Zirai dondan etkilenen Isparta gülünün destek kapsamına alınmamasına ilişkin
Kaynak göster
Hikmet Yalım Halıcı (CHP), 29 Eylül 2025 tarihinde 7/34520 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 58 gün sonra, 26 Kasım 2025).
Hikmet Yalım Halıcı (CHP, Isparta). “Zirai dondan etkilenen Isparta gülünün destek kapsamına alınmamasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34520, 29 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34520-zirai-dondan-etkilenen-isparta-gulunun-destek-kapsamina-alinmamasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/b6c4476a-e953-4a47-9327-0199999c8ee1
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 58 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını, Anayasanın 98 ve İçtüzüğün 96. Maddeleri gereğince arz ederim.
Hikmet Yalım Isparta MilleWekili
2025 Nisan ayından; içinde olduğumuz Eylül ayına geçen sürede Isparta ili genelinde meydana gelen yoğun zirai don olayı; başta kayısı, elma, kiraz ve gül olmak üzere birçok tarımsal üründe ciddi rekolte kayıplarına yol açmıştır. Senirkent, Yalvaç, Uluborlu, Eğirdir, Gelendost ve Aksu ilçelerinde tarımla geçinen binlerce çiftçimiz büyük zarar görmüştür.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Dünya gül yağı ihtiyacının yaklaşık yüzde 65'ini tek başına karşılayan Isparta, "Türkiye'nin gül bahçesi" olarak anılmakta ve hem tarımsal üretim hem de ihracat açısından stratejik bir öneme sahiptir. Ancak bu yıl meydana gelen zirai don afeti sonucunda, Isparta'da gül üretimi ciddi zarar görmüş, uzman raporlarına göre güllerde yüzde 40 oranında ürün kaybı yaşanmış ve yaklaşık 6.000 tonluk bir üretim kaybı öngörülmüştür.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, zirai dondan etkilenen 34 ilde 16 ürün sayılmış, ancak bu ürünler arasında Isparta gülü yer almamıştır. Bu durum, gül üreticilerinin destek ve tazminat kapsamı dışında bırakılıp bırakılmadığı yönünde ciddi soru işaretlerine yol açmıştır.
Gül ve türevlerinden elde edilen katma değerli ürünler (gül yağı, gül suyu, gül kozmetiği vb.) Türkiye'nin hem tarımsal sanayisine hem de ihracat gelirine büyük katkı sunarken, Isparta'daki üreticilerin destek kapsamı dışında kalması, hem üretici hakları hem de tarımsal destek politikalarının eşitliği bakımından asla uygun değildir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Zirai don nedeniyle destek kapsamına alınacak ürünler belirlenirken hangi kriterler esas alınmıştır? Bu kriterler hangi mevzuat veya yönetmeliklere dayandırılmıştır?
Isparta gülünün, zirai don afetinden en az yüzde 40 oranında etkilendiği bilimsel raporlarla ortaya konmuşken, neden açıklanan 16 ürün listesinde yer almamıştır?
Bakanlık tarafından yapılan açıklamada Isparta gülünün yer almamasının gerekçesi nedir? Bu siyasi ve idari tercih midir yoksa teknik bir değerlendirme sonucu mudur?
Isparta gülünün afet destek kapsamı dışında bırakılması, üreticilerin Doğal Afet Sigortaları Kanunu (DASK) ve Tarım Sigortaları Kanunu (TARSİM) kapsamında tazminat alma haklarını nasıl etkileyecektir? i
Isparta gülü ve türev ürünleri, ülke ekonomisine sağladığı katma değer dikkate alınarak özel destek kapsamına alınacak mıdır? Bu yönde bir çalışma yapılmakta mıdır? Yaşanan zirai don olayı yüzünden doğrudan ve dolaylı toplam kaybın döviz cinsinden tutarı nedir?
Zirai don afetlerinden etkilenen ürünlerin desteklenmesine ilişkin karar süreçlerinde bölge milletvekilleri, üretici birlikleri ve kooperatiflerin görüşleri alınmakta mıdır? Bu süreçte uzmanlarla, bölgedeki üreticilerle ve ilgili oda ve birlik temsilcileriyle görüşülmüş müdür?
Bakanlığınız, Isparta gül üreticilerinin yaşadığı mağduriyetin giderilmesi için kısa vadede acil destek programı, uzun vadede ise tarımsal afetlere karşı özel koruma programı hazırlamayı planlamakta mıdır?
Türkiye'nin dünya gül yağı ihtiyacının yüzde 65'ini karşılayan Isparta gülünün destek kapsamı dışında kalması, uluslararası rekabet gücünü ve ihracat potansiyelini olumsuz etkilemeyecek midir?
Zirai don afetleri için Bakanlığınızın öngördüğü erken uyarı sistemleri ve iklim uyum stratejileri nelerdir? Bu kapsamda gül üreticileri özelinde yürütülen bir program var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde yaşanan zirai don olayı 65 ilde görülmüş, 34 ilde yoğun bir etkilenme meydana gelmiştir. Yaşanan zirai dondan en çok meyve grubu etkilenmiştir.
Ülkemiz genelinde yaşanan zirai don öncesinde il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ile Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından iklimsel gelişmeler sahada yakından takip edilmiş, gerekli gözlemler yapılmış ve alınacak önlemler konusunda yoğun bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır.
Yaşanan zirai don olayı sonrasında uyarı sistemi devreye girmiş ve üreticilerimize yazılı ve görsel basının yanında SMS yoluyla bilgilendirme yapılmıştır.
Zirai don olayının meydana gelmesine müteakip il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ve TARSİM eksperlerince sahada hasar tespitleri belirli teknikler çerçevesinde ve belirlenen takvim doğrultusunda yapılmaktadır. Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
Don teminatı almak isteyen üreticilerimize 9067 oranında devlet prim desteği sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için sigorta branşlarına özel prim indirimlerinin yanında, tüm sigorta branşlarında; 905 oranında "şehit yakını ve gazi indirimi", 905 oranında "peşin ödeme indirimi", 9010 oranında "kadın çiftçi indirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize "05 oranında "genç çiftçi indirimi" ve 905 oranında "engelli çiftçi indirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de 9010 ila 9415 oranlarında ve tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise "010 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.
Su kısıtının belirlendiği bölgelerde, Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun üretim yapan üreticilerimize "010 oranında "Su Kısıtı Desteği" İndirimi, birinci derece Tarımsal Örgüt Belgesi almaya hak kazanmış tarımsal amaçlı birlik ve kooperatiflere üye üreticilerimize ise 9/5 oranında üyelik indirimi uygulanmaktadır.
Bu indirimlerin yanı sıra; zirai don zararının etkilerini azaltıcı rüzgâr pervaneleri, sisleme ve yağmurlama sistemi kullanılan ürünler için tarife fiyatının 9029 ile 903591 oranlarında prim indirimi uygulanmaktadır.
Bakanlığımız Kırsal Kalkınma Yatırımları kapsamında sisleme makinesi, ısıtma sistemleri, don pervanesi, sulama sistemleri gibi don ve doluyu önlemeye ilişkin projelere, gölgelemeye yönelik file ve/veya plastik/polimer örtü ve çiftçi bilgilendirme sistemlerine (zirai don, aşırı yağış, dolu vb.) ilişkin projelere "050 hibe oranında destek verilmektedir.
İklim değişikliği kaynaklı risklerin etkilerini en aza indirmek için TARSİM kapsamında yer alan "Köy Bazlı Verim Sigortası" ile kuru tarım alanlarında yetiştirilen buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, nohut, kırmızı mercimek, yeşil mercimek ve yağlık ayçiçeği ürünlerinde kuraklık, don, sıcak rüzgâr, sıcak hava dalgası, aşırı nem ve aşırı yağış risklerinden kaynaklı verim azalışları teminat altına alınmaktadır. Köy Bazlı Verim Sigortası kapsamında poliçede yazılı primin 9670'i Devlet tarafından karşılanmaktadır.
TBMM tarafından 2025 yılının Nisan ayında ülkemizde gerçekleşen zirai don olayının sonuçlarının araştırılması, üreticilerin ve tarımsal ürünlerin uğradığı zararların tespiti ve gelecekte yaşanabilecek benzer olayların etkilerinin en aza indirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kurulmuştur. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14.09.2025 tarihli ve 33017 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01.02.2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu karar kapsamında 2025 yılı Şubat, Mart ve Nisan aylarında 65 ilde meydana gelen zirai don olayından etkilenen ve Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)'ne kayıtlı olan çiftçilere (2025 üretim yılı için 13 Nisan'a kadar kayıtları bulunan) toplam 16 üründe (Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm, vişne) destekleme ödemesi yapılmaya başlanmıştır.
Müracaat eden ve hasarları il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince tespit edilen; tarım sigortası yaptırmamış olanlar veya tarım sigortası bulunmakla birlikte don teminatı bulunmayan çiftçiler destekten yararlanmaktadır.
Ödemeler, girdi maliyetleri, hasar alanları ve hasar oranları nispetinde hesaplanarak ödenmektedir.
Bu kapsamda, tarım sigortası bulunan üreticilere 23,1 milyar TI, hasar tazminatı ödenmiştir. Tarım sigortası bulunmayan ancak ÇKS'ye kayıtlı üreticilere ise 23,5 milyar TL destekleme ödemesi yapılacak olup 22 milyar 946 milyon TL'si ödenmiştir.
TARSİM ile gül ürünü; "Don, dolu, fırtına, hortum, yangın, deprem, heyelan, taşıt çarpması, sel ve su baskını" gibi risklere karşı, üreticilerimize sağlanan "050 ila 9067 oranlarında Devlet Prim Desteği ile sigortalanabilmektedir.
8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Doğal afetlerden etkilenen üreticilerimizin 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve bu Kararlara dayanılarak hazırlanan 2024/15 sayılı "Tarımsal Üretime Dair Faiz/Kâr Payı Destekli Yatırım Ve İşletme Kredisi/Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği" kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden/taksit tarihinden itibaren 925 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak | yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar 920 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.
IV. Tarım Orman Şurası Sonuç Bildirgesi'nde de iklim değişikliği ve kuraklıkla ilgili hedefler yer almaktadır. Sonuç bildirgesinde; iklim değişikliği etkilerine dayanıklı yeni bitki çeşitlerinin ve hayvan ırklarının geliştirilmesi ile kuraklık ve aşırı hava olaylarına karşı erken uyarı ve dijital kuraklık izleme sisteminin kurulması kararları alınmıştır.
İbrahim YUMAKLIBakan