Fındık fiyatlarının oluşumundaki sorunların tespit edilerek alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Dünya fındık üretim ve ihracatının lideri olan ülkemizde, fındık fiyatlarının oluşumunda yaşanan istikrarsızlıkların, üretici maliyetleri ile açıklanan alım fiyatları arasındaki ekonomik dengesizliğin, küresel pazarın büyüme hızı ile yerli üreticinin elde ettiği katma değer arasındaki uçurumun ve piyasadaki tekelci yapıların sektöre etkilerinin tüm boyutlarıyla araştırılarak; hem üreticilerimizin emeğinin korunması hem de fındığın stratejik bir ihraç ürünü olarak hak ettiği küresel ekonomik değere ulaştırılması için gerekli yapısal önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98 ve İçtüzüğün 104 ve 105'inci maddeleri kapsamında bir Meclis Araştırması açılması konusunda gereğini arz ederiz.

GEREKÇE

Dünya fındık üretim ve ihracatının merkezi olan Türkiye, fındığı sadece bir tarım ürünü olarak değil, stratejik bir milli servet ve önemli bir döviz girdisi olarak konumlandırmak zorundadır. Ancak mevcut piyasa dinamikleri, küresel pazarın büyüme hızı ile yerli üreticinin elde ettiği katma değer arasında ciddi bir uçurum olduğunu göstermektedir. Uluslararası pazar araştırma kuruluşu Research and Markets tarafından yayımlanan raporlara göre küresel fındık piyasasının 2029 yılı itibarıyla 23,51 milyar dolarlık devasa bir hacme ulaşacağı öngörülürken, sektörün yıllık %9,3 oranında bileşik büyüme sergilemesi fındığın işlenmiş ürünler ve sağlıklı atıştırmalık segmentindeki stratejik önemini teyit etmektedir. Türkiye ise bu büyümeden hak ettiği payı almak yerine, hammadde ihracatına dayalı mevcut politikaları nedeniyle kârlılığını kaybetme riskiyle karşı karşıyadır.

Bu riskin en somut göstergesi, dünya pazarı güçlü bir ivmeyle büyürken yerli üreticinin artan maliyetler ve baskılanan fiyatlar arasına sıkışmış olmasıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı ile Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından 2025/2026 sezonu için Giresun kalite fındıkta 200 TL/Kg, Levant kalitede ise 195 TL/Kg olarak belirlenen alım fiyatları; TÜİK verilerine göre yıllık %33,66 artış gösteren Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi ve %60'1 aşan işçilik maliyetleri karşısında yetersiz kalmıştır. Uluslararası Sert Kabuklu Meyveler Konseyi (INC) verilerine göre iklim krizi ve istilacı zararlılar nedeniyle rekoltenin 609 bin ton seviyelerine kadar gerilediği, arzın bu denli daraldığı bir dönemde bile fiyatların küresel alıcılar tarafından düşük tutulması, piyasadaki tekelci yapıların ve müdahale eksikliğinin net bir sonucudur. Eğer üretim planlaması ve endüstriyel dönüşüm ivedilikle sağlanamazsa, 2029 yılında 23,5 milyar dolara ulaşacak olan pazarda Türkiye'nin payı sadece düşük kâr marjlı hammadde tedariği ile sınırlı kalacak ve yerli üreticinin pazar üzerindeki hakimiyeti reel bazda düşecektir. Üreticinin bahçesinden kopması ve tarımsal sürdürülebilirliğin yara alması, ülkemizin bu stratejik üründen elde edeceği potansiyel gelirin yurtdışındaki sanayicilere transfer edilmesi anlamına gelmektedir. Bu bağlamda, küresel tekellerin fiyatlar üzerindeki baskısını kıracak, yerli işleme sanayini teşvik edecek ve üreticinin emeğini küresel pazarın büyüme hızıyla eşitleyecek yapısal çözümlerin tespiti amacıyla Anayasa'nın 98 ve İçtüzüğün 104 ve 105'inci maddeleri kapsamında bir Meclis Araştırması açılması önerilmektedir.