4721 Sayılı Medeni Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Medeni Kanunumuz 187. Maddesinde kadınlara evlilikte sadece eşlerinin soyadlarını ya da kendi soyadları ile birlikte eşlerinin soyadlarını kullanma imkanı tanımaktadır.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 8. Ve 14. Maddeleri ile üye devletler herkesin özel ve aile hayatına saygı gösterilmesini, demokratik bir toplumda zorunlu olmadıkça bu hakların kullanılmasına müdahale edilmemesini, sözleşmeyle tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanmanın cinsiyet dahil olmak üzere hiçbir ayrımcılık yapılmadan sağlanmasını taahhüt etmiştir. Ötesinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de evli kadının kocasının soyadını kullanma zorunluluğunu da birçok kararında özel hayata müdahale olarak kabul etmiştir. CEDAW/(Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Uluslararası Sözleşmesi) ile de Türkiye Cumhuriyeti devleti insan hakları ve temel özgürlüklerin kadınla erkek eşitliğine dayalı olarak kullanılmasını, bunlardan yararlanılmasını engelleyen veya ortadan kaldıran veya bunu amaçlayan cinsiyete bağlı bir ayrım yapılmamasını, kadın erkek eşitliği ilkesini yasalarına dahil etmeyi, kadın haklarının erkeklerle eşit temelde himayesini, kadınlara karşı ayrımcılık yapan mevzuatın değiştirilmesini ve sözleşmenin 16. Maddesiyle kadına evlenmede erkeklerle eşit hak sağlanmasını, bu arada aile adını, mesleğinin seçimini eşit olarak sağlamayı yükümlenmiştir. Anayasamızın 90. Maddesi yürürlüğe konulmuş uluslararası anlaşmalara kanun gücü verilmiş, bunlar hakkında anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağını, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere dair uluslararası sözleşmelerle yasaların aynı konularda farklı hükümler içermesi sebebiyle çıkan uyuşmazlıklarda uluslararası sözleşme hükümlerinin uygulanacağı hükmü getirilmiştir.

Yukarıda aktarılan hususlar Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2014/2-889Esas, 2015/2011 Karar ve 30.09.2015 tarihli kararında da belirtilerek yeni bir uygulamaya geçmiş, 4721 Sayılı Kanunun 187.maddesinin değil uluslararası sözleşmelerin kararlara esas alınması gerektiğini belirterek, kızlık soy isminin kullanılması için haklı bir gerekçeye ihtiyaç olmadığına hükmetmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de birçok kararında ve en son 2015/20964E. Ve 2016/3188K. nolu ve 23.02.2016 tarihli kararında uluslararası anlaşmalar çerçevesinde kadının kızlık soyadını kullanması için gerekçe aranmaksızın bu hakkın sağlanmasına hükmetmiştir.

Nitekim Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru sonucu baktığı 2013/2187 başvuru numaralı davada 19.12.2013 tarihinde oybirliğiyle evli kadının önceki kendi adını kullanmasının : engellenmesinin sonucunu doğuran kararla Anayasanın 17. Maddesiyle güvence altına alınan manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

İşbu kararlara rağmen, Nüfus Müdürlükleri, idare kadınların evlendiklerinde kendi soyadlarını kullanma talebini 187.madde gerekçesiyle reddetmekte, Anayasa mad. 153'e göre Anayasa Mahkemesi kararları kesin karar olmasına rağmen uygulanmamaktadır.

İşbu bağlamlarda, Anayasamızın ve uluslararası sözleşme maddeleri de esas alındığında; aykırılık taşıyan 4721 Sayılı Kanunun 187.maddesinin değişmesi zaruriyeti doğmuştur. Aksi takdirde bu durum usul ekonomisine aykırı olarak mahkemelerin iş yoğunluğunu arttıracak, ötesinde var ola bir hakkı kullanamayay2k mad.10'daki eşitlik hakkına da aykırı olarak mağduriyetleri artacaktır. Zira maddi ve manevi külfetleri, adil yargılanma hakkı ve makul yargılanma süreleri de göz önüne alındığında mağduriyetlerin ne derece artacağı açıktır. Aşikâr olan bir diğer husus da, eşitlik ilkesinin sadece kadınlar açısından değil erkekler için de kanuni düzenlemelere esas alınması gerektiğidir. Anayasamız ve uluslararası sözleşmeler temel hak ve özgürlüklerin sağlanmasında cinsiyete dayalı ayrımcılığı, her iki cins için de yasaklamıştır. Dolayısıyla ilgili kanun değişikliği ile "Kadının Soyadı" aşığı altında değil de "Eşlerin Soyadı" başlığı altında Anayasa, AİHS ve evrensel hukuk ilkeleri çerçevesinde acilen bir kanuni düzenleme gerekmektedir.