Kadınların barış süreçlerine etkin katılım sağlamasının önündeki engellerin araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Toplumsal barış, yalnızca silahların sustuğu bir dönem değil; adaletin, eşitliğin ve birlikte

Dünya genelinde yapılan çok sayıda araştırma, kadınların yer aldığı barış süreçlerinin daha kapsayıcı, sürdürülebilir ve adil olduğunu ortaya koymaktadır. Örneğin Liberya'da kadınların örgütlü sivil direnişi, iç savaşın sona ermesine ve barış anlaşmasının imzalanmasına önemli katkı sunmuştur. Kolombiya'daki barış müzakerelerinde kadınların varlığı, toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin savaş suçu olarak tanınmasını sağlamış, müzakere metinlerine kadın haklarını dâhil ettirmiştir. Kuzey İrlanda'daki Kadın Koalisyonu ise barış anlaşmasına toplumsal cinsiyet duyarlılığı kazandırmıştır.

Türkiye'de ise kadınların barış mücadelesi uzun yıllara yayılan çok yönlü bir deneyimdir. 1990'lardan itibaren özellikle Kürt kadın hareketi, kadın özgürlük mücadelesini barış talebiyle iç içe yürütmüş; barışın, kadınların direnişiyle mümkün olabileceğini savunmuştur. Yerelden yükselen kadın çağrıları, zaman zaman çatışmalı süreçlerin çözümüne yönelik öneriler geliştirmiş ve diyalog zeminlerinin kurulmasında etkili olmuştur. Feminist hareketler de erkek egemen siyaset anlayışına karşı çıkarak, barışın ancak eşitlik temelinde inşa edilebileceğini savunmuştur.

2009-2015 yılları arasında faaliyet yürüten Barış İçin Kadın Girişimi, barış sürecine toplumsal cinsiyet bakış açısını dahil etmeye çalışmış, kadınların müzakere masalarındaki yokluğuna karşı kamuoyu oluşturmuş ve "kadınsız barış eksik barıştır' diyerek eşit temsil talebinde bulunmuştur. Bir diğer önemli örnek olan Barış Anneleri İnisiyatifi, çatışmalarda çocuklarını kaybeden annelerin vicdani temelli barış çağrılarıyla hem insani hem de siyasal olarak Türkiye'nin barış hafızasında yer edinmiştir. Bu mücadelenin kararlılığı, toplumsal kutuplaşmaya karşı birleştirici bir güç oluşturmuştur.

Tüm bu deneyimler göstermektedir ki barış, yalnızca siyasi aktörlerin uzlaşısıyla sınırlı kalamayacak kadar çok katmanlı bir süreçtir. Uzun süren çatışma dönemleri, toplumsal kutuplaşmayı derinleştirmekte, bireyler arasında güveni zedelemekte ve ortak yaşam zeminlerini daraltmaktadır. Bu nedenle barışın kalıcı hale gelmesi için siyasi bir mutabakatın ötesinde, barışın toplum içinde yeniden inşa edilmesi; yani barışın toplumsallaşması gerekmektedir.

Bu kapsamda kadın hareketlerinin barışa yaklaşımı, yalnızca müzakere ya da çatışmasızlıkla sınırlı kalmayıp; adalet, eşitlik, hafıza ve yüzleşme gibi daha geniş bir çerçeveyi kapsamaktadır. Kadınlar barışı yalnızca siyasi alanda değil; mahallede, okulda, evde ve kamusal yaşamda inşa etmeye çalışmaktadır. Bu yönüyle kadınların barış süreçlerine eşit katılımı, barışın sadece yasal bir uzlaşı değil, toplumsal bir değer olarak yerleşmesi açısından da hayati önemdedir. Öte yandan kadınlar, etnik, mezhepsel veya sınıfsal farkları aşarak ortak bir barış dili ve vicdanı oluşturabilme potansiyeline sahiptir. Bu potansiyel, kutuplaşmış toplumlarda barış adına yeni dayanışma biçimlerinin gelişmesini de mümkün kılmaktadır. Dolayısıyla kadınların barış süreçlerine katılımı yalnızca çatışmanın sona ermesiyle ilgili değil, aynı zamanda eşitlik ve özgürlük temelinde inşa edilecek toplumsal dönüşümün temeli niteliğindedir. Ancak tüm bu katkılara rağmen, kadınlar halen barış süreçlerinin dışında tutulmakta, müzakere masalarına dahil edilmemekte ve karar alma mekanizmalarında yeterince temsil edilmemektedir. Oysa barışın toplumsallaşması ve kalıcılığı, kadınların özneleşmesiyle doğrudan ilişkilidir.

Bu gerekçelerle; kadınların barış süreçlerine aktif, karar alıcı ve özne olarak katılımının sağlanması için gereken hukuki, yapısal ve kurumsal değişimlerin tespit edilmesi ve hayata geçirilmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması gerekmektedir.