TÜBİTAK tarafından son beş yılda Uşak, Afyon ve Kütahya'daki üniversitelerin iletişim fakültelerine yapılan desteklere ilişkin

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), sosyal ve beşeri bilimler alanında açtığı proje çağrılarıyla (örn. araştırma projeleri, hızlı destek programları, genç araştırmacı destekleri, lisansAisansüstü bursları, öğrenci araştırma destekleri vb.) ülkemizin bilgi üretimi kapasitesine önemli katkılar sunmaktadır. Bu kapsamlarda desteklenebilecek iletişim çalışmaları; medya-ekonomi ilişkileri, yerel basın ve dijitalleşme, dezenformasyonla mücadele, kriz/halkla ilişkiler yönetimi, kültür politikaları, yaratıcı endüstriler, yapay zekâ ve veri gazeteciliği gibi stratejik başlıklarda kamusal karar alma süreçlerine doğrudan girdi sağlayabilecek niteliktedir.

Özellikle kırsalda görev yapan öğretim elemanları ve öğrenciler için TÜBİTAK destekleri; saha araştırması, teknik ekipman, seyahat/alan çalışması, veri analiz programlarına erişim, yayın ve açık erişim giderlerinin karşılanması açısından hayati bir öneme sahiptir. Yerelde üretilen iletişim temelli projeler, yerel kalkınma, demokratik katılım, yerel medya ekosisteminin güçlenmesi ve kültürel mirasın görünür kılınması gibi alanlarda genel katma değeri sağlamaktadır. Buna karşın sahadan gelen geri bildirimler, sosyal bilimler/iletişim alanlı proje ve burs desteklerinin nicelik ve kapsayıcılık bakımından yetersiz kaldığı; bölgesel dağılımın büyükşehir lehine asimetrik olduğu yönündedir.

Bu çerçevede; Uşak, Afyonkarahisar ve Kütahya illerindeki üniversitelerin iletişim fakülteleri ile bu fakültelerde görev yapan öğretim elemanları ve öğrenim gören öğrencilerin TÜBİTAK'tan ne ölçüde yararlandığının şeffaf biçimde ortaya konulması; çağrı tasarımlarının bölgesel kapsayıcılık, genç araştırmacıların sisteme girişi ve yerel paydaşlarla iş birliği ilkeleri doğrultusunda güçlendirilmesi kamu yararı açısından önemlidir.

Bu bağlamda,

Soru 1- TÜBİTAK'ın sosyal ve beşeri bilimler alanında son 5 yılda (yıllar ayrı ayrı belirtilmek üzere) açtığı çağrı ve programların (araştırma projeleri, hızlı destek, genç araştırmacı, lisanslisansüstü bursları, öğrenci araştırma destekleri vb.) kapsamı, toplam bütçesi ve başarı oranları nedir?

Soru 2- Aynı dönemde iletişim/medya çalışmaları veya konu başlığı altında desteklenen proje sayısı, toplam destek tutarı ve kurumsal dağılım (üniversite bazında) nedir?

Soru 3- Uşak Üniversitesi, Afyonkarahisar'daki üniversiteler (4/yon Kocatepe Üniversitesi, Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi dâhil) ve Kütahya Dumlupınar Üniversitesi bünyesindeki iletişim fakültelerinden ve iletişim alanında son 5 yılda TÜBİTAK'a kaç proje başvurusu yapılmıştır? Kaçı desteklenmiştir?

Soru 4- Desteklenen projelerin tam adı, yürütüldüğü birim (fakülte/bölüm/ana bilim dalı), konu alanı (ör. yerel medya, dijital iletişim, veri gazeteciliği, kültür politikaları, stratejik iletişim, görsel iletişim tasarımı vb.), bütçesi ve süresi nedir?

Soru 5- Söz konusu üç ildeki iletişim fakültelerinde görev yapan akademisyenlerin başvurduğu program türlerine göre başarı oranları kaçtır? Bu konuda Türkiye ortalaması nedir?

Soru 6- Lisans ve lisansüstü öğrenciler için yürütülen TÜBİTAK burs/destek programlarında (öğrenci araştırma destekleri, staj/araştırma bursları, lisansüstü burslar) 3 ildeki iletişim fakültelerinden yararlanan öğrenci sayısı, burs türü, tutarı ve proje başlıkları nedir?

Soru 7- Üç il özelinde kırsal saha araştırması, yerel medya ekosistemi, kültürel miras iletişimi, afet-sonrası iletişim ve risk iletişimi gibi temalara öncelik veren çağrılar açılmış mıdır? Açıldıysa çağrı metni, bütçe, yararlanıcı sayısı ve çıktılar nelerdir?

Soru 8- Değerlendirme süreçlerinde iletişim/medya çalışmaları uzmanı hakem ve panelist temsili yeterli midir? Son 3 yılda bu alandaki hakem-panelist havuzunun büyüklüğü ve eğitim çalışmaları nelerdir?

Soru 9- Üç ildeki üniversitelerin iletişim fakülteleri için bilgilendirme ve proje yazma eğitimleri (bilgilendirme günleri, proje kampı, panel simülasyonu vb.) düzenlenmiş midir? Düzenlendiyse tarih, katılımcı sayısı ve etki değerlendirmesi nedir?

Soru 10- Yerel paydaşlarla iş birliği (yerel basın kuruluşları, belediyeler, kalkınma ajansları, STK'lar, teknoparklar) içeren iletişim projelerine artı puan/öncelik tanıyan bir çağrı tasarımı var mıdır? Yoksa bu yönde bir çalışma yürütülmekte midir?

Soru 11- Son 5 yılda üç ildeki iletişim fakültelerinden reddedilen proje sayısı kaçtır? Başlıca ret gerekçeleri nelerdir? Bu gerekçelere yönelik iyileştirme rehberi hazırlanmakta mıdır?

Soru 12- Üç il için önümüzdeki 3 yıl içinde bölgesel odaklı (yerel medya dönüşümü, dezenformasyonla mücadele, yaratıcı endüstriler, kültürel miras iletişimi, genç istihdam) özel çağrı planı var mıdır? Varsa takvim ve bütçe nedir?

Soru 13- İletişim fakültelerinin donanım/altyapı (stüdyo, kurgu laboratuvarı, veri gazeteciliği laboratuvarı, AR/VR setleri) ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla altyapı destek programı veya pilot çağrı düşünülmekte midir?

Soru 14- Üç ilde mezun istihdamını güçlendirmek amacıyla TÜBİTAK destekli projelerde öğrenci/mezun araştırmacı istihdamına yönelik ek puan veya ek bütçe mekanizması getirilmesi planlanmakta mıdır?

CEVAPLAR:

TÜBİTAK tarafından yürütülen destek programlarında genel olarak alan kısıtlaması olmamakla birlikte destek verilecek alanlar, "12. Kalkınma Planı ve 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi"nde yer verilen kritik teknoloji alanları ile öncelikli Ar-Ge ve Yenilik konularındaki başvurular için destek taban puanı ayrı belirlenebilir." maddesi çerçevesinde önceliklendirilmektedir. Bunlar arasında sosyal ve beşeri bilimlerden de çeşitli konular bulunmakta olup "kültürel miras", "bilim tarihi", "sektörel ve bölgesel büyüme analizleri", "kadın ve aile araştırmaları", "göç araştırmaları", "eğitimde dijitalleşme", "yeni nesil haberleşme teknolojileri", "bilişim hukuku" ve "yenilikçilik" gibi alanlar örnek olarak verilebilir. Ayrıca, araştırmacı insan kaynağını güçlendirmeye ve ulusal öncelikler doğrultusunda bilimsel çalışmaları desteklemeye yönelik destek programları, paydaşlarımızın geri bildirimleri ve ülkemizin ihtiyaçları doğrultusunda dinamik bir şekilde güncellenmektedir.

Bu kapsamda, TÜBİTAK'ın Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB) bünyesinde, iletişim/medya çalışmaları alanında son 5 yılda 58 projeye 88,6 milyon TL (2025 sabit fiyatlarıyla) destek/hibe aktarılırken, Bilim İnsanı Destek Programları (BİDEB) çerçevesinde ise, yine iletişim/medya çalışmaları çerçevesinde toplamda 1.083 araştırmacı ve öğrenciye 106 milyon TL tutarında destek verilmiştir. BİDEB kapsamında Uşak Üniversitesi İletişim Fakültesinin 12, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi İletişim Fakültesinin 24 ve Afyon Kocatepe Üniversitesi İletişim Fakültesinin 3 başvurusu desteklenmiştir. Akademisyenler bağlamında, Uşak o Üniversitesinin 2 başvurusu desteklenirken, öğrenciler Obağlamında ise Uşak Üniversitesinin 10, Kütahya Dumlupınar Üniversitesinin 24 ve Afyon Kocatepe Üniversitesinin 3 başvurusuna destek sağlanmıştır. İlaveten, Bilim ve Toplum Başkanlığı tarafından, sosyal ve beşeri bilimler alanındaki araştırma destekleri çerçevesinde 2025 yılında Afyonkarahisar, Kütahya ve Uşak illerimizde toplam 92 bilim fuarı ve proje ile 95 bilim söyleşisine destek verilmiştir.

Diğer taraftan; Uşak Üniversitesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi ve Kütahya Dumlupınar Üniversitesinde çeşitli tarihlerde tanıtım ve bilgilendirme sunumları gerçekleştirilmiştir. 2021 yılında 23 alt alanda ve yaklaşık 16 bin kişinin katılımı ile çevrim içi proje yazma eğitimi yapılmıştır. Sosyal ve beşeri bilimler alanı özelinde; "Eğitim", "İktisat-İşletme", "Sosyoloji", "Tarih", "Kitle İletişimi ve Araçları", "Dil ve Edebiyat" ve "Siyaset Bilimi" alt alanlarında oturumlar düzenlenmiştir.

ARDEB 3005 Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında sunulan projelerde ise yerel paydaşlarla iş birliği kurulması teşvik edilmektedir.

TÜBİTAK bünyesinde araştırma ekosisteminin güçlendirilmesine ve nitelikli insan kaynağı istihdamının desteklenmesine yönelik olarak mevcut destek programları sürekli bir biçimde gözden geçirilerek ihtiyaçlar doğrultusunda yeni düzenlemeler yapılmakta olup sosyal ve beşeri bilimler alanındaki proje ve burs desteklerinin nicelik ve kapsayıcılık özelliğine itina gösterilmektedir.

Mehmet Fatih KACIRBakan