Uşak'ın Ulubey ilçesinde şap hastalığı ile mücadeleye ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 70 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın T.C. Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim Yumaklı tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını Anayasa'nın 98. ve TBMM İç Tüzüğü'nün 96. maddeleri gereğince talep ederim.
Op. Dr. Ali KARAOBA Geçtiğimiz günlerde Uşak'ın Ulubey ilçesinde şap hastalığının görülmesi üzerine hayvan hareketlerinin durdurulduğu, karantina tedbirlerinin devreye alındığı ve saha kontrollerinin başlatıldığı yerel basına yansımıştır. Şap; verim kaybı, süt ve et üretiminde düşüş, yüksek tedavi maliyeti, hayvan kayıpları ve pazar hareketlerinin durması nedeniyle özellikle küçük ve orta ölçekli üreticileri ağır biçimde etkilemektedir. Hayvan pazarlarının kapanması, karantina sürelerinin uzaması ve nakil yasakları yalnızca yetiştirici gelirini değil, bölgedeki kırsal ekonomik döngüyü de aksatmaktadır. Ayrıca, bulaşmanın kontrol altına alınamadığı durumlarda ülke genelinde üretim arzı, fiyat istikrarı ve gıda güvenliği risk altına girmektedir. Bu hastalık yalnızca hayvan sağlığını değil; süt-et üretimini, küçük aile çiftçiliğini, köy ekonomisini, kırsal geçim kaynaklarını, yerel pazarı ve nihayetinde tüketicinin gıdaya erişim hakkını tehdit etmektedir. Tarım sektörünün bel kemiğini oluşturan bu üreticiler, hayvan kaybı, karantina, nakil kısıtlaması, pazar kapanışı gibi sebeplerle ağır ekonomik yükle yüz yüze kalmaktadır. 2025'in başında, Türkiye genelinde hayvan pazarlarının kapatılması, aşı kampanyalarının yeniden başlatılması ve gözetim-izleme sistemlerinin aktif hale getirilmesiyle şap salgınına karşı mücadele yürütülmüştür. Türkiye, 2023 ve 2024 yıllarında farklı şap serotiplerine bağlı geniş çaplı salgınlarla karşı karşıya kalmış; hayvan hareketlerinin durdurulması, aşı kampanyalarının hızlandırılması ve sıkı saha kontrolleri ile pandemi benzeri tedbirler uygulanmıştır. Uzman raporlarında, sürdürülebilir mücadele için kesintisiz aşılama, saha taramaları, yüksek serotip takibi ve biyogüvenlik önlemlerinin zorunlu olduğu vurgulanmaktadır.
Ulubey'de yaşanan son vaka, bölgedeki üreticileri, ticareti ve hayvan sağlığı hizmetlerini doğrudan etkilemekte olup; Bakanlığın aldığı önlemlerin kapsamının, aşılama oranlarının, karantina süreçlerinin, bulaşmanın ekonomik etkilerinin ve halk sağlığı açısından risklerin kamuoyuna açıklanması önem taşımaktadır.Şeffaflık, veri paylaşımı ve hızlı müdahale; hem üreticinin mağduriyetinin azaltılması hem de hastalığın yayılımının engellenmesi açısından büyük önem arz etmektedir. Bu bağlamda,
I- Uşak Ulubey ilçesinde tespit edilen şap vakasının serotipi nedir? Bölgedeki yayılımın kaynağına ilişkin bir epidemiyolojik çalışma yapılmakta mıdır?
SORULAR
Ulubey'de uygulanan karantina tedbirleri hangi süre ve kapsamda belirlenmiştir? İlçe genelinde cadde, mera ve pazar hareketlerine yönelik ek kısıtlamalar nedir?
Bölgede kaç çiftlik ve toplam kaç büyükbaş / küçükbaş hayvan karantina uygulamasından etkilenmiştir? Üreticilerin ekonomik kayıplarının telafisine ilişkin bir destek planı bulunmakta mıdır?
Hastalığın görüldüğü Ulubey'de ve yakın ilçelerde aşılama oranları nedir? Aşılama çalışmalarında aşılama takvimine uygunluk sağlanmakta mıdır? Bakanlığınıza bağlı birimler tarafından Ulubey"de kaç hayvan numunesi alınmıştır?
2025 yılı içerisinde Türkiye genelinde kaç şap vakası tespit edilmiştir? Bu vakaların illere göre dağılımı nedir? Şap hastalığı için kullanılan aşıların tedarikinde herhangi bir sorun yaşanmakta mıdır? Aşıların serotip uyumu ve etkinlik kontrolü ne şekilde yapılmaktadır?
Hayvan pazarlarının kapatılması, nakil yasakları ve karantina tedbirleri nedeniyle üreticilerin yaşadığı ekonomik kayıpları azaltmak için Bakanlığınız tarafından bir destek mekanizması oluşturulmakta mıdır?
Ulubey'deki vaka sonrası bölge halkının ve tüketicilerin bilgilendirilmesi amacıyla bir iletişim ve farkındalık çalışması yapılmakta mıdır?
Uşak genelinde hayvan sağlığı hizmetleri, saha kontrolleri ve denetim mekanizmalarının ogüçlendirilmesine (oyönelik ek personel veya ekipman görevlendirilmesi yapılmakta mıdır?
Şap hastalığının insan tüketimine yönelik gıda zincirine etkileri konusunda bir risk analizi hazırlanmakta mıdır? Et ve süt ürünlerinin güvenliğine yönelik herhangi bir uyarı veya tedbir kararı alınmış mıdır?
Türkiye genelinde şap hastalığının yayılımını önlemek amacıyla uzun vadeli bir ulusal eylem planı hazırlanmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Şap hastalığı, ülkemizin coğrafi konumu nedeniyle endemik olarak seyreden ihbarı mecburi hayvan hastalıkları arasında yer almaktadır. Hastalıkla mücadele kapsamında gerekli tüm iş ve işlemler Bakanlığımızın ilgili birimlerince hassasiyetle yürütülmektedir.
2025 yılında ortaya çıkan şap hastalığında gözlenen vaka artışlarının temel nedeni, hastalığa yol açan şap virüsünün yeni bir serotipinin (SAT-1) uzun yıllar sonra ülkemizde ortaya çıkmış olmasıdır.
Sahada etkili olan hâkim virüs suşu, saha ekiplerimiz tarafından tiplendirme maksadıyla alınan ve analize gelen numuneler üzerinden Şap Enstitüsü Müdürlüğü tarafından eş zamanlı olarak takip edilmekte olup üretim çalışmalarında kullanılan serotip bu şekilde belirlenmektedir.
Saha virüslerinin moleküler düzeyde mutasyonları incelenirken, önemli antijenik bölgelerinde mutasyonları olan virüsleri ve rutin olarak seçilen saha virüsleri devamlı hücre kültürlerine adapte edilerek, aşı eşleştirme (vaccine matching-RI testi) testine alınmaktadır. Mevcut aşı suşları ve prototip aşı suşları ile karşılaştırma düzenli olarak yapılmakta ve gerektiğinde aşı üretim suşları güncellenmektedir.
Ülkemizde endemik olarak seyreden şap hastalığına karşı yılda iki defa ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde aşılama programları yürütülmektedir. 2025 yılı bahar dönemi aşılama çalışmaları Mayıs ayı itibarıyla tamamlanmış olup 2025 Haziran ayında başlatılan sonbahar dönemi şap aşılama kampanyasında ise 9699 seviyesinde ülke bazlı aşılama oranı yakalanmıştır.
Risk esaslı olarak ülke bazlı baskın aşılama çalışmaları, il ve bölge bazlı ek aşılama çalışmaları ve mihrak bazlı aşılama çalışmaları yürütülmektedir.
Aşılama çalışmalarıyla birlikte sahadan düzenli olarak numune akışı sağlanmakta, virüsün genetik yapısı takip edilmekte ve değişen genetik yapıya bağlı olarak saha suşu ile uyumlu aşı üretim çalışmaları gerçekleştirilmektedir.
Üretim ve mücadelede Şap Enstitüsü tarafından yürütülen epidemiyolojik çalışmalar sonucunda tespit edilen ve suş identifikasyonu yapılan virüs tipleri kullanılmaktadır. Aşı ile ilgili uygulama, test ve diğer işlemler Avrupa Farmakopesi, WOAH kılavuzu, veteriner tıbbi ürünlerle ilgili AB mevzuatı gibi uluslararası standartlara uygun şekilde yürütülmektedir. Aşılar sterilite, zararsızlık, PCR/sekans, güvenlik ve potens testlerinden geçer. Bu testler tamamlanmadan sevk edilmez.
Şap hastalığının yeni varyantına karşı 28,1 milyon doz aşı üretimi tamamlanmış ve il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimize dağıtımı gerçekleştirilmiştir. Aşı üretim ve uygulama çalışmaları, hastalıkla etkin mücadele kapsamında yoğun şekilde devam etmekte olup aşı tedariğinde herhangi bir sorun yaşanmamaktadır.
Bölgesel incelemeler neticesinde, hayvan hareketlerinin yoğun olduğu, mera kullanımının yaygınlaştığı ve hayvanlar arasında doğrudan temasın yüksek olduğu bölgelerde, hastalığın bulaşma hızı daha yüksek seyretmektedir.
Salgın niteliği taşıyan bir hayvan hastalığının tespit edilmesi durumunda, mihraklarda koruma ve gözetim bölgesi oluşturulmakta, hastalık sönüşü yapılana kadar da belirlenen sınırlar içerisinde hayvan giriş ve çıkışları yasaklanmakta ve hastalık mihrakını çevreleyen koruma ve gözetim bölgelerinde bulunan tüm duyarlı hayvanlar aşılanmaktadır. Hastalık hakkında TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı paydaşlara yönelik bilgilendirme ve eğitim çalışmaları yapılmakta, mihraklarda ise temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri büyük bir hassasiyetle gerçekleştirilmektedir.
Hayvan pazarları, kesimhaneler ve kurbanlık satış yerleri ile kesim yerlerine; il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerinden alınan veteriner sağlık raporu ile sevk edilen tüm hayvanlar, sağlık taramasından geçirilerek gönderilmektedir. Yapılan kontroller sonucunda hastalık tespit edilen hayvanlar hakkında ilgili mevzuat kapsamında gerekli iş ve işlemler uygulanmaktadır.
Ülke genelinde hayvan nakillerinden önce tüm hayvanların sağlık kontrolleri "Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik" kapsamında yapılmaktadır. Ayrıca Veteriner Yol Kontrol ve Denetim İstasyonları 7/24 çalışmaktadır.
Hayvan pazarlarının kapatılmasının yanı sıra, yapılan epidemiyolojik çalışmalar doğrultusunda riskli illerde, Hayvan Sağlık Zabıtası Komisyon Kararları ile il içi ve il dışı hayvan hareketlerine kısıtlamalar getirilmiştir. Bu kısıtlamalara uymayarak kontrolsüz hayvan hareketinde bulunan kişilere, il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun ilgili maddeleri kapsamında cezai işlemler uygulanmaktadır.
Ülke genelinde yürütülen yoğun aşılama, karantina ve saha denetimleri sayesinde hastalığın yayılımı büyük oranda sınırlandırılmıştır. Aşılama oranı yüzde 85'in üzerine çıkan çoğu ilimizde hayvan pazarları açılmıştır. Hayvan Sağlık Zabıtası Komisyon Kararları ile risk durumu göz önünde tutularak ve önlem amaçlı olarak hayvan pazarı kapatılması kararları da mihrak alanlarından bağımsız olarak alınabilmektedir.
Şap hastalığı, aşılı ari bölgeler haricinde tazminat kapsamında bulunmamaktadır.
Ülkemizde şap hastalığından etkilenen hayvan sayısı ile ekonomik kayıplar, epidemiyolojik veri toplama yöntemleri ile eş zamanlı olarak tasnif edilmekte olup hastalığın söndürülmesini takiben reel sonuçlar ortaya çıkacaktır.
Bakanlığımızın şap hastalığı nedeniyle hayvanların erken kesime sevk edilmesine yönelik bir uygulaması bulunmamaktadır. Ülkemizde görülen SAT-I tipi şap salgınının et arzı ve fiyatları üzerinde olumsuz bir etkisinin olmayacağı değerlendirilmektedir.
Güçlü hayvancılık altyapımız, yürütülen stratejiler ve desteklemeler sayesinde üretim dengesi korunmakta, kırmızı et üretimi ve fiyatlarında herhangi bir olumsuzluk yaşanmamaktadır. Ayrıca Bakanlığımız, piyasaları sürekli izleyerek tüketici ve üretici aleyhine gelişebilecek durumlara karşı gerekli tedbir ve müdahaleleri ivedilikle uygulamaktadır.
Şap Hastalığının Kontrolüne İlişkin Yönetmelik kapsamında çıkarılan "Acil Eylem Planı" ve "Hayvan Hastalıkları ile Mücadele Programı" çerçevesinde gereken tedbirler uygulanmakta olup program doğrultusunda aşılama, tarama ve eğitim çalışmalarına devam edilecektir.
İbrahim YUMAKLIBakan