Yabancı bir otomobil firmasına tanınan muafiyetlere ilişkin

Çinli otomobil üreticisi BYD ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında, Türkiye'de elektrikli araç üretimi amacıyla fabrika kurulmasına yönelik bir yatırım anlaşması imzalandığı Temmuz 2024 'te kamuoyuna duyurulmuştu.

Bu anlaşma kapsamında B YD firmasının Türkiye pazarında teşvik ve muafiyetler aldığı; yatırım taahhüdünü henüz yerine getirmeden bu avantajlardan yararlandığı ortaya çıkmıştı. Bu durum, rekabet dengelerini etkileyen bir ayrıcalık sağlarken, B YD Türkiye fabrikası için seçilen alanda halen herhangi bir inşaat faaliyetinin başlamadığı basına yansımıştır.

Bu bağlamda,

Soru 1- Çinli BYD firmasının Türkiye'de fabrika kurma taahhüdüyle bağlantılı olarak kendisine tanınan yatırım teşvikleri ve vergi muafiyetleri nelerdir? Bu uygulamaların süresi ve koşulları nelerdir?

Soru 2- Fabrika yatırımı belirlenen tarihte tamamlanmazsa BYD'ye uygulanacak yaptırım ve cezalar nelerdir?

Soru 3- BYD, taahhütte bulunulan fabrika yatırımından vazgeçerse bu durumda firmaya uygulanacak cezai yaptırımlar nelerdir? Bugüne her araç satışından sağladığı vergi avantajı geriye dönük olarak firmadan tahsil edilecek midir?

Soru 4- BYD' ye tanınan vergi indirimi ve muafiyetler ile şu ana kadar Türkiye'nin almaktan vazgeçtiği vergi miktarı ne kadardır?

Soru 5- BYD firması Mayıs 2025'te Macaristan hükümetiyle anlaşarak bu ülkede bir bölgesel genel merkez ve ARGE merkezi kurmayı taahhüt etmiştir. Firmanın ülkemizde yapacağı yatırım teşviki bunun gibi katma değer taahhütleri içermekte midir?

CEVAPLAR:

Küresel ana sanayi markaları, geniş yan sanayi üretimi, yaklaşık 37 milyar Dolarlık ihracat hacmi ve büyük istihdam kapasitesi ile otomotiv sektörü, Türkiye ekonomisinin lokomotif sektörlerinden biri konumundadır. Sektörün üretim, istihdam ve ihracat kapasitesinin artırılması ve küresel arenada daha rekabetçi hale getirilmesi Bakanlığımızın öncelikleri arasında yer almaktadır. Bu bakışla, geniş bir yelpazede politika araçları ve teşvik mekanizmaları, Bakanlığımız tarafından etkin şekilde kullanılmaktadır.

Bilindiği üzere, elektrikli araçların gelişimi ve dijital teknolojilerin yaygınlaşması ile otomotiv sektöründe büyük bir dönüşüm yaşanmaktadır. Sektörün bu dönüşüme adapte edilmesi ve doğabilecek fırsatların değerlendirilmesi, sektöre yönelik politikalarımızın odağında yer almaktadır. Ülkemizin yeni gelişen elektrikli araçlarda da dünyanın önde gelen üretim üslerinden biri haline getirilmesi amaçlanmaktadır.

Bu amaç doğrultusunda Bakanlığımız ve Hükümetimiz tarafından çok boyutlu bir strateji benimsenmiştir. Bu stratejilerden biri, mevcut üreticilerin yeni model geliştirmeleri, kapasite artışları, Ar-Ge faaliyetleri ve yeni nesil araç yatırımlarının Bakanlığımız tarafından güçlü bir şekilde desteklenmesidir. Bir diğer strateji ise ülkemizde üretilen katma değerin artırılması, endüstrinin dönüşümünün hızlandırılması ve elektrikli araçlar alanında doğan firsatın değerlendirilmesidir ki Togg projesinin hayata geçirilmiş olması da bu stratejiye dayanmaktadır.

Bu stratejilerden bir diğeri de elektrikli araçlar alanında teknoloji ve üretim yetkinliğine sahip uluslararası oyuncuların yatırımlarının ülkemize çekilmesidir. Hâlihazırda dünyanın en büyük yeni nesil enerjili araç üreticisi olarak, Avrupa'da yatırımlarını ve pazar payını büyüten BYD firmasının yatırımının ülkemize kazandırılması da bu kapsamda ele alınmaktadır. BYD firmasının Türkiye'ye yatırım kararı alması, Hükümetimiz ve Bakanlığımızca sürdürülen stratejik yaklaşımın sonucudur.

Bilindiği üzere; yatırım teşvik sistemimiz destek unsurlarını, yatırım şartlarını ve müeyyideleri detaylı bir şekilde belirlemiştir. BYD firmasının ülkemizde yapacağı yatırım da mevcut teşvik mevzuatımızın çizdiği sınırlar dâhilinde desteklenmektedir. Ülkemize yeni nesil araç teknolojilerinin kazandırılmasını amaçlayan bu proje, yatırımlara proje bazlı destek verilmesine dair Karar kapsamında, yatırımın niteliği, asgari şartları, proje takvimi, firmanın sorumlulukları ve taahhütleri tanımlanarak devlet desteklerinden yararlandırılmaktadır.

Yatırımın gerçekleştirileceği Manisa ili ve bölge ekonomisine, otomotiv sektörümüze, ihracatımıza ve ülke kalkınmamıza değer katacak bu yatırım sayesinde; otomotiv yan sanayimiz başta olmak üzere otomotiv sektörüyle güçlü tedarik bağlantıları bulunan farklı sektörlerde yeni yatırımların önü açılacak, yeni nesil ve çevre dostu elektrikli araçlara dönüşümün sağlanması yönünde önemli bir adım atılmış olacaktır.

Mehmet Fatih KACIRBakan