Kamu İhale Kanunu'nun 21/b maddesi doğrultusunda yapılan ihalelerin tüm yönleriyle araştırılarak uygulamadaki sorunlara yönelik alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Kamu kaynaklarının etkili, verimli ve şeffaf biçimde kullanılması demokratik hukuk devletinin temel gereklerinden biridir. Kamu alımlarında rekabetin sağlanması, fırsat eşitliğinin korunması, kamu zararının önlenmesi ve yurttaşların bilgi edinme hakkının güvence altına alınması için ihale süreçlerinin açık, denetlenebilir ve öngörülebilir olması zorunludur.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun temel yaklaşımı, açık ihale usulünün esas; diğer ihale yöntemlerinin ise Kanunda belirtilen koşulların gerçekleştiği hâllerde uygulanmasıdır. Kanun'un 21'inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde pazarlık usulünün; doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hâllerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması" hâlinde uygulanabileceği düzenlenmiştir. Bu nedenle 21/%, kamu alımlarında genel ve olağan bir yöntem değil, belirli şartlara bağlı bir uygulama niteliğindedir.

Buna karşın son yıllarda pazarlık usulüyle yapılan ihalelerin kamu alımları içindeki ağırlığının giderek arttığı görülmektedir. 2025 yılı verilerine göre 4734 sayılı Kanun kapsamındaki kamu alımlarında açık ihale usulü, tutar bazında yüzde 62'lik payla yaklaşık 1,52 trilyon TL'ye karşılık gelmiştir. Pazarlık usulünün payı ise yüzde 38'e ulaşmış ve yaklaşık 911,3 milyar TL'lik kamu alımı bu yöntemle gerçekleştirilmiştir. Bu tablo, pazarlık usulünün kamu alımları içinde ulaştığı mali büyüklüğü göstermekte; özellikle 21/b kapsamında yapılan ihalelerin ayrıca incelenmesini gerekli kılmaktadır.

21/b kapsamındaki ihalelerde ilan yapılması zorunlu olmaksızın sınırlı sayıda firmanın davet edilmesi, davet edilen firmaların hangi kriterlere göre belirlendiğinin ve ihale süreçlerinin kamuoyuna açık olmaması, rekabetin sağlanıp sağlanmadığı konusunda önemli tereddütler yaratmaktadır. Özellikle yaklaşık maliyet ile nihai sözleşme bedeli arasındaki farklar, fiyat farkı ödemeleri, keşif artışları, süre uzatımları ve sözleşme değişiklikleri kamu yararı bakımından ayrıca incelenmelidir.

Bu sorun, büyük ölçekli yapım işleri, bakım-onarım ihaleleri, ikmal işleri, yenileme ve revizyon projeleri ile hizmet alımlarında daha da önemli hâle gelmektedir. Bu tür işler yüksek kamu kaynağı kullanımı gerektirmekte; kamu hizmetlerinin sürekliliğini, bütçe disiplinini ve yurttaşların refahını doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle 21/b kapsamında gerçekleştirilen ihalelerinin hangi gerekçelerle yapıldığı, Kanunda öngörülen şartların gerçekten oluşup oluşmadığı ve ihale süreçlerinin kamu yararına uygun yürütülüp yürütülmediği ayrıntılı biçimde araştırılmalıdır.

Yapılacak araştırma ile hangi idarelerin hangi gerekçelerle 21/b usulüne başvurduğu, hangi firmaların davet edildiği, kaç teklif alındığı ve ihalelerin hangi bedelle sonuçlandığı ortaya konulmalıdır. Ayrıca fiyat farkı, keşif artışı, süre uzatımı ve sözleşme değişikliği yapılıp yapılmadığı incelenmelidir. 21/b usulüne başvurma gerekçelerinin somut bilgi ve belgelere dayanıp dayanmadığı, Kamu İhale Kurumu'nun ve Sayıştay'ın bu süreçlerdeki denetim rolünün yeterli olup olmadığı da değerlendirilmelidir.

Bu bağlamda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 21/b maddesi kapsamında gerçekleştirilen ihalelerin tüm yönleriyle araştırılması, uygulamadaki sorunların tespit edilmesi ve gerekli yasal ve idari tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci maddeşıy!i. Türkiye Bıyık Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104 ve 105'inei maddeleri uyanea Meçlis Ma yak açılmasını saygılarımla arz ederim.

SPİ • BASKANLE