Harp araç ve gereçleri, silah, mühimmat ve askeri patlayıcı maddelerin ihracı ile ilgili yapılan bir düzenlemeye ilişkin
Kaynak göster
Turhan Çömez (İYİ Parti), 18 Mart 2026 tarihinde 7/42326 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Ticaret Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 57 gün sonra, 14 Mayıs 2026).
Turhan Çömez (İYİ Parti, Balıkesir). “Harp araç ve gereçleri, silah, mühimmat ve askeri patlayıcı maddelerin ihracı ile ilgili yapılan bir düzenlemeye ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/42326, 18 Mart 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-42326-harp-arac-ve-gerecleri-silah-muhimmat-ve-askeri-patlayici-maddelerin-ihraci-ile-ilgili-y (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/893435dc-fdc9-426a-93d4-019d1e970178
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 57 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Ticaret Bakanı Sayın Ömer BOLAT tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğü'nün 96 ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
17 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 11068 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, harp araç ve gereçleri, silah, mühimmat, askeri patlayıcı maddeler ve bunlara ait teknolojilerin Türkiye Gümrük Bölgesi üzerinden transit geçişine ve transit ticaret kapsamında yeniden ihracına izin verilmiştir.
Söz konusu karar, 3 Aralık 2022 tarihli "Kontrole Tabi Malzeme Listesi" ile birlikte değerlendirildiğinde; füze sistemlerinden insansız hava araçlarına, elektronik harp sistemlerinden KBRN ekipmanlarına kadar geniş bir askeri ürün yelpazesinin Türkiye üzerinden üçüncü ülkelere aktarılmasının önünü açmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bu durum, Türkiye'nin uluslararası silah ticaretinde lojistik merkez (hub) haline gelmesi, yaptırımların dolanılması riski ve denetim mekanizmalarının yeterliliği açısından ciddi soru işaretleri doğurmaktadır.
Türkiye, özellikle son yıllarda uluslararası krizler ve bölgesel çatışmalar karşısında denge ve tarafsızlık politikası izlediğini vurgulamakta; farklı bloklar arasında arabuluculuk ve diplomatik diyalog kanallarını açık tutan bir yaklaşım benimsediğini ifade etmektedir. Ancak askeri nitelikli ürünlerin Türkiye üzerinden üçüncü ülkelere transit geçişine ve yeniden ihracına imkân tanıyan bu düzenleme, Türkiye'nin taraf olmadığı çatışma ve gerilim alanlarına dolaylı şekilde lojistik bir güzergâh haline gelmesi riskini de beraberinde getirebilecektir. Bu durum, Türkiye'nin uluslararası arenada benimsediği tarafsızlık ve denge politikası ile uyumunun nasıl sağlanacağı konusunda kamuoyunda çeşitli tartışmalara yol açmaktadır.
Bu bağlamda aşağıdaki soruların cevaplanması önem arz etmektedir.
SORULAR
11068 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılan düzenlemenin Türkiye'nin uluslararası silah ticaretinde "transit veya lojistik merkez ülke" haline gelmesini hedefleyen bir politika kapsamında değerlendirildiği yönündeki iddialar doğru mudur? i
Bu kapsamda transit ticarete konu olabilecek harp araç ve gereçleri, silah, mühimmat ve askeri patlayıcı maddelerin hangi ülkelerden Türkiye'ye gelmesi ve hangi ülkelere sevk edilmesi öngörülmektedir? Gönderen ve alıcı ülkeler bakımından bir sınırlama veya önceliklendirme bulunmakta mıdır?
Türkiye üzerinden gerçekleştirilecek bu tür askeri sevkiyatların bölgesel güvenlik, uluslararası yaptırımlar ve Türkiye'nin dış politika dengeleri üzerindeki etkilerine ilişkin herhangi bir risk analizi yapılmış mıdır? Yapıldıysa bu analizlerin kapsamı nedir?
Türkiye üzerinden transit geçişine izin verilen bu mühimmat ve askeri ekipmanların özellikle sınır komşularımızın güvenliğini, bölgesel istikrarı ve Türkiye'nin taraf olmadığı çatışmalara dolaylı olarak dahil olma riskini etkileyebileceği yönünde bir değerlendirme yapılmış mıdır? Bu konuda hangi önleyici mekanizmalar öngörülmektedir?
Türkiye Gümrük Bölgesi üzerinden transit geçişine izin verilen harp araç ve gereçleri, silah, mühimmat ve askeri patlayıcı maddelerin terör örgütlerinin veya terör örgütleriyle bağlantılı yapıların eline geçmesini önlemek amacıyla hangi ulusal ve uluslararası kontrol ve izleme mekanizmaları uygulanmaktadır?
Türkiye üzerinden transit geçişine izin verilen askeri ürünlerin nihai kullanıcılarının kimler olduğunun doğrulanmasına yönelik bir mekanizma bulunmakta mıdır?
Bu kapsamda gerçekleştirilecek transit geçiş ve transit ticaret işlemleri için izin ve denetim yetkisi hangi kurum veya kurumlara aittir? Bu süreçte hangi kamu kurumları görev almaktadır?
Söz konusu askeri nitelikli ürünlerin Türkiye Gümrük Bölgesi üzerinden transit geçişine izin verilmesi sürecinde Milli Savunma Bakanlığı'nın görüşü veya onayı zorunlu mudur?
11068 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bu tür işlemlerde Ticaret Bakanlığı'nın rolünün belirgin hale gelmesinin gerekçesi nedir? Önceki uygulamalar ile yeni düzenleme arasında izin ve denetim mekanizmaları açısından ne gibi farklılıklar bulunmaktadır?
Transit ticarete konu olan harp araç ve gereçleri, silah, mühimmat ve askeri patlayıcı maddeler gümrük idareleri tarafından fiziki denetime tabi tutulmakta mıdır? Bu denetimler hangi usul ve kriterlere göre yapılmaktadır?
Türkiye üzerinden gerçekleştirilecek bu tür transit sevkiyatlarda taşıma ve lojistik faaliyetlerini yürütecek şirketlerin seçimi ve denetimi nasıl yapılmaktadır? Bu şirketler için özel bir lisans veya güvenlik denetimi uygulanmakta mıdır?
Bu kapsamda daha önce gerçekleştirilen transit işlemlerle ilgili olarak kaçakçılık, kayıp, usulsüzlük veya mevzuata aykırı sevkiyat tespit edilmiş midir? Edilmişse bunlara ilişkin işlem yapılmış mıdır?
Uluslararası ambargo veya yaptırım altında bulunan ülkelere dolaylı sevkiyat yapılmasının önüne geçmek amacıyla hangi kontrol ve izleme mekanizmaları oluşturulmuştur?
Türkiye'nin bu tür askeri transit işlemlerine izin vermesi nedeniyle herhangi bir uluslararası uyarı, yaptırım riski veya diplomatik girişimle karşılaşılıp karşılaşılmadığı konusunda Bakanlığınıza ulaşmış bir bildirim var mıdır?
Bu kapsamda gerçekleştirilen transit askeri sevkiyatlara ilişkin veriler Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne düzenli olarak raporlanmakta mıdır? Raporlanıyorsa hangi sıklıkla ve hangi kapsamda yapılmaktadır?
Türkiye üzerinden gerçekleştirilecek söz konusu transit işlemlerden Türkiye ekonomisine sağlanan toplam gelir veya kamuya yansıyan mali katkı ne kadar olacaktır?
Bu düzenleme ile oluşturulan transit ticaret imkânının Türkiye'nin savunma sanayii, dış politika ve bölgesel güvenlik politikaları açısından uzun vadeli stratejik hedefleri nelerdir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ömer Bolat, Ticaret Bakanı ·
İlgi (o : 01.04.2026 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1827601 sayılı yazınız.
İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Balıkesir Milletvekili Sayın Turhan ÇÖMEZ tarafından verilen 7/42326 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Prof. Dr. Ömer BOLAT
Bakan Ek: Soru Önergesi Cevabı (2 Sayfa) Çankaya ANKARA Fatih Mehmet ÖZCAN ; in rr Faks No: 03124491341 Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni 9 eğ:
İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr
TİCARET BAKANLIĞI
Balıkesir Milletvekili Sayın Turhan ÇÖMEZ'e Ait 7/42326 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:
Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:
1. 17) Düzenleme, 5201 sayılı "Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Kanun" kapsamındaki harp araç ve gereçleri ile askeri mühimmatın Türkiye Gümrük Bölgesi üzerinden geçişinde uygulanacak usul ve esasları belirleyerek hukuki belirliliği sağlamayı hedeflemektedir. Temel amaç, uygulamada yaşanan tereddütleri gidermek, işlemleri standartlaştırmak ve daha hızlı sonuçlandırılmasını sağlamaktır.
Milli Savunma Bakanlığının mevzuatında askeri ürünlerin ithalat ve ihracat işlemleri düzenlenmekte olup, tüm askeri ürünlerin ithalat ve ihracat işlemleri tamamen Milli Savunma Bakanlığının kontrolleri ve iznine bağlıdır. Ayrıca askeri ürünlerin transit işlemlerine ilişkin bir hüküm bulunmaması nedeniyle Bakanlığımız ve Dışişleri Bakanlığınca söz konusu sevkiyatlarda bir izin mekanizması geliştirilmiştir. Bu kapsamda, 11068 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı hazırlanmıştır. Yani bu Karar ile aslında yeni bir uygulama başlatılmamış, başvuru mercii ve istenen belgeler netleştirilerek, işlemlerin hızlandırılması amaçlanmıştır. Dolayısıyla önceki uygulamalar ile yeni düzenleme arasında izin ve denetim mekanizmaları açısından bir fark bulunmamaktadır.
Yapılan düzenlemede, ilgili Kurumlarımız çıkış ülkesi ve alıcı ülke bazında gerekli değerlendirmeleri yapmakta ve bunu yaparken çıkış ülkesinden alınan ihracat izni ve alıcı ülke tarafından düzenlenen, nihai kullanıcıyı gösteren "Son Kullanıcı Belgesi" (End User Certificate) ile ithalat izni gibi belgeleri de göz önünde bulundurmaktadır. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) Kararları ile silah ambargosu uygulanan ülkelere ve Gazze'de, Filistin'de soykırım yapan İsrail'e ülkemiz üzerinden harp silahı ve mühimmatı transitlerine asla izin verilmemekte olup, BMGK kararları kapsamındaki eşyalar için özel mevzuat hükümleri saklı tutularak uluslararası yükümlülükler korunmaktadır.
Düzenleme kapsamındaki sevkiyat başvuruları Dışişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı ve Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı'na görüş için gönderilmekte olup, sevkiyata izin verilebilmesi için söz konusu Kurumlar tarafından yapılan değerlendirmelerin tamamının olumlu olması şartı aranmaktadır. Bu Kurumların değerlendirmeleri, uluslararası yaptırımlar ve dış politika dengeleri üzerindeki etkilerine ilişkin analizleri içermektedir. Anılan Kurumların olumlu görüşü alınmadan söz konusu sevkiyatlara izin verilmemektedir.
Beyan edilen son kullanıcı bilgilerine göre ilgili Kurumlarca yapılan değerlendirmelerin sonucu Bakanlığımıza iletilmekte ve karayoluyla yapılan taşımalarda Türkiye sınırları içindeki güzergâh bilgileri ilgili Valiliklere bildirilerek emniyet ve yol güvenliği tedbirleri alınmaktadır. Diğer taşıma şekillerinde zaten eşya gümrük gözetiminden hiç çıkmadan gideceği ülkeye sevk edilmektedir.
Gümrük idareleri diğer tüm eşya türlerinde uyguladığı denetimleri transit ticarete konu olan askeri eşyaya da uygulamakta olup, tüm işlemler eşya gümrük bölgesi dışına çıkana kadar gümrük mevzuatında yer alan usul ve kriterlere göre yerine getirilmektedir.
Transit geçiş başvuruları taşıyıcı veya temsilcisi tarafından, transit ticaret başvuruları ise Türkiye'deki eşya sahibi, taşıyıcı firma ya da bunların temsilcisi tarafından yapılmakta olup, tüm başvurularda taşıyıcının gönderici ya da alıcı tarafından yetkilendirildiğine dair yetki belgesinin sunulması zorunludur. İlgili kurumlarımız başvuruları değerlendirirken bu bilgileri de göz önüne almaktadır.
Bununla birlikte, geçmiş dönemde yaşanan bir olayda füze yakıtı yapımında da kullanılan patlayıcı madde sevkiyatı gümrük idaresince durdurularak ilgili kurumlarla yapılan değerlendirme süreci sonunda eşyanın Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarına tabi olması nedeniyle adli kararla el konularak imha edilmiştir. Bir başka vakada, askeri olarak da kullanılması mümkün olan bir metal ve kimyasalın sevkiyatı gümrük idaresince durdurulmuş olup, BM yaptırımlarına tabi olduğu tespit edilen eşyalara el konularak kamu kurumlarına tahsis yoluyla tasfiyeye tabi tutulmuştur.
Düzenleme idari süreçlerin iyileştirilmesine yönelik olup, mali bir beklenti içermemektedir. Düzenlemenin uzun vadeli stratejik hedefi; askeri eşyaların ülkemiz üzerinden transit geçişinde hukuki belirliliği sağlamak, bürokratik gecikmeleri önlemek ve Türkiye'nin kontrol mekanizmalarını daha hızlı ve etkin bir şekilde işleterek ulusal ve uluslararası güvenliğin temini çabalarını artırmak suretiyle ticaretin en güvenli yapıldığı ülke olma hedefi yolunda ilerlemektir.