Genç işsizliğinin nedenlerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 15-24 yaş grubunda genç işsizlik oranı 2025 yılı itibarıyla yüzde 15,3 seviyesindedir. Genç kadınlarda işsizlik oranının daha yüksek seviyelerde seyretmesi ise sorunun genç kadınlar bakımından daha ağır sonuçlar doğurduğunu göstermektedir. Bu tablo, genç nüfusun önemli bir bölümünün üretim ve istihdam süreçlerinin dışında kaldığını göstermektedir.

Sorunun önemli boyutlarından biri de üniversite mezunu gençlerin eğitimini aldığı alan dışında çalışmak zorunda kalmasıdır. Öğretmenlik, mühendislik, hukuk, iletişim, sosyal bilimler ve sağlık alanları başta olmak üzere birçok bölümden mezun olan gençler, kendi uzmanlık alanlarında yeterli istihdam imkânı bulamamakta; farklı sektörlerde düşük ücretli veya nitelik gerektirmeyen işlerde çalışmaktadır. Bu durum hem eğitim için harcanan kamusal kaynakların verimsiz kullanılmasına hem de nitelikli insan kaynağının atıl kalmasına neden olmaktadır.

Yükseköğretim sistemindeki plansız büyüme de genç işsizliği tartışmalarının önemli başlıklarından biridir. Yükseköğretim Kurulu verilerine göre Türkiye'de üniversite sayısı 208'e ulaşmıştır. Buna karşın üniversite ve bölüm kontenjanlarının ülkenin gerçek istihdam ihtiyacıyla uyumlu şekilde planlanamaması nedeniyle bazı alanlarda mezun sayısı hızla artarken; kamu ve özel sektörde aynı ölçüde nitelikli istihdam alanı oluşturulamamaktadır. Bu durum diplomalı işsizliğin büyümesine ve alan dışı çalışmanın yaygınlaşmasına yol açmaktadır.

Kamu personeli alımlarındaki yetersizlik de gençler açısından önemli bir sorun alanı oluşturmaktadır. Her yıl milyonlarca aday Kamu Personeli Seçme Sınavı'na (KPSS) girmesine rağmen sınırlı sayıdaki kadro nedeniyle çok sayıda genç atanamamaktadır. Özellikle öğretmenlik, sağlık, mühendislik ve çeşitli uzmanlık alanlarında yüksek puan almasına rağmen yıllarca atama bekleyen gençlerin sayısı artmaktadır. Bazı alanlarda kadro yetersizliği nedeniyle gençlerin ücretli, geçici veya güvencesiz çalışma biçimlerine yönelmek zorunda kaldığı görülmektedir.

Özel sektörde ise düşük ücret politikaları, deneyim şartı, kısa süreli sözleşmeler ve güvencesiz çalışma biçimleri gençlerin istihdam sorununu daha da derinleştirmektedir. Üniversite mezunu çok sayıda genç, uzun eğitim sürecine rağmen asgari ücret seviyesine yakın gelirlerle çalışmak zorunda kalmakta; kariyer planlaması, gelir güvencesi ve yaşam standardı bakımından ciddi belirsizliklerle karşı karşıya kalmaktadır. 10.1 M 2

Öte yandan son yıllarda nitelikli genç iş gücünün yurt dışına yönelmesi kamuoyunda en çok tartışılan konulardan biri hâline gelmiştir. Türk Tabipleri Birliği verilerine göre yalnızca 2024 yılında 2 bin 692 hekim yurt dışında çalışabilmek amacıyla "İyi Hal Belgesi" almıştır. Benzer şekilde mühendislik, yazılım, akademi ve teknoloji alanlarında eğitimli gençlerin yurt dışında kariyer planlamasına yöneldiği görülmektedir. Daha yüksek gelir, daha öngörülebilir çalışma koşulları, liyakat beklentisi ve yaşam standartlarına ilişkin kaygılar, gençlerin yurt dışına yönelmesinde etkili olmaktadır.

Genç işsizliği ve nitelikli istihdam sorunu yalnızca ekonomik değil; sosyal ve demografik sonuçlar da doğurmaktadır. Uzun süre iş bulamayan veya eğitimini aldığı alan dışında çalışmak zorunda kalan gençler bakımından gelir güvencesi, aile kurma, bağımsız yaşam ve gelecek planlaması açısından ciddi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Nitelikli insan kaynağının verimli şekilde değerlendirilememesi ise Türkiye'nin ekonomik üretkenliği ve bilimsel gelişimi açısından uzun vadeli riskler oluşturmaktadır.

Bu kapsamda; genç işsizliğinin nedenlerinin, üniversite mezunlarının kendi alanlarında istihdam edilememesine yol açan yapısal sorunların, KPSS'ye giren ancak atanamayan gençlerin durumunun, eğitim sistemi ile iş gücü piyasası arasındaki planlama sorunlarının, gençlerin düşük ücretli ve güvencesiz çalışma koşullarına yönelmesinin ve nitelikli iş gücünün yurt dışına gitmesine neden olan ekonomik ve sosyal etkenlerin tüm yönleriyle araştırılması; gençlerin nitelikli istihdama erişiminin güçlendirilmesi ve beyin göçünün azaltılması amacıyla alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi için Anayasa'nın 98'inci ve TBMM Içtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

SALO BASKANLE

ANEY HAL

CHP PARTİSİ