Mardin İlinin İsminin Mêrdîn Olarak Değiştirilmesi Hakkında Kanun Teklifi

Yerleşim yerlerinin isimlerinin değiştirilmesi, 1913 yılından bu yana Türkçe olmayan yer isimlerine karşı sürdürülen ve günümüze kadar devam eden bir politikadır. Osmanlı İmparatorluğu"nun son dönemlerinde ve sonrasında kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nde binlerce yerleşim yerinin ismi, bu politikayla resmi kayıtlardan silinmiştir. "Türkçeleştirme" politikaları sonucunda; yerleşim yerlerinin gerçek-öz ve tarihsel isimleri, yeni düzenlenmiş Türkçe isimlerle değiştirilmiştir. Cumhuriyetle beraber neredeyse bütün hükümetler, yerleşim yerlerinin kültürel ve etnik kimliğine uygun gerçek isimlerini değiştirmiştir.

Yer isimlerinin değiştirilme "politikası Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında başlamış ve Türkiye Cumhuriyeti'nde hızlanarak devam etmiştir. Cumhuriyetin ilk dönemlerinde yer isimlerini değiştirmek için özel devlet komisyonları kurulmuştur. Binlerce köy, kasaba, dağ, ırmak ve diğer coğrafi yerler dahil olmak üzere 30 bine yakın yerin ismi değiştirilmiştir. İsim değişikliklerinin çoğu, ülke genelinde azınlıkta kalan etnik grupların nüfusun çoğunluğunu oluşturduğu yerlerde ve Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerde gerçekleştirilmiştir.

1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu ile İçişleri Bakanlığı'na köy adlarını değiştirme yetkisi verilmiştir. İl, ilçe ve belde isimlerinin değiştirilmesi ise kanunla olabilecek şekilde düzenlenmiştir. 1930 tarihli ve 1580 sayılı Belediye Kanunu, belde isimlerini değiştirmeyi Bakanlar Kurulu'na tanımışken, 2005'de bu yetki de İçişleri Bakanlığı'na verilmiştir. Bu işler, 1949 tarihli ve 8589 sayılı İçişleri Bakanlığı tamimi ile yürütülmüştür. 1960 yılında da özellikle köy isimlerinin çoğu değiştirilmiştir. Dönemin iktidarı, köy yerleşkelerinin gerçek isimlerinin kullanılmasını şiddetle yasaklamıştır. İsmi değişen yerlerin yoğunlukla Kürtlerin yaşadığı bölgelerde olması bu hususta dikkat çekicidir.

Yerleşim yerlerinin isimlerinin değiştirilmesi politikalarından etkilenen illerimizin biri de şüphesiz Mardin'dir. Mardin, mimari, etnografik, arkeolojik, tarihi ve görsel değerleri ile zamanın durduğu izlenimini veren ve adeta açık hava müzesi haliyle kendini herkese hayran bırakan bir kenttir. Mardin'de, farklı dini inanışlar ekseninde, sanatsal açıdan da tarihi değeri olan camiler, türbeler, kiliseler, manastır ve benzeri dini eserler barındıran, dillerin ve dinlerin şehri adını alan kadim bir kenttir.

Meşhur tarihçi J. Von Hammer Mardin'in asıl adının "Marde" olduğunu savunur. Ermeni kaynaklarına göre Mardin ismine Merdin, Süryani kaynaklarına göre ise "Merdo",

"İnerdi", "Merda" gibi isimlendirmeler yapılmıştır.

Süryani kaynakları Mardin'in gerçek telaffuzunun "Merdin" olduğunu bunun da Süryanicede kale anlamındaki Merdo'nun çoğulu olduğunu belirtip bu bölgedeki dört meşhur kaleyi sayarlar. Bunlardan ikisi Mardin ve Kal'ata'l-İmra, diğer ikisi de Mardin"in güneydoğusunda bulunan Deyrü"l-Zaferan Manastırı'nın gerisindeki iki kaledir. Kürtçe kaynaklarda ise şehir "Mârdin" olarak geçmektedir. Şehrin isminin Kürtçedeki "Mâr-din" yani "erkek, yiğit görmek" sözcüklerinden türediği ifade edilmektedir.

21.yüzyılda Türkiye'de yerleşim yerlerinin eski isimlerinin geri verilmemiş olması üzüntü vericidir. İsmi değiştirilen yerleşim yerlerinde geçmişten gelen kadim isimlerin kullanılmaya devam edilmesi isim değişiklikleriyle yapılmak istenenin karşılık bulmadığını göstermektedir. Yapılması gereken bu hatadan geri dönülmesi gerekmektedir, bunun için de daha fazla vakit kaybedilmeksizin yerleşim yerlerinin adları geri verilmelidir.

Bu bağlamda; Mardin ilinin isminin Merdin olarak değiştirilmesi ve bu düzenlemenin hayata geçirilmesi hususunda kanun teklifimizi sunuyoruz.