OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu tarafından yayımlanan bir rapora ilişkin

OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi'nin amacı, Sözleşme'ye taraf ülkelerin tabiiyetini taşıyan gerçek veya tüzel kişilerin, yabancı kamu görevlilerine rüşvet vermelerinin engellenmesidir. Bu vasıtayla, Sözleşme'ye taraf ülkelerin uluslararası ticaret yaparken, yolsuzluk ve rüşvetten kaçınmaları amaçlanmaktadır.

Sözleşme'nin Türk iç hukukunda uygulanabilmesi amacıyla hazırlanan ve Türk Ceza Kanunu başta olmak üzere, bazı kanunlarda değişiklik yapılmasını öngören 4782 sayılı "Uluslararası Ticari İşlemlerde Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvet Verilmesinin Önlenmesi için Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun", 2 Ocak 2003 tarihinde TBMM tarafından kabul edilmiş ve 11 Ocak 2003 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Sözleşme'nin 12. maddesi ile, Sözleşme'ye taraf ülkelerin yükümlülüklerini yerine getirmeleri konusundaki denetim ve takip yetkisi, OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu'na verilmiştir. Taraf devletlerin ehil uzmanlardan oluşan bu Çalışma Grubu, akit devletlerin Sözleşme'ye ne derecede uyduğunu takip etme görevini yerine getirirken, ister istemez Sözleşme'nin hükümlerini de yorumlamaktadır. Bu anlayışla işleyen Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu, denetim ve takip işlevinin yani sıra, uygulamada, Sözleşme'nin hükümlerini her bir takip ve denetim faaliyeti vasıtasıyla yorumlayarak. Sözleşme'yi adeta canlı halde tutmaktadır. Bu durum ise, Sözleşme'ye ilk bakışta göründüğünden çok daha geniş bir etki alanı yaratmaktadır.

Bu çerçevede OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu tarafından Türkiye'ye ilişkin 4. Faz takip raporu, Türkiye'nin Uluslararası îş Süreçlerinde Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi'nin uygulanmasının 4. Faz değerlendirmesinde ve Uluslararası İş-îşlemlerinde Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvetle Mücadele Konseyi 2021 Tavsiyesi kapsamındaki tavsiyelerin

uygulanmasını değerlendirilmiştir. OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu tarafından 23-26 Haziran 2026 tarihlerindeki genel kurulda kabul edilmiştir.

Rapor kapsamında tespit edilen bulgular özetle;

"Bu rapor; Türkiye'nin, Haziran 2024'teki 4. Faz değerlendirmesi sırasında tespit edilen 71 tavsiyeyi uygulama ve izleme konularını ele alma yönündeki çabalarını açıklamaktadır. Özetle Türkiye; 10 tavsiyeyi tam, 12 tavsiyeyi kısmen uygulamış ve 49 tavsiyeyi ise uygulamamıştır. Çalışma Grubu, Türkiye'nin Haziran 2025'teki bir önceki izleme raporu sırasında bizzat kendisi tarafından belirlenen en öncelikli hususlar da dahil olmak üzere, uygulanmayan çok sayıdaki tavsiye karşısında yine hayal kırıklığına uğramıştır.

İlk olarak, Çalışma Grubu'nun 2007'den bu yana yaptığı ısrarlı çağrılara rağmen, Türkiye'nin yakın gelecekte muhbirleri korumaya yönelik bir mevzuat çıkaracağına dair herhangi bir işaret bulunmamaktadır.

İkinci olarak, Türk hükümeti; gerçek kişilerin mahkumiyeti olmaksızın şirketlere sorumluluk yükleyecek veya muhasebe suçlarına ilişkin yasal değişiklik tasarılarını hâlâ geliştirmemiş ya da sunmamıştır. (Muhasebe suçlarıyla ilgili olarak şirketlere sorumluluk yüklemeyi mümkün kılacak yasal düzenlemeler hazırlanmadığı belirtilmiştir.)

Üçüncü olarak, yabancı ülkelerde rüşvet iddialarının soruşturulması ve kovuşturulması amacıyla savcılara derhal iletilmesini sağlayacak bir sistem hâlâ mevcut değildir. Ayrıca, Türkiye'nin, Çalışma Grubu'na gerçek yabancı rüşvet iddialarını soruşturmak ve kovuşturmak için yeterli çabayı gösterdiğini kanıtlayamaması büyük endişe kaynağıdır. 4. Faz Raporu, Türk şahıslar ve/veya şirketler tarafından işlendiği iddia edilen ve bilinen 23 yabancı ülkelerde rüşvet iddiasının soruşturulmadığını ortaya koymuştur. O tarihten bu yana Türkiye, gün yüzüne çıkan üç ilave iddia da dahil olmak üzere, herhangi bir yeni soruşturma veya kovuşturma başlatmamıştır. 4. Fazda olduğu gibi, yabancı ülkelerde rüşvet suçuna ilişkin herhangi bir mahkumiyet kararı da bulunmamaktadır. Dahası, Çalışma Grubu'nun da en öncelikli konular arasında saydığı bir husus olmasına rağmen, yabancı ülkelerde rüşvetle mücadele uygulamalarında birincil sorumluluğu üstlenecek bir savcılık birimi hâlâ resmen görevlendirilmemiştir. Kolluk, proaktif bilgi toplamıyor: Türkiye'den kolluk kuvvetlerini yabancı rüşvetin tespitini artırmak için çeşitli kaynaklardan proaktif olarak bilgi toplamaya teşvik etmesini istenmişti. Türkiye'nin takip raporunda, jandarma ve polisin bunu zaten yaptığını iddia etmekle yetiniyor. Bu önerinin uygulanması için atılan herhangi bir adımı açıklamıyor. Ayrıca, bu bilgilerin yabancı rüşvet -soruşturmasından sorumlu olanlara nasıl iletildiğine de değinmiyor. Yabancı medya izlemesi: Türkiye'den, yabancı rüşvet iddiaları için yerel ve yabancı medyayı izlemekle sorumlu Başsavcılıkta özel bir birim atamasını istemiştir. Türkiye, tüm savcıların yerel medyayı resen, yani görevlerinin bir parçası olarak izlediğini bildiriyor. Ancak özellikle yabancı rüşvet iddialarını izlemeleri yönünde talimat verilmesi için herhangi bir çaba gösterilmemiştir.

Basın özgürlüğü: Bu tavsiye, Türkiye'den Anayasa ve basın özgürlüğü ile ilgili diğer kanunların uygulamada tam olarak uygulanmasını ve böylece yabancı rüşvet iddialarının bildirilebilmesini sağlamasını istemiştir. Türkiye bu tavsiyeyi uygulamak için herhangi bir adım atmamıştır. HSK'nın yapısı değişmeli: Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) üyelerinin çoğunluğunun meslektaşları tarafından seçilen hakimlerden oluşması ve Adalet Bakanı ve Bakan Yardımcısı dahil olmak üzere hükümetin yürütme organından yetkililerin HSK üyesi olmaması.

Çalışma Grubu, bu 'berbat uygulama sicilini' iyileştirmek için Türkiye'ye çeşitli tavsiyelerde bulundu. Türkiye'den ayrıca iki yıllık takip raporunun bir parçası olarak yabancı rüşvetle mücadele eylemlerine ilişkin rapor vermesi istendi. Ancak Türkiye, talep edildiği gibi takip raporunda yabancı rüşvetle mücadele eylemlerine ilişkin herhangi bir güncelleme sağlamamaktadır.", şeklinde tavsiye ve tespitlere yer verilmiştir.

Bu bağlamda;