Ruh sağlığı hizmetlerine erişimde yaşanan sorunların tüm yönleriyle araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Ruh sağlığı alanındaki uzman açığı yalnızca sayısal bir mesele değildir. Uzmanların ülke genelindeki dağılımında da ciddi eşitsizlikler bulunmaktadır. Büyükşehirlerde özel hizmetlere erişim görece daha mümkünken, birçok ilçe ve kırsal bölgede vatandaşların psikolog, psikiyatrist veya psikolojik danışmana ulaşması fiilen mümkün olamamaktadır. Bu durum, ruh sağlığı hizmetini sosyal devletin sunduğu temel bir hak olmaktan çıkarıp gelir düzeyine ve yaşanılan bölgeye bağlı bir ayrıcalığa dönüştürmektedir.

Özel sektörde psikoterapi seans ücretlerinin yüksekliği, dar ve orta gelirli vatandaşların psikolojik destek almasını zorlaştırmaktadır. Sosyal güvenlik sistemi kapsamında psikoterapi hizmetlerine erişimin sınırlı olması, ruh sağlığı hizmetlerini ekonomik olarak ulaşılması güç bir alana dönüştürmektedir. Ruhsal sorunlar erken dönemde tedavi edilemediğinde, daha ağır klinik tablolara, iş gücü kaybına, aile içi sorunlara, bağımlılığa, şiddete ve intihar riskine yol açabilmektedir.

Türkiye'de intihar vakalarında uzun yıllara yayılan artış da ruh sağlığı hizmetlerinin güçlendirilmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Gençler, yaşlılar, ekonomik güçlük yaşayanlar, yalnız yaşayan bireyler, öğrenciler, kamu görevlileri ve yoğun stres altında çalışan meslek grupları özel risk grupları arasında yer almaktadır. İntihar vakalarının ardından sistematik psikososyal analizlerin yapılıp yapılmadığı, risk gruplarının ne ölçüde takip edildiği ve önleyici hizmetlerin yeterli olup olmadığı kamuoyu açısından yanıtlanması gereken sorulardır.

Özellikle genç nüfusta depresyon, kaygı bozukluğu, gelecek kaygısı, sosyal medya bağımlılığı, siber zorbalık, yalnızlık ve akademik baskı gibi sorunlar giderek daha görünür hale gelmektedir. Üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler arasında ruh sağlığı desteğine duyulan ihtiyaç artmakta; ancak kamusal destek mekanizmaları bu ihtiyacı karşılamakta yetersiz kalmaktadır.

Okullarda rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinin yetersizliği de ayrı bir sorun alanıdır. Her okulda etkin bir psikolojik danışmanlık hizmetinin bulunmaması, çocuk ve ergenlerin ruhsal sorunlarının erken dönemde fark edilmesini engellemekte; akran zorbalığı, okul devamsızlığı, bağımlılık, şiddet eğilimi, aile içi sorunlar ve istismar risklerinin tespitini güçleştirmektedir.

Ruh sağlığı hizmetlerinde yasal çerçevenin dağınık olması da önemli bir yapısal sorundur. Psikologların mesleki hak, yetki, sorumluluk ve çalışma alanlarını açık biçimde düzenleyen kapsamlı bir meslek yasasının bulunmaması; farklı bakanlıklar ve kurumlar altında parçalı uygulamaların sürmesi; hizmet standartlarının, denetim mekanizmalarının ve etik çerçevenin yeterince netleşmemesi alanda belirsizlik yaratmaktadır.

Ayrıca toplumsal damgalanma nedeniyle çok sayıda vatandaş psikolojik destek almaktan çekinmekte, sorunlarını gizlemekte veya ancak ağırlaştığında sağlık sistemine başvurmaktadır. Ruh sağlığı hizmetlerine erişimin artırılması kadar, ruhsal sorunlara yönelik önyargıların azaltılması da kamu politikalarının önemli bir parçası olmalıdır.

Bu kapsamda;

Kamuda psikolog, psikiyatrist, psikolojik danışman ve sosyal hizmet uzmanı istihdamının mevcut durumunun, ruh sağlığı personelinin il ve ilçe bazında dağılımındaki eşitsizliklerin, kamu hastanelerinde ruh sağlığı polikliniklerine erişim ve bekleme sürelerinin, psikoterapi hizmetlerinin sosyal güvenlik sistemi kapsamındaki durumunun, intihar vakalarının yaş, cinsiyet, meslek, bölge ve nedenlere göre dağılımının, intihar girişimi sonrasında verilen takip ve rehabilitasyon hizmetlerinin, emniyet mensupları ve yüksek stres altında çalışan kamu personeli için ruh sağlığı destek mekanizmalarının, okullarda rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinin yeterliliğinin, çocuklar, gençler, yaşlılar, engelliler, afet mağdurları ve ekonomik güçlük yaşayan vatandaşlar için psikososyal destek hizmetlerinin, Psikologlar Kanunu ve kapsamlı bir Ruh Sağlığı Kanunu ihtiyacının, ruh sağlığı alanındaki kurumsal dağınıklığın ve denetim eksikliklerinin, toplumsal damgalanma ile mücadele politikalarının araştırılması gerekmektedir.

Bu nedenlerle, Türkiye'de ruh sağlığı hizmetlerine erişimde yaşanan krizin tüm yönleriyle araştırılması, intihar vakalarının önlenmesi, psikolojik destek hizmetlerinin sosyal devlet ilkesi doğrultusunda erişilebilir hale getirilmesi ve toplum ruh sağlığının korunmasına yönelik tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırması açılması zorunludur.