Tanrıkulu, Çalışma Bakanlığına mevsimlik tarım işçilerinin sorunlarını sordu

Yeni Parti Diyarbakır Milletvekili Mustafa Sezgin Tanrıkulu, Diyarbakır'dan başka illere mevsimlik tarım işçisi olarak giden kişilerle ilgili çeşitli verilere ilişkin, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'ın yanıtlaması istemiyle yazılı soru önergesi verdi.

Önerge, 3 Kasım 2026 tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu ve 7/52421 esas numarasıyla kayda girdi.

Tanrıkulu, önergesinde şunları kaydetti:

“Türkiye'de mevsimlik tarım işçiliği, özellikle ekonomik imkânların sınırlı olduğu bölgelerde yaşayan ailelerin geçimlerini sağlayabilmek amaciyla başvurdukları önemli istihdam biçimlerinden biridir. Ancak bu çalışma biçimi, çoğu zaman yalnızca işçilerin değil, eşlerinin ve çocuklarının da aylarca yaşadıkları yerlerden ayrılmalarına neden olmakta; çalışma hayatındaki güvencesizlik, barınma, sağlık, eğitim ve sosyal koruma sorunlarıyla birlikte ortaya çıkmaktadır.”

“Diyarbakır, mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle başka illere iş gücü göçü veren iller arasında yer almaktadır. Kentin özellikle kırsal mahallelerinde yaşayan ve yeterli tarımsal üretim imkânına, düzenli istihdama veya sürekli gelire sahip olmayan aileler, yılın belirli dönemlerinde farklı illerdeki tarımsal üretim alanlarına gitmektedir.”

Tanrıkulu, önergede Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Işıkhan'a şu soruları yöneltti:

1. 1 Ocak 2020 — 27 Ekim 2026 döneminde Diyarbakır'dan başka illere mevsimlik tarım işçiliği amacıyla giden toplam kişi ve hane sayısı yıllar itibarıyla kaçtır? Bu kişilerin kadın, erkek ve çocuk olarak dağılımı nedir? Bakanlığınızın elinde bu konuda tekilleştirilmiş ve düzenli olarak güncellenen bir kayıt sistemi bulunmakta mıdır?
2. Diyarbakır'ın Bağlar, Bismil, Çermik, Çınar, Çüngüş, Dicle, Eğil, Ergani, Hani, Hazro, Kayapınar, Kocaköy, Kulp, Lice, Silvan, Sur ve Yenişehir ilçelerinden mevsimlik tarım işçiliği amacıyla göç eden hane ve kişi sayıları yıllar itibarıyla kaçtır? İlçelerin nüfuslarına oranla mevsimlik tarım işçiliğinin en yaygın olduğu yerleşim yerleri hangileridir?
3. Diyarbakır'dan mevsimlik tarım işçiliği amacıyla göç eden kişilerin en fazla gittikleri ilk on il hangileridir? Bu illere giden işçilerin sayıları, çalıştıkları tarım ürünleri, ortalama çalışma süreleri ve yıllık göç dönemleri nelerdir? İşçilerin aynı yıl içerisinde birden fazla ile gitme oranı kaçtır?
4. Diyarbakır'a başka illerden mevsimlik tarım işçiliği amacıyla gelen işçi ve ailelerin sayısı 2020-2026 döneminde yıllar itibarıyla kaçtır? Bu kişilerin geldikleri illere, çalıştıkları ilçelere, tarım ürünlerine ve çalışma sürelerine göre dağılımı nedir?
5. Diyarbakır'dan başka illere giden mevsimlik tarım işçilerinin 2020—2026 dönemindeki ortalama günlük ücretleri yıllar itibarıyla kaç TL'dir? Bu ücretlerin enflasyondan arındırılmış reel değerleri nasıl değişmiştir? İşçilerin fiili günlük çalışma süreleri dikkate alındığında saatlik kazançlarının asgari ücretin saatlik karşılığına oranı nedir?
6. Mevsimlik tarım işçilerinin günlük ortalama çalışma süreleri kaç saattir? Günde 8 saatin, 10 saatin ve 12 saatin üzerinde çalışan işçilerin oranları ayrı ayrı nedir? Dinlenme süreleri, haftalık tatil ve fazla çalışma koşulları bakımından hangi denetimler yapılmaktadır?
7. Diyarbakır'dan mevsimlik tarım işçiliğine giden bir hanenin yıllık ortalama toplam çalışma geliri kaç TL'dir? Ulaşım, barınma, gıda, tarım aracısına yapılan ödemeler ve diğer zorunlu giderler düşüldükten sonra hanenin elinde kalan net gelir ne kadardır? Bu gelir, hanenin yıl boyunca temel ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli midir?
8. 2020—2026 döneminde Diyarbakırlı mevsimlik tarım işçilerinin ücretlerinin eksik ödenmesi, geç ödenmesi, hiç ödenmemesi veya işveren tarafından alıkonulması nedeniyle Bakanlığınıza, İŞKUR'a ve ilgili denetim birimlerine kaç şikâyet yapılmıştır? "Bu şikâyetlerin kaçı işçi lehine sonuçlandırılmış, toplam kaç TL işçi alacağı tahsil edilmiştir?
9. Diyarbakır'da 27 Ekim 2026 tarihi itibarıyla İŞKUR'dan izin alarak faaliyet gösteren tarım aracısı sayısı kaçtır? 2020—2026 döneminde izin belgesi olmaksızın aracılık yaptığı tespit edilen kişi sayısı kaçtır? Bu kişiler hakkında hangi idari yaptırımlar uygulanmıştır?
10. Tarımda İş Aracılığı Yönetmeliği uyarınca işçilerden aracılık ücreti alınması yasak olmasına rağmen, Diyarbakırlı mevsimlik tarım işçilerinin ücretlerinden aracılık bedeli veya komisyon kesildiğine ilişkin kaç şikâyet alınmıştır? Yapılan denetimlerde işçi ücretlerinden kesinti yapıldığı tespit edilmiş midir? Edilmişse toplam kesinti tutarı ve uygulanan yaptırımlar nelerdir?
11. Diyarbakır'dan mevsimlik tarım işçiliğine giden kişilerin kaçının çalışmaları sosyal güvenlik sisteminde kayıt altına alınmaktadır? Tarımda hizmet akdiyle çalışanlar ile süreksiz çalışanlar için geçerli farklı sigortalılık rejimleri dikkate alındığında, işçilerin ne kadarı fiilen sosyal güvenlik korumasından yararlanabilmektedir? Kayıt dışı çalışmanın yıllara göre değişimi nedir?
12. Diyarbakırlı mevsimlik tarım işçilerinin çalıştığı işyerlerinde 2020—2026 döneminde kaç denetim yapılmıştır? Denetimlerde kayıt dışı istihdam, izinsiz aracılık, ücret ihlali, çocuk işçiliği ve iş sağlığı ve güvenliği yönünden kaç aykırılık tespit edilmiştir? Uygulanan idari para cezalarının toplam tutarı kaç TL'dir?
13. 2020—2026 döneminde Diyarbakır'dan aileleriyle birlikte mevsimlik tarım işçiliği amacıyla başka illere giden 0—5, 6—9, 10—13 ve 14—17 yaş gruplarındaki çocukların sayıları yıllar itibarıyla kaçtır? Bu çocukların kaçı yalnızca aileleriyle birlikte göç etmiş, kaçı tarımsal üretim faaliyetlerinde fiilen çalıştırılmıştır?
14. Diyarbakır'dan mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle göç eden ailelerin çocuklarının kaçında okula devamsızlık, geç kayıt, nakil gecikmesi veya eğitimden kopma tespit edilmiştir? Bu çocukların yıllık ortalama kaybettikleri eğitim günü sayısı kaçtır? Eğitim kaybının ilkokul, ortaokul ve lise düzeylerine göre dağılımı nedir?
15. Mevsimlik tarım işçiliğinde çocuk emeğinin önlenmesi amacıyla Diyarbakır'da ve Diyarbakırlı işçilerin yoğun olarak gittiği illerde 2020-2026 döneminde kaç saha denetimi gerçekleştirilmiştir? Çalıştırıldığı tespit edilen çocukların kaçı eğitim sistemine yönlendirilmiş, kaçı yeniden tarımsal üretimde çalışırken tespit edilmiştir? Tekrarlayan çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik hangi tedbirler uygulanmaktadır?

Kaynak: TBMM, yazılı soru önergesi 7/52421 · https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c531542e-1629-4087-8589-01a1a5765a0c

TBMM kayıtlarından derlenmiştir · Vekilpedia