Parti, Batman)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 27 Kasım 2023
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 105 gün sonra, 11 Mart 2024)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e0de1ff0-4d56-4419-b66c-018c14e40957
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-6768-batmanli-tutun-ureticilerinin-tutun-alim-fiyati-konusundaki-taleplerine-iliskin

> Mehmet Rüştü Tiryaki (DEM Parti), 27 Kasım 2023 tarihinde 7/6768 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 105 gün sonra, 11 Mart 2024).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 96'ncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. ehmet Rüştü TİRYAKİ

Dünyanın en kaliteli ve yaygın tütünlerinden biri olan Virjinya tütününün yetiştiği Batman, ABD'ye tütün ihraç edebilecek potansiyeldeyken tütün üreticilerinin şirketlerin insafına terk edilmesiyle Batman tütünü maalesef bitme noktasına gelmiştir.

Son yıllarda mazot, gübre ve ilaç fiyatları katbekat artarken Batman'da tütünü satın alan özel şirketler anlaşarak tütün üreticisinin emeğinin ve tütün yetiştirme maliyetinin çok altında fiyatlar belirlemektedir. Sadece resmi enflasyon oranında artış yapılsa dahi 130-150 lira bandında olması gereken alış fiyatının söz konusu şirketler tarafından 70 lira gibi komik bir rakam olarak belirlendiği tarafıma iletilmiştir.

Bir bütün olarak tütün piyasasının dışında bırakılarak herhangi bir söz hakkı tanınmayan tütün üreticileri, suç teşkil etmesi hasebiyle tütünlerini Batman dışına da nakledemediğinden tamamıyla özel şirketlerin herhangi bir alt sınır olmadan belirleyeceği tek fiyat uygulamasına mecbur bırakılmıştır.

Bu bağlamda;

1. Batmanlı tütün üreticilerine verilen 70 lira fiyatın en azından enflasyon artış oranına göre güncellenmesi için Bakanlığınızın kısa vadede bir girişimi olacak mıdır?

2. Tamamen tüccarların insafına terk edilmiş olan ve gündelik ihtiyaçlarını dahi karşılayamayacak duruma getirilen tütün üreticilerinin emeğinin karşılığını alabilmesini yasal bir düzenlemeyle garanti altına almak için bir planlamanız var mıdır?

## Bakanlığın cevabı

Türkiye?de tütün üretimi 4733 sayılı Kanun'un 6'ncı maddesinde yer alan "Üretici tütünleri yazılı sözleşme esası veya açık artırma yöntemiyle alınır ve satılır. Sözleşmeli üretim esasına göre üretilen tütünlerin fiyatları, tütün mamulleri üreticileri ve/veya tüccarlar ile üreticiler ve/veya temsilcileri arasında varılan mutabakata göre belirlenir." hükmü çerçevesinde üretici ile alıcının piyasada serbestçe bir araya gelerek karşılıklı sözleşme imzalamaları doğrultusunda gerçekleştirilmektedir.

Tütünlerin alım/satımı da, usul ve esasları Bakanlığımız tarafından düzenlenen Tütün Üretim ve Alım-Satım Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir. Üretici ve alıcının mutabık kaldıkları fiyatın sözleşmede yazılması zorunludur.

Diğer taraftan akde bağlanan sözleşmelerde, tütünlerin alım fiyatı anılan sözleşmenin 4'üncü maddesinde yer alan "Üretici tarafından üretilen ve denk haline getirilen tütünlerin, alıcının tütün eksperlerince, bu sözleşmenin 8'inci maddesinde yer alan nevi tanımlarına uygun olarak yapılacak ekspertiz muayeneleri sonucu belirlenecek nevi kiloları ve neviler için bu sözleşmede yazılı fiyatlar, ürün fiyatının belirlenmesine esas teşkil eder. Nevi kilolarının nevi fiyatları ile çarpımı ve çarpım sonuçlarının toplanmasıyla bulunacak bedel ödemeye esas tutar olup birim fiyat bu tutarın toplam kiloya bölünmesiyle bulunur." şeklindeki düzenleme esas alınarak hesaplanmaktadır.

Alıcı şirket tarafından tütünlerin tesellüm yerinde muayenesi sonucunda, ekspertizin doğru yapılmadığı ve bunun sonucunda nevi kilolarının hatalı tespit edilerek tütün alım fiyatının yanlış hesaplandığı, diğer bir ifadeyle tütünlere değerinin altında bir fiyat verildiği kanaatinin taşınması durumunda, anılan sözleşmenin ilgili maddesindeki hükümler kapsamında üreticinin itiraz hakkı bulunmakta olup üreticinin itiraz tercihi durumunda Yaprak Tütün Tartı ve Fiyat Pusulası'nın imzalanmayarak alıcı şirkete itiraz dilekçesi verilmesi gerekmektedir. İtiraza konu tütünler alıcı şirkete teslim edilmeyerek üreticinin deposuna geri götürülmekte, daha sonra Bakanlığımızda görevli bir tütün eksperinin başkanlığında alıcı ve üretici temsilcilerinden oluşan heyetçe incelenerek itiraz karara bağlanmaktadır.

Bununla birlikte anılan sözleşmenin 7/H maddesi "12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 193'üncü maddesi anlamında bir delil sözleşmesi niteliğinde olan işbu sözleşme ile ilgili olarak ortaya çıkabilecek ve uzlaşmaya bağlanamayarak adli mercilere intikal edecek anlaşmazlıklarda tütün üretiminin yapıldığı yer mahkeme ve icra daireleri yetkilidir." hükmünü içermekte olup tütün üreticilerinin hukuki ve meşru taleplerinin alıcı şirketlerce dikkate alınmaması durumunda sözleşmede yer alan bu hüküm çerçevesinde üreticiler tarafından adli mercilere başvuru yapılabilmektedir.

İbrahim YUMAKLI
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** Mehmet Rüştü Tiryaki (DEM Parti, Batman). “Batmanlı tütün üreticilerinin tütün alım fiyatı konusundaki taleplerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/6768, 27 Kasım 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-6768-batmanli-tutun-ureticilerinin-tutun-alim-fiyati-konusundaki-taleplerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e0de1ff0-4d56-4419-b66c-018c14e40957

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.