Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna ilişkin
Kaynak göster
Öznur Bartin (DEM Parti), 22 Ekim 2024 tarihinde 7/18505 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Adalet Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 262 gün sonra, 11 Temmuz 2025).
Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/18505, 22 Ekim 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-18505-turkiye-insan-haklari-ve-esitlik-kurumuna-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7326b2dc-4ca7-477c-ae79-0192b829079b
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 262 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Adalet Bakanı Yılmaz Tunç tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 21/10/2024 — | i ga
Öznur BARTİN Hakkari Milletvekili
Türkiye, son yıllarda insan hakları ihlalleriyle gündemde kalmaya devam etmektedir. 2023-2024 döneminde Türkiye'nin demokrasi ve insan hakları durumu, uluslararası indeksler tarafından olumsuz bir şekilde değerlendirilmektedir. Örneğin, The Economist Intelligence Unit'in 2023 raporunda Türkiye "otoriter rejim" olarak sınıflandırılmıştır. Freedom House'un raporu da Türkiye'yi "kısmen özgür" olarak nitelendirirken, ifade ve basın özgürlüğü ile toplanma özgürlüğündeki kısıtlamalara dikkat çekmektedir. Amnesty International'ın raporu ise, insan hakları ihlallerinin özellikle tutuklamalar ve muhalefete yönelik baskılar üzerinde yoğunlaştığını vurgulamaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), 2016 yılında kurulmuş olmasına rağmen, insan haklarının korunması ve geliştirilmesi konusunda etkili bir işlev görememektedir. Sayıştay Başkanlığı'nın 2023 raporuna göre, kurumda iş tanımları ve organizasyon yapısı eksiklikleri bulunmaktadır. Ayrıca, hizmet birimlerinin ve büroların çalışma usulleri henüz belirlenmemiştir. Mevcut yapıda, başvuruların valilikler ve kaymakamlıklar aracılığıyla yapılması, uluslararası ilkelerle çelişmektedir. Paris Prensipleri, ulusal insan hakları kurumlarının yerel ofisler kurmasını önerirken, Türkiye'de yalnızca Gaziantep'te bir büro kurulabilmiştir. Ayrıca 11 üyesinden 3'ü Cumhurbaşkanı tarafından, 8'i ise Bakanlar Kurulu tarafından seçilmesi kurumun bağımsızlığına gölge düşürmektedir. Kurum, uluslararası insan hakları standartlarına uygun bir şekilde "A" düzeyinde akredite olabilmesi için yeterli personel ve organizasyon yapısına ihtiyaç duymaktadır. Mevcut kadro ve pozisyon durumu, işlevselliği kısıtlamaktadır. Geçici görevli personel sayısının fazlalığı ve kadroların yetersizliği, etkili bir hizmet sunulmasını engellemektedir.
TİHEK, insan hakları ihlallerini inceleme yetkisine sahip olmasına rağmen, bilişim sistemleri bakımından Adalet Bakanlığı'na bağımlı kalmaktadır. GANHRİnin önerileri doğrultusunda, bağımsız bir bilişim altyapısına sahip olması ve azınlık dillerinde başvuru kabul edebilmesi gerekmektedir. Yine kuruma ayrılan bütçede Kamu İhale Kanunu'na aykırı olarak harcama sınırları aşıldığı tespit edilmiştir. Yasaya göre, 2023 yılında mal ve hizmet alım giderleri için belirlenen ödenek tutarları toplamı 47.364.000 TL olan kurum Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça ihalelerde toplam bütçesinin yüzde -10'unu: geçemiyor. -- Ancak Sayıştay denetçilerine göre bu oran fazlası ile aşılarak 27.397.182,84 TL'ye ulaşmıştır: Türkiye 2023-2024 döneminde de uluslararası sıralamalarda olumsuz bir konumda yer almaktadır. İnsan hakları alanında ciddi reformlar gerektiği apaçık ortadadır. İnsan haklarının ' korunması ve geliştirilmesi hususunda TİHEK''in etkinliğinin artırılması, yeterli personel ve ©" IYS505 organizasyon yapısına kavuşturulması, bağımsızlığının ve şeffaflığının sağlanması için acil önlemler alınması şarttır.
Bu bağlamda;
SORULAR
2016 yılında kurulan Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEKY'in insan haklarının korunması ve geliştirilmesi konusunda yürüttüğü çalışmalar nelerdir?
Uluslararası raporlarda demokrasi, eşitlik, hak ve adalet konularında son sıralarda yer alan bir Türkiye tablosu varken *Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEKY'in işlevi konusunda gerekli analizler, değerlendirmeler yapılmış mıdır?
2016 yılında kurulan kurumun hala iş tanımları ve organizasyon yapısı eksikliklerinin giderilmemiş olmasının gerekçesi nedir? Söz konusu eksiklikler ne zaman giderilecektir?
Hizmet birimlerinin ve büroların çalışma usullerinin henüz belirlenmemiş olmasının gerekçesi nedir? Konuya dair eksiklikler ne zaman tamamlanacaktır?
Kurumun, uluslararası insan hakları standartlarına uygun bir şekilde hizmet vermesi için Bakanlığınızca yürütülen çalışmalar nelerdir?
Paris Prensipleri'nin "ulusal insan hakları kurumlarının yerel ofisler kurulması" önerisine rağmen ülke genelinde sadece Gaziantep'te bir büro kurulmuş olmasının gerekçesi nedir? Kurumun temsilcilikleri arttırılacak mıdır?
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'nun Gaziantep temsilciliğinin aktiflik durumu nedir? Sadece merkez ve bir taşra teşkilatı bulunan kurum, çözüm noktasında ihtiyacı karşılayabilmekte midir?
Kurumun bağımsız bir şekilde hareket edebilmesi için "11 üyesinden 3'ü Cumhurbaşkanı tarafından, 8'i ise Bakanlar Kurulu tarafından seçilir" uygulamasının değiştirilmesi için Bakanlığınızca bir adım atılacak mıdır?
Kurumun işlevselliğinin arttırılması için geçici görevli personel yerine kadrolu uzman personelin çalıştırılması için Bakanlığınız gerekli adımları atacak mıdır?
2023-2024 yılları aralığında demokrasi, insan hakları ve hak ihlalleri başlıklarında yapılan başvuru sayısı kaçtır? Bu başvurulardan kaçı çözüme kavuşturulmuştur?
Bakanlınızca kurumun bağımsız bir bilişim altyapısının oluşturulması hususunda ve Kürtçe ve Lehçeleri, Çerkesce, Lazca, Arapça gibi farklı dillerde de başvuru yapılabilmesini sağlayacak gerekli adımlar atılacak mıdır?
2023 yılında mal ve hizmet alım giderleri için belirlenen ödenek tutarları toplamı 47.364.000, TL olmakla birlikte, aynı tertipler Kapsamında Kânun'un 21/f ve 22/d kapsamında yapılmış olan harcamalar toplamı ise 27.397.182,84 TL olup yapılan söz konusu harcamaların aynı Kanun'un 62/1 maddesinde Belirtilen 9010 luk sınırı fazlasıyla aştığı ve aşan kısım için de Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmadığı tespit edilmiştir. Kamu İhale Kanunu'na aykırı olarak harcama sınırlarının aşılmasının gerekçesi nedir?
Kamu İhale Kanunu'na aykırı olarak yapılan ihale sayısı kaçtır? Bu ihaleler ve ihaleleri alan firmalar hangileridir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yılmaz Tunç, Adalet Bakanı ·
1522939 sayılı yazı.
İlgi yazınız ekinde alınan, Hakkâri Milletvekili Öznur Bartin tarafından Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/18505 Esas Nolu soru önergesine ilişkin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99. maddesi uyarınca hazırlanan cevap ilişikte sunulmuştur.
Yılmaz TUNÇ Bakan Soru önergesi cevabı (1 adet)
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana htip://vatandaş.uyap.gov.tr adresinden NPOUU7G - WVSLUBY . TEİPXOb - v49330- ile erişebitirsin Mevzuat Genel Müdürlüğü
Sayı : E-56020453-610-1535-2966/4141 , Konu : Yazılı soru önergesi 14./04 0025
Sayın Öznur BARTİN Hakkâri Milletvekili
Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/18505 Esas Nolu soru önergesinin cevabı aşağıda sunulmuştur.
I- 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun "Pazarlık usulü" kenar başlıklı 21. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde, idarelerin yaklaşık maliyeti ellimilyar Türk Lirasına kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarında pazarlık usulü ile ihale yapılabileceği; "Doğrudan temin" kenar başlıklı 22. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin onbeş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlarında ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulüne başvurulabileceği hükümlerine yer verildiği malumlarıdır.
I1- Anayasanın, "Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi" kenar başlıklı 88. maddesinde kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve milletvekillerinin yetkili olduğu, kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülme usul ve esaslarının içtüzükle düzenleneceği hükmü yer almakta iken söz konusu hüküm, 16/04/2017 tarihinde yapılan referandumla kabul edilen 21/01/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 16. maddesiyle; kanun teklif etmeye milletvekillerinin yetkili olduğu, kanun tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülme usul ve esaslarının içtüzükle düzenleneceği şeklinde değiştirilmiş, söz konusu düzenleme 09/07/2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
10/07/2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilâtı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 38. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde; adalet hizmetleriyle ilgili konularda gerekli araştırmalar ve mevzuat hazırlıklarını yapmak ve görüş bildirmek Bakanlığımızın görevleri arasında sayıldığından çalışmalarımız bu çerçevede yürütülmektedir.
I/- Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuyla yapılan yazışmaya verilen 09/05/2025 tarihli cevapta;
A) İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanlığı Yönetmeliğinin 11/11/2017 tarihli ve 30237 sayılı Resmi Gazete'de, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 24/11/2017 tarihli ve 30250 sayılı Resmi Gazete'de, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin 27/12/2023 tarihli ve 32412 sayılı Resmi Gazete'de, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Disiplin Amirleri Yönetmeliğinin ise 20/07/2024 tarihli ve 32607 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği,
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş.uyap.gov.tr adresinden OY110Z6 - Z1b gNYv - 1z0CFG8 - pvk070- ileerişebilirsin Mevzuat Genel Müdürlüğü
B) Kurum bünyesinde 44 İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı ile 42 İnsan Hakları ve Eşitlik Uzman Yardımcısının görev yaptığı, hak ihlâllerinin bu personel tarafından incelenmekte olduğu, geçici görevli personelin ise daha çok idari işlemlerde görev aldığı,
C) Gaziantep ilinde büro oluşturulduğu, bu büroya personel görevlendirmesinin yapıldığı ve büronun aktif bir biçimde çalışmalarını sürdürdüğü,
Ç) Kuruma 2023 yılı içerisinde 2.830, 2024 yılı içerisinde 2.837, 2025 yılı içerisinde ise 30/04/2025 tarihi itibarıyla 816 başvuru yapıldığı,
Bildirilmiştir.
Yılmaz TUNÇ Bakan UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş.uyap.gov.ir adresinden OY110Z6 - Z1bgNYv - 1z0CFG8 - pvk070 ile erişebilirsin
Yılmaz TUNÇBakan