İletişimin Tespiti, Dinlenmesi ve Kayda Alınması Hakkında Kanun Teklifi

(İletişimin tespiti, dinlenmesi, kayda alınmasına ilişkin CMK 135. maddesinin değiştirilmesi teklifinin gerekçesi)

5237 sayılı TCK'nu 135. maddesinde iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması kenar başlığı ile teknik takip ve bilhassa telefon dinlenmesi suretiyle suçun önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Ancak madde metni bir çok temel hatayı bünyesinde barındırmaktadır. Böylesine önemli ve özel hayata müdahale niteliği taşıyan bir güvenlik tedbirinin çok daha spesifik, somut ve belirgin olarak düzenlenmesi zorunludur. Aksi halde yol açacağı sonuçlar ortadadır ve hemen her gün ilgili yasa hükmüne dayanan soruşturmalarda kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini görmekteyiz.

Anayasa'nın 20. maddesinde "özel hayatın gizliliği" düzenlenmiş, bu bağlamda herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı belirtilmiştir. Anayasa'nın 22. maddesinde yer alan "haberleşme hürriyeti" çerçevesinde de haberleşmenin gizliliğinin esas olduğu belirtilmiştir. Anayasa'nın söz konusu 20. ve 22. maddelerinde bu özgürlüklerin sınırlama sebepleri birbirine paralel olarak düzenlenmiştir. Bu sınırlama sebepleri "milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması" olarak belirlenmiştir. Anayasa'nın 13. maddesi gereğince, diğer temel hak ve özgürlüklerde olduğu gibi, özel hayatın gizliliğine ve haberleşme özgürlüğüne yapılacak sınırlamalar bunların "özlerine dokunmaksızın yalnızca ....ilgili maddelerinde ( belirtilen sebeplere bağlı olarak ve kanunla" yapılabilecek, ayrıca "anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine" aykırı olamayacaktır.

Anayasa'nın 20. ve 22. maddelerinde yer alan temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırma nedenleri arasında "suç işlenmesinin önlenmesi" sayılmakla birlikte, soruşturma ve kovuşturma amaçlarıyla delil toplanması sayılmamıştır. Bu nedenle, örgütlü suçlar ve özellikle terör örgütlerinin toplum için yarattığı tehdit karşısında, Anayasa'da açıkça yazılmamakla beraber bir bakıma zorlama ile Anayasal sınırlandırma nedenleri arasına sokulan soruşturma ve kovuşturma zorunluluklari da tam demokratik ve özgür bir toplumda geçerli olmamalıdır. Ancak özel hayatın gizliliğine ve haberleşme özgürlüğüne ağır bir müdahale olan iletişimin" tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması tedbirinin tamamen ucu açık. ve süresiz: bir hâle. - gelmesine yol açan iptal istemine konu kural tam bir ölçüsüzlük örneği olup : Anayasa'ya açıkça aykırıdır.

Öte yandan iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması tedbirine yaygın surette başvurulmasına karşılık bu yolla ele geçen, çoğu işlenen suçla ilgili olmayan, sanık veya şüphelinin dışındaki üçüncü kişiler arasında geçen iletişim kayıtlarının yasal gereklere aykırı olarak basında yer alması ve internet ortamında yayınlanması toplumda herkesin dinlendiği yönünde haklı bir kaygıya yol açmıştır.

CMK'nun 135. maddesinde yer alan hükme göre uygulayıcılara süresiz telefon dinleme hak ve yetkisi tanınmaktadır. Özel hayatın gizliliğine ve haberleşme özgürlüğüne ciddi bir müdahale olan iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kaydı tedbirinin on yıllara varan soruşturma ve kovuşturmalar boyunca sürdürülebilmesinin, Anayasa'nın 13. maddesinin öngördüğü anlamda demokratik toplum gereklerine aykırı olmayan ve ölçülü bir önlem olarak kabulüne imkan yoktur. Binlerce kişinin temel hak ve özgürlüklerinin süresiz olarak ihlalini delil bulma zorunluluğuyla açıklamak ve bunun demokratik toplum gereklerine uygunluğunu veya ölçülülüğünü ileri sürmek olanaklı değildir. Bu nedenlerle ilgili yasa hükmünün değiştirilmesini sağlamak amacıyla kanun teklifi verilmiştir.