MESEM ve benzeri programların sosyal, pedagojik ve ekonomik sonuçlarının detaylı olarak incelenerek alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) ülke genelinde yaygınlaşmakta, yüzbinlerce öğrenci örgün ve zorunlu eğitim kapsamında olan fakat niteliği tartışılan bu okullara gitmek zorunda bırakılmaktadır.

Eğitim süresi 4 yıl olan MESEM'lerde, ilk 3 yıl çıraklık, son yıl ise kalfalık eğitimi olarak planlanmaktadır. Ancak uygulamada ortaya çıkan tablo; çocuk ve gençlerin temel eğitim haklarının yeterince korunmadığını, ucuz iş gücü olarak çalıştırıldıklarını ve iş sağlığı ile güvenliği önlemlerinin ciddi biçimde yetersiz kaldığını açıkça göstermektedir.

2023 verilerine göre, MESEM kapsamında toplamda 1 milyon 405 bin 663 öğrenci yer almakta, bunların yaklaşık 295 bini 18 yaşın altındaki çocuklardan oluşmaktadır. Kamu kaynaklarıyla özel sektöre yönlendirilen bu çocuk ve gençler, asgari ücretin %30'u oranında maaş almakta ve yalnızca iş kazalarına karşı sigortalanmaktadır. Emeklilik primlerinin yatırılmaması ve bazı işletmelerde ücretlerin %15'e kadar düşmesi, bu gençlerin kalıcı bir güvencesizlik içinde çalışmak zorunda kaldığını ortaya koymaktadır.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi'nin verileri de bu tabloyu doğrulamaktadır. 2013- 2023 yılları arasında en az 671 çocuk işçi yaşamını yitirmiş; yalnızca 2023 yılında bu sayı en az 54 olarak kaydedilmiştir. 2024'ün ilk yarısında ise MESEM kapsamında çalışan en az 9 çocuk ve genç, iş cinayetlerinde hayatını kaybetmiştir. Bu veriler, mesleki eğitim adı altında yürütülen programların denetim ve koruma mekanizmalarının yeterince işlemediğini açıkça ortaya koymaktadır.

Eğitim alanında faaliyet gösteren sendikaların hazırladığı raporlar da benzer şekilde, MESEM sisteminin çocukları meslek sahibi yapmaktan çok, düşük maliyetli iş gücü olarak özel sektöre yönlendirdiğini ve fırsat eşitliğini zayıflattığını vurgulamaktadır. Bu durum, çocukların eğitim hayatından kopmasına, toplumsal eşitsizliklerin derinleşmesine ve güvencesiz çalışmanın yaygınlaşmasına neden olmaktadır.

Diğer taraftan, Almanya ve Avusturya gibi ülkelerde uygulanan mesleki eğitim modelleri Türkiye'deki uygulamalardan belirgin biçimde ayrılmaktadır. Almanya'da çıraklık eğitimi hem işletmelerde hem okullarda yürütülmekte, öğrenciler tam sosyal güvence kapsamına alınmakta önemli bir gelir elde edebilmektedir.

Türkiye'de çocuk emeğinin ucuzlatıldığı, sosyal güvenceden mahrum bırakıldığı ve bu durumun giderek kurumsallaştığı bir tablo ortaya çıkmaktadır. Bu gerçek, hem gençlerin emeğini değersizleştirmekte hem de mesleki eğitime olan toplumsal güveni zedelemektedir.

Tüm bu nedenlerle; MESEM ve benzeri programların sosyal, pedagojik ve ekonomik sonuçlarının detaylı olarak incelenmesi, genç işçiliğinin yasal sınırlarının yeniden düzenlenmesi, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin güçlendirilmesi, sosyal güvenlik kapsamının genişletilmesi, eğitim hakkı ile çalışma hayatı arasındaki dengenin adil şekilde kurulması ve uluslararası iyi örneklerin yerel sisteme uyarlanması amacıyla bir Meclis Araştırma K prisyonu oluşturulması büyük önem taşımaktadır.