Murat Nehri başta olmak üzere Fırat Nehri, Dicle Nehri ve yer üstü su kaynaklarını tahrip edebilecek tüm faaliyetlerin araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması

GEREKÇE

25 akarsu havzasından oluşan Türkiye'de yıllık ortalama yağış yaklaşık 574 mm olup yılda ortalama 450 milyar m3 suya tekabül etmektedir. Türkiye'nin 4'te 3'ünün kalıcı kuraklığa sürüklendiği Meteoroloji uzmanları tarafından dile getirilmektedir. Meteoroloji raporlarına göre son 8 yılda aşırı hava olayları rekor kırmış, 2023 su yılı yağış miktarı yüzde 6 düşmüştür. Yer altı ve yer üstü su kaynaklarını olumsuz etkileyen olaylara karşılık su kaynaklarını kirleten politikalar ve uygulamalar da yaşanmaktadır.

2022 yılında Erzincan'ın İliç ilçesinde siyanür liçi yöntemiyle altın madenciliği yapan Çöpler Altın Madeninde siyanür çözeltisinin taşındığı boru patladığı, 210 metreküp siyanür çözeltisi toprağa, dereler ve Fırat Nehri havzasına karıştığı kamuoyuna yansımıştı. Söz konusu olaya ilişkin Bakanlık "insan ve çevre sağlığı açısında herhangi bir risk bulunmadığı" açıklamasını yapmıştı. Erzincan'da siyanür sızıntısının yanı sıra Murat Nehrini ve bölgede endemik tehdit oluşturacak çalışmaların devam ettiği bilinmektedir.

Koza Altın İşletmelerinin, Ağrı'nın Diyadin ilçesinde altın rezerv tespit edildiği ve siyanürle maden arama çalışmalarına başladığı basına yansımıştır. Söz konusu bölgede 4 adet siyanür havuzu kurulacağı, yüklü, yüksüz, acil durum ve taşkın adı verilen havuzlarda yüzlerce ton tehlikeli kimyasal atık bulunacağı, madende yılda 2 bin 455 ton sodyum siyanür ve halk arasında kostik olarak bilinen sodyum hidroksit de 1043 ton kullanılacağı belirtilmiştir. Ağrı'nın Diyadin ilçesinde Mutlu, Kotancı, Oğuluba ve Mollakara köylerinin ortasında yer alacak olan maden sahasının, Van Gölü'ne dökülen Zilan Deresi"ne çok yakın konumda olması, İ kilometre uzaklığında Murat Nehri?nin doğup maden sahasının ortasında geçmesinden dolayı su kaynakları açısından ciddi bir risk barındırdığı ifade edilmiştir. 5 ilden geçen, Alparslan | Barajı, Alparslan 2 Barajı ve Hidro Elektrik Santrali (HES), Yukarı Kaleköy Barajı ve HES, Aşağı Kaleköy Barajı ve Hibrit GES, Gözeler HES, Beyhan Barajı ve HES olmak üzere birçok baraj bulunan 722 kilometrelik Murat Nehri, Fırat Nehri'ne ve sonrasında Basra Körfezi'ne ulaşmaktadır. Geniş bir bölgenin ve birçok ülkenin su ihtiyacını karşılayan kaynakların kimyasallar ile tehlike altında olması çok geniş bir coğrafyada insanların tehlike altında olması anlamına gelmektedir. Murat Nehri kuraklık tehlikesi ile karşı karşıya iken maden çalışmalarıyla su, toprak ve hava kirliliği söz konusu olacaktır. Ayrıca nehrin geçtiği kentlerde su sorunu, yoksulluk ve göç söz konusu iken maden çalışmalarının başlamasıyla birlikte tarım alanlarını tahrip edeceği, dolayısıyla sorunları derinleştireceği, tüm canlı yaşamına kastedeceği düşünülmektedir.

Siyanür ile madeni arama çalışmalarının sırasıyla Ağrı, Muş, Elâzığ, Bingöl bölgesini olumsuz etkileyeceği, Van Gölü, Murat Nehri ve Fırat Nehri gibi su kaynaklarını kirleteceği, dolayısıyla Erzincan, Bingöl, Diyarbakır, Malatya, Adıyaman, Antep, Urfa ve Van gibi illerde tüm yaşamı tahrip edeceği, Fırat Nehri'nin kirlenmesiyle Basra Körfezine kadar geniş bir coğrafyayı olumsuz etkileyeceği açıktır. Bu nedenle Murat Nehri başta olmak üzere, Fırat Nehri, Dicle Nehri ile yer altı ve yer üstü su kaynaklarını tahrip eden/edebilecek tüm faaliyetlerin araştırılması, Erzincan'da siyanür sızıntısı ile Ağrı Mollakara'daki maden çalışmasının Murat ve Fırat Nehirlerine etkilerinin incelenmesi, ekolojik tahribatlara sebebiyet veren sorumluların açığa çıkarılması elzemdir.