Sağlık hizmetlerine erişimde iller ve bölgeler arasında karşılaşılan farklılıkların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Mart 2026 sağlık göstergelerine göre Türkiye genelinde 10 bin kişiye ortalama 25,81 hekim düşerken bu sayı Diyarbakır'da 20,07, Batman'da 14,44, Şırnak'ta 12,00, Muş'ta 12,54, Ağrı'da 12,18 ve Hakkâri'de yalnızca 14,03*tür. Buna karşılık Elazığ'da 30,78, Erzurum'da 29,54 hekim bulunmaktadır. Yatak ve yoğun bakım kapasitesinde de benzer bir eşitsizlik söz konusudur. Hakkâri'de 10 bin kişiye 17,50 yatak ve 2,80 yoğun bakım yatağı düşerken, Şırnak"ta bu oranlar 13 ve 2; Elazığ'da ise 53,20 ve 8,80'dir.

Bölgesel eşitsizlikler yalnızca sağlık emekçisi ve fiziki kapasiteyle sınırlı değildir. Bebek ve beş yaş altı ölüm hızlarının bazı bölge illerinde Türkiye ortalamasının üzerinde seyretmesi, koruyucu ve önleyici sağlık hizmetlerinin de eşit ve yeterli biçimde örgütlenmediğini göstermektedir. Şanlıurfa'da bebek ölüm hızı yüzde 13,4, beş yaş altı ölüm hızı yüzde 16,3; Ağrı'da ise sırasıyla yüzde 11,8 ve yüzde 15,3"tür.

Kanser alanında da ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Bölge kentlerinde biyopsi, görüntüleme, patoloji, radyoterapi ve ameliyat hizmetlerine erişimdeki gecikmeler tanı ve tedavi süreçlerini olumsuz etkilemekte; ileri sağlık hizmetlerinin sınırlı olması yurttaşları başka illere sevk edilmeye veya ekonomik gücü olanları özel sağlık kuruluşlarına yönelmeye zorlamaktadır.

Bu eşitsizliklerin somut biçimde görüldüğü kentlerden biri Hakkâri?dir. Hekim, yatak ve yoğun bakım kapasitesinin yetersizliği yanında Yüksekova Devlet Hastanesi'nde anjiyo ünitesinin bulunmaması ve otopsi işlemlerinin yapılamaması önemli sağlık ve adli tıp hizmeti boşlukları yaratmaktadır. Uzman hekim ve yardımcı sağlık emekçisi eksikliği nedeniyle yurttaşlar birçok branşta uzun süre beklemekte veya başka illere sevk edilmektedir. Acil servis yoğunluğu, randevu sorunları, MR, tomografi ve ultrason gibi görüntüleme hizmetlerindeki gecikmeler de sağlık hizmetlerinin niteliğini olumsuz etkilemektedir.

Diyarbakır'da bir hekimin 24 saatte 502, başka bir hekimin ise 16 saatte 386 hastaya bakmak zorunda kalması, sağlık emekçilerinin ağır iş yükünü ve mevcut insan gücü planlamasının yetersizliğini ortaya koymaktadır.

Kamusal sağlık hizmetlerindeki yetersizlikler yurttaşları özel sağlık kuruluşlarına yöneltirken sağlık harcamalarını artırmakta ve "paran kadar sağlık" anlayışını güçlendirmektedir. Bu nedenle başta Hakkâri, Şırnak, Ağrı, Muş, Van, Batman, Diyarbakır, Mardin, Siirt ve Şanlıurfa olmak üzere sağlık göstergelerinde ülke ortalamasının gerisinde kalan bölge kentlerinde sağlık eşitsizliklerinin nedenlerinin araştırılması; yatırımların nüfus, coğrafi koşullar, hastalık yükü ve sevk mesafeleri dikkate alınarak yeniden planlanması; hekim ve sağlık emekçisi ihtiyacının kalıcı kadrolarla giderilmesi ve yurttaşların başka illere veya özel sağlık kuruluşlarına mecbur bırakılmaması gerekmektedir. Sağlık hizmetlerinin ücretsiz, nitelikli, erişilebilir ve kamusal bir anlayışla sunulması temel bir zorunluluktur.

Bu nedenle iller arasındaki sağlık eşitsizliklerinin nedenlerinin araştırılması, mevcut sorunların ve kamu yatırımlarındaki yetersizliklerin tespit edilmesi, sağlık emekçisi ve altyapı ihtiyacının belirlenmesi ve tüm yurttaşların eşit, erişilebilir, nitelikli ve kamusal sağlık hizmetine ulaşmasını sağlayacak politikaların ortaya konulması amacıyla bir Araştırma Komisyonu kurulmasını ve Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim.