Fındık üretiminde yaşanan sorunların araştırılarak bu sorunlara yönelik çözüm önerileri belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

• 2017' den bu yana hızla yayılan ve en az %40'lardan başlayarak %80'e varan rekolte

kaybına neden olan kahverengi kokarca Her yıl sezon başında yapılan spekülatif rekolte açıklamaları,

• TMO'nun geçmiş yıllardan kalan düşük fiyatlı ürünleri piyasaya sürmesi,

• Fındığın sadece ham madde olarak ihraç edilmesi ve işlenmiş ürün ihracatında geri başlıklar da üreticiyi zora sokmakta; fındık tarımının geleceğini tehdit etmektedir. Gelinen noktada fındık sektörü; maliyet, piyasa, verimlilik, zararlılarla mücadele, afet yönetimi, sigorta, destekleme ve şeffaflık gibi birçok alanda eşzamanlı olarak çözüm beklemektedir.

• Fındıkta fiyat belirleme süreçlerinin şeffaflaştırılması,

• TMO'nun alım-satım politikalarının üretici lehine yeniden yapılandırılması,

• Piyasadaki tekelleşmenin etkisinin ve Rekabet Kurumu kararlarının incelenmesi,

• Don ve kahverengi kokarca gibi üretim tehditlerine karşı alınan önlemlerin

• Fındığın işlenmiş ürün olarak pazarlanmasına yönelik sanayi stratejilerinin Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi Içtüzüğü'nün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılması arz ve teklif olunur.

GEREKÇE

Türkiye; dünya fındık üretiminin yaklaşık %70'ini karşılamasına rağmen, bu stratejik ürünün iç ve dış piyasalardaki kaderine yön verememektedir. Özellikle son yıllarda art arda yaşanan sorunlar, iklim afetleri ve piyasa odaklı dengesizlikler, fındık üreticisini derin bir ekonomik çıkmaza sürüklemiştir.

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından uygulanan alım ve satış politikalarının yeterince şeffaf yürütülmemesi, alım fiyatlarının üretici maliyetlerinin altında açıklanması ve fiyat açıklama süreçlerinin sürekli geciktirilmesi; üreticinin planlama yapamamasına ve zarar etmesine neden olmaktadır. Bu durumun yanında, uluslararası şirketlerin serbest piyasa adı altında fındık sektöründe fiilî bir tekel oluşturması, üretici ile piyasa arasındaki bağı koparmaktadır.

2025 yılı başında Karadeniz Bölgesi'nde yaşanan don felaketi, rekoltede büyük kayıplara neden olmuş; bu kayıpların tazmini noktasında etkin ve hızlı işleyen bir kamu mekanizmasının bulunmayışı, üreticinin yükünü daha da artırmıştır. Aynı şekilde, 2017 yılından itibaren Karadeniz'de görülmeye başlanan ve günümüzde %80'e varan rekolte kaybına yol açan kahverengi kokarca zararlısı yalnızca ürün verimini değil, ihracat kalitesini de tehdit etmektedir.

Her yıl sezon öncesinde yapılan spekülatif rekolte tahminleri, piyasayı yönlendirme aracı hâline gelmiş; TMO'nun geçmiş sezonlardan kalan düşük fiyatlı fındıkları yeniden satışa sunması ise serbest piyasa dengesini daha da bozmuştur. Öte yandan, Türkiye'nin fındığı büyük ölçüde ham madde olarak ihraç etmesi ve işlenmiş ürün ihracatında geri kalması, ülkemizin bu üründen elde ettiği katma değerin sınırlı kalmasına neden olmaktadır.

Tüm bu sebeplerle; fındık tarımında yaşanan krizlerin çok yönlü olarak ele alınması, mevcut sorunların bilimsel ve idari açıdan tespiti, çözüm önerilerinin bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi ve üretici lehine etkin politikaların oluşturulması amacıyla bir Meclis Araştırması açılması zaruri hâle gelmiştir.

MECLİS ARAŞTIRMASI ÖNERGESİ