Engelli vatandaşların sorunlarının tüm yönleriyle araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

TÜİK'in 31 Aralık 2021 tarihinde açıkladığı istatistiklere göre, Türkiye'de 5 milyon 841 bin 180 engelli bulunmaktadır. Bu rakamın 3 milyon 337 bin 922'sini kadınlar, 2 milyon 503 bin 258'ini erkekler oluşturmaktadır. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün paylaştığı verilere göre, resmi bakım ve rehabilitasyon merkezlerinden hizmet alan engelli birey sayısı 2023 yılı Temmuz ayı itibarıyla 7 bin 58 kişidir. Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2022 yılı istatistiklerine göre kaynaştırmada 357 bin 319, özel eğitim okuluna devem eden 60 bin 192, özel eğitim sınıflarında ise 55 bin 175 olmak üzere örgün eğitime devam eden 472 bin 636 engelli öğrenci bulunmaktadır. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'na göre kamuda istihdam edilen engelli birey sayısı 2023 yılı Temmuz ayı itibarıyla 67 bin 989 kişidir. Engellilerin Türkiye'de iş gücüne katıma oranı Türkiye İstatistik Kurumu'nun Mayıs 2023 verilerine göre, erkeklerde yüzde 71,5 kadınlarda yüzde 36,1 toplamda ise yüzde 53,6 olarak belirtilmiştir.

İlgili demokratik toplum kuruluşları, engelli nüfusa yönelik Türkiye'de sistematik bir veri tabanı bulunmadığına, 6 Şubat depremlerinde hayatını kaybeden engelli sayısının ve engelli hale gelen kişi sayısının bilinmediğine dikkat çekilmektedir. Cumhurbaşkanı Recep

Tayyip Erdoğan, 29 Mart 2023 tarihinde "850 bin ayağını ve kolunu kaybetmiş kardeşimiz, evlatlarımız var" açıklamasında bulunmuştur.

Engelli bireylerin, temel insan hakkı olan eğitim alma, sağlığa erişim, istihdam edilme ve sosyal hayata katılımları yeteri düzeyde mümkün olmamaktadır. Engellilerin özellikle üniversitelerde okullaşma oranı yüzde 2-3 civarındadır. İlk öğretim çağında engelli çocukları olan aileler sokakta başına bir şey mi gelecek endişesi taşımaktadır.

En az 9640 engelli raporu olanlar, engelli kimlik kartı çıkartabilmekte ve engelli haklarından yararlanabilmektedir. 657 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelik gereği kamu kurum ve kuruluşları dolu memur kadrosunun %3'ü oranında engelli çalıştırmakla yükümlüdürler. Sayıştay denetim raporlarında memur kadrolarında çalıştırılması gereken sayıda engelli personel istihdamının sağlanması gerektiği bulgu olarak yazılmaktadır. Engelli kadınlar, eğitime, sağlığa, ulaşıma, istihdama erişim sorununu daha da ağır yaşamaktadır. İş kazaları, meslek hastalıkları, çatışma ortamı, yaşlılık, hastalık gibi çeşitli nedenlerle her geçen gün sayıları artan engellilerin hayatını kolaylaştıracak engelli destek ve yardımcı teknoloji ürünlerine erişimde, döviz kurunun yüksekliği, ÖTV, KDV ve katkı payı alımı nedeniyle büyük sorun yaşanmaktadır. Sosyal devlet olmanın gereği bu ihtiyaçların bedelsiz karşılanması gerekmektedir. 2024 Nisan ayı açlık sınırı 17 bin 725 TL olmasına karşın, engel oranı yüzde 40-69 arasında olanların maaşı 3912 lira, yüzde 70 ve üzeri olanların maaşı 5685 lira, 18 yaş altı engelli aylığı ise 3790 lira olarak belirlenmiştir.

Anayasa'nın 61. Maddesi, engellilerin korunmaları ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alma yükümlülüğünü Devlete vermiştir. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, engelli çocukların toplumsal yaşama etkin biçimde katılmalarını kolaylaştıran şartlar altında eksiksiz bir yaşama sahip olma hakları olduğunu belirtmektedir. 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması hükmü vardır. Türkiye, Amacı, engellilerin tüm insan hak ve temel özgürlüklerinden tam ve eşit şekilde yararlanmasını teşvik ve temin etmek olan Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmesini onaylanmasına karşın, engellilerin eğitim, sağlık, ulaşım, kamu hizmetlerine erişim ve istihdam konularında aileleri ile birlikte yaşadıkları birçok sorunları ve hak ihlalleri mevcuttur. Tüm kurum ve kuruluşların engellilerin sorunlarının çözümüne yönelik adımlar atması, engellilerin iletişim, istihdam, erken ve malulen emeklilik, eğitim ve kültür hakları ve özel tüketim vergisi muafiyeti için gerekli düzenlemelerin yapılması için bir Meclis araştırması açılması gerekmektedir.