Engelli vatandaşların karşılaştığı sorunların araştırılarak çözümü için gerekli hukuksal düzenlemelerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Engellilik, bedene indirgenecek bir "fonksiyon kaybı" (sakatlık) sorunu değildir bilakis onun dışındaki dünya tarafından yaratılan koşulların yansımasının bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. İfade edilen bu yönleriyle engellilik hali, aynı zamanda sosyo-politik, sosyoekonomik ve sosyo-kültürel durumun bir tezahürüdür. Genel anlamda, engelli bireyin içinde bulunduğu dünyadaki konumlanış koşulları onun engellilik içeriğini de belirlemektedir. Şüphesiz ki engellinin dünyadaki konumlanış koşullarını belirleyen birçok değişken söz konusudur. Bu değişkenler, toplumsal önyargı ve tutumlar, ülkenin hukuk, demokrasi ve adalet bakımından sahip olduğu seviye gibi birçok faktöre de bağlıdır.

2022 sayılı kanun kapsamında engellilere verilen aylıklar, istihdam imkânı bulamamış, ailesinin geliri yoksulluk ve/ya açlık sınırın altında olan engellilerin açısından oldukça önemli bir araçtır. Her ne kadar verilen aylıklar, bu maaşı alan engellilerin ve yaşadıkları hanenin gelir düzeyinde keskin bir şekilde artış sağlamasa da bu aylığı alanlar açısından önemli bir gelir kaynağıdır.

2021 yılı sonu itibariyle gerek engelli ve gerekse de engelli yakını olarak maaşlardan yararlanan kişi sayısının 2021 yılında 731.892 olduğu görülmektedir. Bu rakama, ailedeki kişi başına aylık gelir miktarı, asgari ücretin 3'te birinin çok az üstünde olduğu için aylıktan yararlanamayan engelliler dahil değildir. Bu durumda olan yüzbinlerce engellinin destekten mahrum bırakıldığını belirtmek gerekmektedir.

Engelli aylıkları, 2023 yılı temmuz ayından başlayıp 31 Aralık 2023'e kadar süren dönemde "6 40- 69 arasında engellilik oranındaki yurttaşlar için 2.348 TL, "o 70 ve üzeriyse 2.811 TL, engelli yakını aylığı ise bu dönemde 1.874 TL'dir.

Engelli maaşı alanların dağılımı incelendiğinde, en çok aylık alan kişi sasının 96 40-69 arasındaki engelliler olduğu görülmektedir. 2021 yılı içerisinde bu grupta olan engelli birey sayısı 351.398 kişidir. Halihazırda engelli aylıklarının ihtiyacı karşılamanın çok gerisinde olduğu gerçekliğinin yanına engellilik oranına göre değişen aylık miktarları da eklenmektedir. Engelli olduklarını ilgili mevzua göre alınacak sağlık kurulu raporu ile kanıtlamaları hâlinde engellilere eşit miktarda aylığın ödenmesi, insan onuruna yakışır koşullarda yeterli yaşam standartları içerisinde yaşaması açısından son derece önemlidir.

Engelli Hakları İzleme Raporu-2021'e göre, engelli aylıklarının 2015-2022 yılı 1. Dönem (ilk 6 ay) miktarlarının ABD doları (USD) cinsinden değerleri engelli aylıkları nominal değer bakımından artmış olmakla birlikte 6 70 ve üzeri engellilerde 2015 yılına göre USD bazında © 51,53 oranında, diğer kategorilerde ise Ye 51,43 oranında düşmüştür.

Kasım 2023 itibariyle Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) tarafından açıklanan araştırmaya göre, dört kişilik bir ailenin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcaması tutarı yani, açlık sınırı 14.025 TL, yoksulluk sınırı ise 45.686 TL'dir. Engelli aylıkları yoksulluk sınırı şöyle dursun, açlık sınırının fersah fersah gerisinde kalmıştır.

Engelli aylığı alan kişilerin başkaca bir gelirlerinin bulunmaması en belirgin mevzuların başında gelmektedir. Bu aylıklar, onları alan engellilerin çoğunlukla tek gelir kaynağıdır. Normal şartlarda dahi bir kişinin geçimi için yeterli olmayan bu gelir kaynağının sadece düşük olması değil, aynı zamanda geçen süre içerisinde reel olarak da değer kaybetmesi, onu alan engelliler için çok büyük kayıplar yaşaması anlamına gelmektedir.

Engelli aylıkları 2005 yılında yürürlüğe giren Engelliler Hakkında Kanun ve bu kanuna bağlı düzenlemelerle, asgari ücret esas alınarak artırılmakta iken, 2013 yılında adeta kamuoyunun gündeminden kaçırılarak yapılan yeni bir düzenlemeyle artışlar memur maaş artışına endekslenmiştir. Halihazırda yetersiz olan engelli sosyal ödenekleri, gün geçtikçe daha fazla oranda erimeye devam etmektedir.

Yukarıda belirtilen gerekçelerle, Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 104"üncü ve 105'inci

Maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılması elzemdir.