# Dicle Nehri etrafında yapılan çalışmaların doğaya ve canlı türlerine zarar verdiği iddiasına ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/9044
- **Veren:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 31 Ocak 2024
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 54 gün sonra, 25 Mart 2024)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9c1fa304-ea8e-4325-bcdf-018d5fe47714
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-9044-dicle-nehri-etrafinda-yapilan-calismalarin-dogaya-ve-canli-turlerine-zarar-verdigi-iddiasi

> Serhat Eren (DEM Parti), 31 Ocak 2024 tarihinde 7/9044 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 54 gün sonra, 25 Mart 2024).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.

Serhat EREN Diyarbakır Milletvekili

Onlarca balık ve birçok canlı türüne ev sahipliği yapan Dicle Nehri'nin yataklarından iş makinalarıyla kum çıkarıldığı kamuoyuna yansımıştır. Basına yansıyan bilgilere göre kum çıkarma işleminin DSİ Bölge Müdürlüğü'nün onayı ve bilgisi dahilinde gerçekleştiği çıkarılan kum ve çakılların Kral Kızı barajının çalışmalarında kullanılacağı belirtilmektedir. Bilindiği gibi nehir yatakları onlarca hatta yüzlerce yılda oluşur ve kendi habitatlarını oluşturur. Burada yaşayan canlılar oluşan bu habitata bağlı olarak uyumlu bir şekilde yaşamlarına devam ederler. Birçok canlı türünün yuvaları buralardır ve onlarca balık türü yavrularını buralara bırakırlar. Dicle Nehri'ni koruması gereken bir kurumun (DSİ) tüm bu gerçekliklerin farkında olmasına rağmen kontrolsüz bir biçimde nehir yataklarından kum ve çakılların iş makinalarıyla çıkartılmasına onay vermesi kabul edilemez ve doğaya ve canlı türlerine geri dönülemez zararlar vermektedir. Yine Diyarbakır'ın tarihi surları ile birlikte, 2015 yılında Türkiye'nin 14'üncü miras alanı olarak Dünya Mirası Listesine eklenen Hevsel Bahçelerinin Dicle Nehri kıyısı, dökülen molozlar nedeniyle adeta çöplüğe dönüşmüştür. Yerel yönetimlerin yetersiz denetimi nedeniyle gece saatlerinde kamyonlardan dökülen molozlar çok sayıda hayvan ve kuş türüne ev sahipliği yapan bölgeyi, canlılar için barınma alanı olmaktan çıkarmaktadır. Dicle Nehri ve Hevsel bahçeleri Diyarbakır'ın en önemli miraslarıdır. Buralarda yapılacak her çalışma için çok ciddi hazırlıklar yapılmalı, uzmanların, meslek odalarının ve çevre örgütlerinin görüşleri esas alınmalıdır.

Bu bağlamda;

I- Dicle Nehri'nin korunmasından sorumlu olan DSİ Bölge Müdürlüğü'nün Dicle Nehri yataklarından kum ve çakıl çıkartılmasına izin verdiği doğru mudur? Dicle Nehri'nde canlı türlerini tehlikeye atan kum ve çakıl çıkartma işlemi bakanlığınız bilgisi dahilinde mi gerçekleşmektedir?

2- Onlarca balık ve birçok canlı türüne ev sahipliği yapan Dicle Nehri yataklarından kum ve çakıl çıkartılmasının Dicle Nehri habitatına vereceği zararlar araştırılmış mıdır?

3- Dicle Nehri'nde yaratılan tahribata ilişkin bakanlık olarak bir soruşturma başlatacak mısınız?

4- Dicle Nehri'nden çıkartılan kum ve çakıllar nerede ve ne amaçla kullanılmaktadır?

5- Dünya Miras Listesi'de yer alan Hevsel Bahçelerinin Dicle Nehri kıyısına dökülen molozların çevrede yarattığı tahribata ilişkin neden önlem alınmamaktadır?

6- Dicle Nehri kıyılarında oluşan çöp ve molozların temizlenmesi için ne çalışmalar yapmaktasınız?

## Bakanlığın cevabı

Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğümüz tarafından Dicle Nehir yatağından kum ve çakıl çıkartılmasına dair herhangi bir izin verilmemiştir.

Dicle Nehri'nde 2023 yılında 9 farklı noktada su kalitesi izleme çalışmaları yapılmış ve sonuçların Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği kapsamında genel fizikokimyasal parametreler açısından değerlendirmeleri yapılmıştır. 2024 yılı için de izleme çalışmalarına devam edilecektir.

Dicle Nehri'nin kirlilik kaynaklarının tespit edilmesi kapsamında, Dicle Nehri'nin su kalitesi düzenli olarak izlenmekte ve kirlilik kaynakları belirlenmektedir. Kirlilik kaynaklarının belirlenmesinin ardından, bu kaynakların ortadan kaldırılması için gerekli önlemler alınmaktadır. Evsel, sanayi ve tarımsal atıkların Dicle Nehri'ne karışmasının önlenmesi adına, kirlilik kaynaklarını azaltmak için atık su arıtma tesislerinin kurulması ve mevcut tesislerin kapasitelerinin artırılması çalışmaları devam etmektedir.

İbrahim YUMAKLI
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Dicle Nehri etrafında yapılan çalışmaların doğaya ve canlı türlerine zarar verdiği iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/9044, 31 Ocak 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-9044-dicle-nehri-etrafinda-yapilan-calismalarin-dogaya-ve-canli-turlerine-zarar-verdigi-iddiasi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9c1fa304-ea8e-4325-bcdf-018d5fe47714

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.