# Narenciye üreticilerinin yaşadıkları sorunlara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/8936 - **Veren:** Gizem Özcan (CHP, Muğla) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 26 Ocak 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 159 gün sonra, 3 Temmuz 2024) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/83c66f90-47c7-4c22-b27c-018d54526c70 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-8936-narenciye-ureticilerinin-yasadiklari-sorunlara-iliskin > Gizem Özcan (CHP), 26 Ocak 2024 tarihinde 7/8936 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 159 gün sonra, 3 Temmuz 2024). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim. Gizem Özcan Birleşmiş Milletler Tarım ve Gıda Örgütü (FAO) verilerine göre; dünya üzerinde 2021 yılında yaklaşık 8,7 milyon hektar alanda turunçgil üretimi yapılmıştır. Dünyada turunçgil üretim alanlarının 45'ini portakal, 9636'sını mandalina, 15'ini limon ve 964'ünü greyfurt oluşturmaktadır. 2021 yılında Türkiye'de 166 bin ha alanda turunçgil üretimi gerçekleştirmiştir. Türkiye'de 2021 yılında 5.3 milyon ton, 2022 yılında 4.7 milyon ton, 2023 yılında 7.8 milyon ton üretim gerçekleştirilmiştir. Dünyada 2022/23 pazarlama yılında 11,4 milyon ton turunçgil ihracatı yapılmıştır. İhracatta en yüksek paya 940 ile portakal sahip iken, portakalı 9633 ile mandalina, 422 ile limon ve 5 ile greyfurt takip etmiştir. Türkiye 2021 yılında 1.9 milyon ton, 2022 yılında 1.9 milyon ton, 2023 yılında 1.4 milyon ton turunçgil ihracatı yapmıştır. Türkiye turunçgil ihracatında Rusya, Irak, Ukrayna, Romanya ve Polonya'nın önde gelen ülkeler olduğu görülmektedir Dünyada 2022/23 pazarlama yılında 10 milyon ton civarında turunçgil ithalatı gerçekleşmiştir. Bu ithalatın 9642'si portakal, 9630'u mandalina, 9023"ü limon ve 966'sı greyfurta aittir. Türkiye 2021 yılında 86 bin ton, 2022 yılında 104 bin ton 2023 yılında 90 bin ton turunçgil ithalatı yapmıştır. Türkiye'nin turunçgil ithalatında en önemli ithalatçı KKTC olurken, Romanya ve Güney Afrika'nın sırasıyla limon ve greyfurt ithalatında önemi artmaktadır. Muğla ilimiz portakal üretiminin 916'sını, limon üretiminin 48'ini, greyfurt üretiminin 963'ünü gerçekleştiren önemli bir turunçgil üreticisidir. Özellikle Dalaman Ortaca Köyceğiz ilçelerinde turunçgil üretimi çiftçilerin önemli bir gelir kaynağıdır. 2023 yılında üretici portakal, mandalina ve greyfurtu maliyetinin altında satmak zorunda kalmıştır. Limon ise üreticinin elinde kalmıştır. Tüccarların limonu "bari ağacını yükünden kurtarayım" diyerek üreticisinden ücretsiz almaya çalıştığı bölgede konuşulmaktadır. Bu bağlamda; 1. Narenciye üretimi artarken, narenciye ihracatımız düşmektedir. İhracatı arttırmak hususunda Bakanlığınızın Ticaret Bakanlığı ile ortak yürüttüğü bir çalışma var mıdır? 2)2022 ve 2023 yıllarında ihraç edilen ancak kontroller sırasında limit üstü pestisit tespit edilmesi nedeniyle iade edilen narenciye miktarı nedir? Bu iadelerin ülkelere göre dağılımı nedir? 3)Ülkemizin içinde bulunduğu ekonomik kriz koşullarında, başta enflasyon ve kurun yüksekliği, girdi fiyatlarını (gübre ilaç, mazot vs.) çok arttırmıştır. Çiftçinin içinde bulunduğu ekonomik darboğaza karşı, yeni bir destekleme çalışmanız var mıdır? 4)Daha önce Tarım ve Kredi Kooperatiflerinin salçalık domates için yaptığı destekleme alımına benzer biçimde, elde kalan limon üretimi için bir destekleme alımı veya farklı bir destekleme çalışmanız var mıdır? ## Bakanlığın cevabı Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesine yönelik çiftçilere tarımsal desteklemeler verilmekte ve projeler yürütülmektedir. Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir. Gübrede 9018 olan KDV oranı 10 Şubat 2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan düzenleme ile kaldırılmıştır. 2017 yılında başlayan uygulama ile stratejik ürünlerde mazot maliyetinin "050'si karşılanmaya başlanmıştır. 2023 yılında ÇKS"ye kayıtlı olarak hububat (buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale ve çeltik) üreten çiftçilerimize 2024 yılında ödenecek mazot ve gübre destekleri takvimde belirtilen tarihten önce üreticinin finansmana en fazla ihtiyaç duyduğu 2023 yılı sonbahar ekim dönemi içerisinde 1,2 milyon üreticimizin Ziraat Bankası hesaplarına tanımlanarak kullanılması sağlanmıştır. 2023 yılında üretimi yapılan diğer ürünlere ait mazot ve gübre desteği de takvimde belirtildiği üzere 2024 yılı ilkbahar ekim dönemi başında çiftçilerimizin Ziraat Bankası hesaplarına tanımlanarak mazot ve gübre alımında kullanılması temin edilmiştir. Böylelikle 2023 üretim yılı için toplamda 2,2 milyon çiftçiye 19,8 milyar TL mazot ve gübre desteği ödenmiştir. Diğer taraftan kimyevi gübre kullanım etkinliğinin artırılması ve ülkemiz kaynakları kullanılarak yerli imkânlarla üretilen organik ve organomineral gübrelerin kullanımının teşvik edilerek hem çevre kirliliğinin azaltılması ve hem de topraklarımızın sağlığını koruyarak sürdürülebilir tarımın devamını sağlamak amacıyla ilk defa 2019 üretim sezonundan itibaren gübre desteğine ilave olarak, organik ve organomineral gübre kullanan çiftçilerimize dekara 10 TL gübre desteği verilmeye başlanmıştır. Söz konusu destek miktarı, 2023 üretim sezonunda "0200 artışla dekara 30 TL olarak belirlenmiştir. Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir. Bitkisel üretimin desteklenmesi kapsamında; o Mazot ve Gübre Desteği, Toprak Analizi Desteği, Organik Tarım Desteği, İyi Tarım Uygulamaları Desteği, Küçük Aile İşletmesi Desteği, Fındık Alan Bazlı Gelir Desteği, Strateji Geliştirme Başkanlığı Katı Organik-Organomineral Gübre Desteği, o Geleneksel Zeytin Bahçelerinin Rehabilitasyonu Desteği, . Fark Ödemeleri Destekleri, Sertifikalı Tohum Kullanım Desteği, Sertifikalı Fidan/Fide ve Standart Fidan Kullanım Desteği, e Sertifikalı Tohum Üretim Desteği, Sertifikalı Fidan Üretim Desteği o Bombus Arısı Kullanım Desteği, Biyolojik ve Biyoteknik Mücadele Desteği, . Bitki Karantinası Tazminatı Desteği yer almaktadır. Kırsal kalkınma destekleri kapsamında; tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, kırsal kalkınma yatırımları (ekonomik ve alt yapı yatırımları), uzman eller proje desteği, bireysel sulama sistemlerinin desteklenmesi, IPARD ulusal eş finansman ödemeleri, çiftlik muhasebe veri ağı (ÇMVA) katılım primi destekleri yer almaktadır. IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD I ve IPARD II dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD III dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD III dönemiyle birlikte çıkılan ve çıkılacak çağrılarda "050-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanacaktır. Ayrıca toprak yapısına ait analizlerden veri tabanı oluşturulması ve bu minvalde tarımsal planlamaların oluşturulması, turunçgil ihracatının güçlendirilmesi amaçlarıyla aşağıdaki projeler tamamlanmıştır. se Adana, Mersin ve Hatay İlleri Tarım Topraklarının Bitki Besin Maddesi ve Potansiyel Toksik Element Kapsamlarının Belirlenmesi, Veri Tabanının Oluşturulması ve Haritalanması (2018) e Limon Yetiştiriciliği İçin Arazi Uygunluk Sınıflarının Belirlenmesi, Verim ve Kalite Değerleri ile Ekonomik Özelliklerinin İncelenmesi (2020-2022) "e oTurunçgillerde İhracat Yapısının Hedef Ülkeler Açısından İncelenmesi ve İhracat Desteklerinin Uluslararası Rekabet Gücüne Etkilerinin Değerlendirilmesi (TAGEM AR-GE) (2015) 2023 yılında bir önceki yıla göre turunçgil üretiminde 9067 oranında artış sağlanmış ve 2023 yılı turunçgil ihracatımız 1,95 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Limon, mandalina, portakal ürünlerinde yeterlilik oranı 9100'ün üzerindedir. Avrupa Birliği (AB) üye ülkeleri tarafından AB mevzuatına göre yapılan resmi kontroller sonucunda tespit edilen olumsuzluklar, AB Komisyonuna bildirilmekte ve Komisyon tarafından yapılan nihai değerlendirme sonucu Gıda ve Yemde Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) üzerinden ilan edilmektedir. RASFF üzerinden ilan edilen bildirimler kısıtlama olmaksızın erişime açıktır. Ülkemiz menşeli ürünler hakkında da zaman zaman RASFF üzerinden bildirim alınabilmektedir. Her bir RASFF bildirimi için ayrı ayrı izlenebilirlik denetimleri gerçekleştirilmektedir. Bildirime konu ürünün birincil üreticisi tespit edilmekte ve ilgili birimlerimiz tarafından üreticiye yönelik gerekli eğitimler verilmektedir. Bakanlığımızca yapılan çalışmalar ve alınan önlemler AB Komisyona Strateji Geliştirme Başkanlığı düzenli olarak iletilmektedir. Bildirim alan ihracatçı ve bildirime konu ürüne yönelik resmi kontroller de artırılmaktadır. Tarım ve Kredi Kooperatifleri, Ürün Değerlendirme Faaliyetleri kapsamında 100 çeşit tarımsal ürünü kooperatifler vasıtasıyla satın alarak üreticilerimize ekonomik destek sağlamaktadır. 2023 yılında Ürün Değerlendirme Faaliyetleri kapsamında gerekli kalite ve standartlara haiz limonlar üreticilerimizden alınmış olup 2024 yılında da gerekli kalite ve standartlarda üretilen limonların üreticilerimizden alınması planlanmaktadır. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Gizem Özcan (CHP, Muğla). “Narenciye üreticilerinin yaşadıkları sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/8936, 26 Ocak 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-8936-narenciye-ureticilerinin-yasadiklari-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/83c66f90-47c7-4c22-b27c-018d54526c70 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.