Diyarbakır Surları ile Hevsel Bahçelerinin korunmasına ilişkin
CHP
Muhatap:
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum Kaynak göster
Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP), 10 Temmuz 2025 tarihinde 7/30564 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 89 gün sonra, 7 Ekim 2025).
Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “Diyarbakır Surları ile Hevsel Bahçelerinin korunmasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/30564, 10 Temmuz 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-30564-diyarbakir-surlari-ile-hevsel-bahcelerinin-korunmasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/91ebe36f-03da-4a99-a40b-0197f8913efb
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 89 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat KURUM tarafından Anayasa'nın 98. ve TBMM İçtüzüğü'nün 96. ve 99. maddeleri uyarınca yazılı /ğarak yanıtlanmasını arz ederim. , Av. Dr. a TANRIKULU
UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri alanı, sadece tarihi değil aynı zamanda kentsel ve çevresel değerleri bakımından da korunması gereken özgün bir alan niteliğindedir. Ancak 2015 yılında başlayan çatışmalı süreç sonrası bölgede ciddi bir ekolojik ve kentsel yıkım yaşanmış, tarihi dokuyla birlikte doğal alanların da tahrip edildiği kamuoyunun bilgisi dâhilindedir.
Bu çerçevede;
SORULAR
Hevsel Bahçeleri'nin doğal sit alanı statüsü güncel olarak nedir? Herhangi bir imar planı ya da yapılaşma izni verilmiş midir? N
2015 sonrası Suriçi'nde yapılan "kentsel dönüşüm" uygulamaları kapsamında, UNESCO miras alanı çevresinde kaç yapı yıkılmış, kaç yapı inşa edilmiştir?
Bu yeni yapılaşmaların UNESCO koruma ilkeleriyle uyumlu olup olmadığına dair herhangi bir etki değerlendirme raporu hazırlanmış mıdır?
Hevsel Bahçeleri'nde tarım alanlarının daralmasına neden olan yapılaşma, yol projeleri veya sanayi atıklarına karşı Bakanlığınızca yapılan bir denetim veya müdahale olmuş mudur?
Diyarbakır'ın UNESCO alanlarını etkileyen hava, toprak ve su kirliliği verileri nelerdir? Son 10 yıla ait ölçüm sonuçları kamuoyuyla paylaşılmış mıdır?
Bakanlığınız, 2025 yılı itibarıyla bu alanların sürdürülebilirliği ve çevresel bütünlüğü için özel bir koruma programı yürütmekte midir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Murat Kurum, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ·
İLİŞKİN SORULAR VE CEVABI
SORULAR
1. Hevsel Bahçeleri'nin doğal sit alanı statüsü güncel olarak nedir? Herhangi bir imar planı ya da yapılaşma izni verilmiş midir?
2) 2015 sonrası Suriçi'nde yapılan "kentsel dönüşüm" uygulamaları kapsamında, UNESCO miras alanı çevresinde kaç yapı yıkılmış, kaç yapı inşa edilmiştir?
3) Bu yeni yapılaşmaların UNESCO koruma ilkeleriyle uyumlu olup olmadığına dair herhangi bir etki değerlendirme raporu hazırlanmış mıdır?
4) Hevsel Bahçeleri'nde tarım alanlarının daralmasına neden olan yapılaşma, yol projeleri veya sanayi atıklarına karşı Bakanlığınızca yapılan bir denetim veya müdahale olmuş mudur?
5) Diyarbakır'ın UNESCO alanlarını etkileyen hava, toprak ve su kirliliği verileri nelerdir? Son 10 yıla ait ölçüm sonuçları kamuoyuyla paylaşılmış mıdır?
6) Bakanlığınız, 2025 yılı itibarıyla bu alanların sürdürülebilirliği ve çevresel bütünlüğü için özel bir koruma programı yürütmekte midir?
CEVAP
Diyarbakır İli, Sur İlçesi, Suriçi Bölgesi sınırları içerisinde yer alan, yaklaşık 187 hektar yüzölçümüne sahip alan, 22.10.2012 tarihli ve 3900 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında "Riskli Alan" ilan edilmiş olup, 2015 yılında meydana gelen terör olayları nedeniyle öncelikli olarak alanın zarar gören bölgelerinde kentsel dönüşüm çalışmalarını yürütmek üzere Bakanlığımızca yaklaşık 62 hektar yüzölçümüne sahip bölümü, Çalışma Alanı Sınırı olarak belirlenmiştir.
Bu kapsamda; 4697 adet konut ve 832 adet ticari birim olmak üzere 5529 adet bağımsız birim yıkılmış olup, Suriçi Çalışma Alanı Sınırı ve farklı bölgelerde üretilen 2736 adet bağımsız birim ve 3766 adet nakit bedel sözleşmesi hak sahipleri ile imzalanarak uzlaşma çalışmaları tamamlanmıştır.
Ayrıca, Diyarbakır Kalesi ile Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı, 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiş olup, üstün evrensel değeriyle (Üstün Evrensel Değer, OUV) insanlık için ortak bir miras kabul edilmektedir. Söz konusu Dünya Mirası alanı, Diyarbakır'ın tarihi surlarını ve bu surlarla bütünleşik kentsel dokuyu içermektedir.
Bakanlığımızca Suriçi Bölgesi Riskli Alanı'nda Koruma Amaçlı İmar Planı ve Kentsel Tasarım Projeleri ile belirlenen kullanım türü ve yapılaşma koşulları çerçevesinde geliştirilen; " Geleneksel Diyarbakır (Taş) Evi ile ticaret, otel, han ve yeni yapı projeleri,
• Sivil Mimari Tescilli Yapıların Restorasyon ve Rekonstrüksiyon projeleri, " Ticaret Birimlerine yönelik geliştirilen renovasyon (sokak sağlıklaştırma) projeleri, e Mardin kapı/Dağ Kapı arasındaki taşıt yolu ve turistik tur güzergahı projesi, e Hz. Süleyman Camii (İçkale Mevkii) çevresi kentsel tasarım ve kültürel peyzaj düzenleme projesi, e Fiskaya-Yenikapı-Mardinkapı Sur Etekleri etabı sosyal tesis ve dükkanlara ait rekreasyon alanı projesi, " Dicle Vadisi 32 hektarlık Rekreasyon Alanı Projesi (Dicle Vadisi Millet Bahçesi) ile, kamu yararı esas alınarak kent ve çevresinde yaşayanların dinlence gereksinmelerini karşılayan; tarihi bağlam içerisinde doğal çevre değerlerini nitelikli bir biçimde geliştirmeye olanak sağlayan; koruma-kullanım dengesini gözeten, işlevsel, yenilikçi ve ekonomik çözümleri ortaya koyan ve böylelikle vadinin kent yaşamına kazandırılmasını hedefleyen projeler üretilmesi amaçlanmış olup, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından UNESCO'ya sunulmak üzere Bakanlığımız tarafından geliştirilen söz konusu proje alanlarının Dünya Miras Alanı (MA) ve Tampon Alanı'nda (TA) kalması sebebiyle geleneksel dokunun zarar görmesini engellemek ve özgün yapısının korunmasını sağlamak adına projelerin bu alanlara etkisinin belirlenebilmesi için KMED (Kültürel Mirası Etki Değerlendirmesi) raporu hazırlanmış ve Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığı koordinasyonunda UNESCO'ya sunulmuştur.
Diğer taraftan, Bakanlığımızca Dağkapı Meydan Projesi, Anzele Meydan Projesi ve Ulucami Meydan Projeleri yürütülmektedir. Dağkapı Meydan Projesi'ne ilişkin hazırlanan KMED Raporu UNESCO'ya sunulmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığı'na iletilmiştir. Anzele Meydan Projesi ve Ulucami Meydan Projesine ilişkin olarak KMED Raporu hazırlanması çalışmaları devam etmekte olup, UNESCO" ya sunulmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığı'na iletilecektir.