Asgari ücretin ekonomik koşullara göre iyileştirilmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

2025 yılı için 22.105 TL olarak belirlenen asgari ücret, yüksek enflasyon nedeniyle önemli ölçüde alım gücünü kaybetmiştir. Haziran ayı itibarıyla asgari ücret, Birleşik Kamu-lş tarafından açıklanan açlık sınırının 5.310 TL altında kalmıştır. İYİ Parti olarak beklentimiz ve talebimiz Temmuz ayında yapılacak ara zamla asgari ücretin 29.850 TL'ye çıkarılmasıdır. Türkiye'de ücretli çalışanların yarısından fazlası asgari ücret veya asgari ücret düzeyinde maaş almaktadır. Dolayısıyla, asgari ücretin yaygın bir ücret haline geldiği düşünüldüğünde, bu ücretin güncellenmesi bir zaruret halini almıştır. Konunun tüm boyutlarıyla araştırılarak, sorunların çözümüne yönelik alınabilecek tedbirlerin ve yapılabilecek düzenlemelerin belirlenmesi amacıyla, Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104. ve 105. maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

Asgari ücret, bir çalışanın emeği karşılığında alacağı en düşük maaş miktarıdır. Dünya genelinde asgari ücret uygulaması; gelir eşitsizliği, yoksulluk ve emeğin sömürülmesine karşı devletler tarafından kullanılan önemli bir sosyal politika aracıdır. ABD ve Avrupa Birliği uygulamaları incelendiğinde, asgari ücretle çalışanların toplam çalışanlara oranının oldukça sınırlı olduğu görülmektedir. Asgari ücretin temel mantığı, iş hayatına yeni başlayanlar ile düşük eğitim ve beceri düzeyindeki çalışanlara asgari bir yaşam standardı sunmaktır. Ancak Türkiye'deki asgari ücret uygulaması, özellikle son yıllarda bu sistematikten oldukça uzaklaşmıştır. Türkiye'de asgari ücret, ortalama ücret haline gelmiştir. Milyonlarca vatandaş geçimini bu düzeyde bir gelirle sürdürmeye çalışmaktadır. Buna ek olarak, yüksek enflasyon ve izlenen hatalı politikalar nedeniyle hızla artan konut ve kira fiyatları, başta asgari ücretliler olmak üzere tüm ücretli çalışanların alım gücünde ciddi kayıplara yol açmıştır.

Mayıs ayı itibarıyla asgari ücret, Türk-lş tarafından açıklanan açlık sınırının 2.987 TL, Birleşik Kamu-iş tarafından açıklanan açlık sınırının ise 4.074 TL altında kalmıştır. Haziran ayında ise Birleşik Kamu-İş tarafından açıklanan açlık sınırı ile fark 5.310 TL'ye çıkmıştır. Bu durumun devam etmesi hâlinde yısonunda açlık sınırı ile asgari ücret arasında 8.000 TL'ye varan bir fark oluşacaktır. Dolayısıyla Temmuz ayında yapılacak ara zamla asgari ücretin 29.850 TL'ye çıkarılması uygun olacaktır.

2025 yılı için uygulanacak asgari ücret belirlenirken, hükümetin yıl sonu enflasyon hedefi olan %21 baz alınmıştır. Ancak bu hedef, şubat ayında fiyat istikrarını sağlamaktan sorumlu kurum olan TCMB tarafından %24'e güncellenmiştir. Bu hedefin de tutturulamayacağı, Hazine ve Maliye Bakanı ile TCMB Başkanı'nın "tahmin aralığında kalınacağı", yani %29 olan üst sınırın aşılmayacağı yönündeki açıklamalarıyla zımnen kabul edilmiştir. Bu tablo, enflasyonla mücadelenin büyük kısmının, ücretleri baskılanan milyonlarca çalışanın omuzlarına yüklendiğini göstermektedir.

Asgari ücret zammının enflasyonu artıracağı yönündeki iddialar, Türkiye verileriyle örtüşmemektedir. Örneğin 2016 yılında asgari ücrete %33,5 oranında zam yapılmış; yıl sonunda enflasyon %8,8'den %8,5'e gerilemiştir. 2019 yılında ise asgari ücrete %26,1 zam yapılmış, enflasyon %20,3'ten %11,8'e düşmüştür. Dolayısıyla, asgari ücrete zam yapılırsa enflasyon artar söylemi, gerçek bir gerekçe olmaktan uzaktır. Benzer şekilde, asgari ücretin vergi dışı bırakılması da geçim sıkıntısı yaşayan milyonlarca çalışan açısından anlamlı bir çözüm değildir. Çünkü asgari ücret, brüt değil net tutar üzerinden konuşulmaktadır. Asgari ücretle ilgili dikkat edilmesi gereken bir diğer husus, mevcut uygulamada bekar, evli ve çocuklu çalışanlar arasında ücret farkının olmamasıdır. Aile yılı olarak ilan edilen bu yılda, uygulamanın evli ve çocuklu çalışanlara daha yüksek ücret sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi isabetli olacaktır.

Ekonomi yönetiminde uzun süredir izlenen hatalı politikalar, asgari ücret konusunda da bir açmaz yaratmıştır. Asgari ücretle geçinmek mümkün değilken, yapılacak zamlar işverenleri de zorlayacaktır. Bu nedenle, devlet hem asgari ücreti insan onuruna yakışacak bir düzeye çıkarmalı hem de bu yükü taşıyamayan işverenlere etkin şekilde destek sağlamalıdır. Asgari ücretin belirlenme yöntemi de güncellenmelidir. Komisyon yapısı, işçi temsilini artıracak şekilde yeniden düzenlenmelidir. Asgari ücrete yapılacak zamlar, objektif kurallara bağlanmalı ve bu konu popülist politikalardan arındırılmalıdır. Ücret artışları, ülkenin büyümesine endeksli olarak yılda iki kez ve nesnel kriterlere göre belirlenmelidir.