Türkiye İstatistik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

"Toplumsal cinsiyet", herhangi bir toplumun, kadınlar ve erkekler için uygun olduğunu düşündüğü sosyal anlamda oluşturulmuş roller, davranışlar, yargılar, faaliyetler ve özellikler olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu bu yargıların, rollerin, sorumlulukların kadın-erkek açısından dengeyi bozacak şekilde dağılımı olan toplumsal cinsiyet eşitsizliği ise kadınların iş yaşamında yeterince yer alamaması, siyasette yeterince yer bulamaması, kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetlerine uzanan çizgide kadınların yaşadığı ve mücadele verdiği sorunların temel kaynağı olduğu ortaya konulmaktadır. Kadın ve erkek arasında eşit hakları, sorumlulukları ve fırsatları bu ötekileştirici tanımlardan ayrı olarak ifade eden toplumsal cinsiyet eşitliği hem kadınların hem de erkeklerin çıkarları, ihtiyaçları ve önceliklerini dikkate almak ve farklılıkları korumak anlamını taşımaktadır. Bu kavram bir insan hakları ilkesi olup, sürdürülebilir kalkınmanın ön koşuludur. Birey odaklı kalkınma, dolayısıyla toplumsal kalkınmanın sağlanması toplumsal cinsiyet eşitliği çerçevesinde oluşturulabilecek politikaları gerekli kılmaktadır. Bunun içinde öncelikle toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin mevcut durumu ile ilgili sağlıklı analiz yapılması gerekmektedir.

Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin mevcut durumu ile sağlıklı analiz yapılabilmesi ise özellikle cinsiyete göre ayrıştırılmış veri toplanmasını gerekli kılmaktadır. Kamu politikaları geliştirilirken toplumsal cinsiyete duyarlı veri toplanması, sorgulanması, kullanılması ve veriye dayalı politika söylemlerinin oluşturulması önemlidir. Bu veriler, ülkeler arasındaki ve ülke içindeki toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin durum karşılaştırmalarında ve bu karşılaştırmalar sonucu yapılması gereken çalışmaların belirlenmesinde kullanılmaktadır. Toplumsal cinsiyet eşitliği duyarlılığının küresel ölçekte, her alanda yaygınlaşan kullanımı verinin toplanma ve yorumlanma süreçlerini de önemli noktaya taşımıştır. Politika yapıcıların ve uygulayan kurumların toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı çalışmalar yaparken, kullanılacak verinin toplanması ve tarafsız yöntemlerle yorumlanması için sürecin yasal düzenleme ile güvence altına alınması gerekmektedir. Ayrıca toplumsal cinsiyete ilişkin nicel ve nitel veri üretilmesinin yaygınlaşması, cinsiyete göre ayrıştırılmış veriyi kullanan politika yapıcılar ve eşitliğinin sağlanmasını hedefleyen tüm kesimlerin kullanımına açılması gerekmektedir. Bu süreç sağlıklı olarak gerçekleştirildiğinde sosyal, kültürel ve siyasal yaşam başta olmak üzere pek çok alanda eşit katılımın gerçekleşmesi için atılacak adımlar ve karar mekanizmalarında toplumsal cinsiyet eşitliğinin kalıcı hale gelmesine katkı sağlayacaktır. Ayrıca, verilerin cinsiyete göre ayrımlaştırılmış veri toplanması, toplumda toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasında en temel araçlardan biri olan toplumsal cinsiyete dayalı bütçeleme için bir altlık oluşturacağı gibi, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemenin uygulanmasında da temel gerekliliklerden biri de yerine getirilmiş olacaktır.

Ülkemizde ihtiyaç duyulan alanlarda veri ve bilgilerin oderlenmesini, değerlendirilmesini, gerekli istatistiklerin üretilmesini, yayımlanmasını, dağıtımını sağlamak ile yükümlü olan Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) amaç, çalışma usul ve esaslarını düzenleyen 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu ile düzenlendiği görülmektedir. Ancak, Kanun'da verilerin toplanmasının düzenlenmesinde cinsiyet ayrımına özellikle vurgu yapılmadığı görülmektedir. Bu da ülkemizde genelde TÜİK verileri resmi veri olarak kabul gördüğünden gerek yürütülen bilimsel araştırmalarda gerekse politika yapımlarında verilerin cinsiyet açısından ayrıştırılması zorluğuna neden olmaktadır. Verilerin cinsiyet açısından ayrıştırlamaması da toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması yönünde politikaların oluşturulmasında zorluk yaşanmasına neden olmaktadır.

Kanun teklifi ile, Türkiye İstatistik Kanunu'nun 3. maddesinde önünü düzenleme ile cinsiyet eşitliğine duyarlı olarak cinsiyete göre ayrıştırılmı İ sağlanarak, ülkemizde oluşturulacak politikalarda toplumsal cinsiyet eşitliği atlık ve kolaylık sağlanması hedeflenmektedir.