Nüfus Hizmetleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Günümüzde vatandaşların kamu hizmetlerine erişimini kolaylaştırmak amacıyla geliştirilen e-Devlet .sistemi, birçok işlem için pratik çözümler sunmakta ve bürokratik yükleri azaltmaktadır. Ancak dijital sistemlerin getirdiği bu kolaylıklar, gerekli güvenlik önlemleri alınmadığında telafisi güç mağduriyetlere neden olabilmektedir. Bu durum, özellikle hassas hukuki süreçlerin tarafları için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Somut bir olayda, boşanma aşamasında olan ve mahkeme kararıyla konut kendisine tahsis edilen bir kadın vatandaşın eşi, e-Devlet sistemi üzerinden, kendi hesabını kullanarak kadının ve müşterek çocuklarının adres bilgilerini, ilgili kişinin bilgisi ve rızası olmaksızın değiştirmiştir. Bu değişiklik, sistemde kayıtlı telefon numarasına SMS doğrulaması gönderilmeden, sadece işlem yapan kişinin onayıyla gerçekleştirilmiş, değişiklik hakkında diğer aile bireylerine herhangi bir bildirim yapılmamıştır. Söz konusu gerçeğe aykırı adres değişikliği, mahkemece alınan uzaklaştırma kararlarının ve konut tahsisi kararlarının etkisini ortadan kaldırmış, müvekkilin fiilen ikamet ettiği ev "başkasının adresi" olarak görünmesine neden olmuştur. Bu sebeple kolluk kuvvetleri, kadını kendi evinden çıkarmış, ardından çocukların velayeti konusunda yapılan sosyal inceleme raporu, mağdur kadının babasının evindeki kalabalık yaşam koşullarına dayanarak aleyhine düzenlenmiştir. Oysa bu mağduriyetin tek sebebi, dijital sistemdeki güvenlik açığıdır. Hâlihazırda 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 50"nci maddesinde adres değişikliği için "fiilen oturma" şartı aransa da, bu değişikliğin e-Devlet sistemi üzerinden yapılması halinde kontrol mekanizması zayıf kalmaktadır. Özellikle aile bireyleri arasında yapılacak işlemlerde rıza ve bilgilendirme sistemi bulunmamaktadır. Bu eksiklik, özellikle aile içi şiddet, boşanma, velayet gibi hassas hukuki süreçlerde suistimallere açık bir zemin yaratmaktadır.

E-Nabız gibi sistemlerde çocuklar adına yapılacak tıbbi bilgilere erişim için diğer ebeveynin onayı gerekliliği örneği, bu tür dijital işlemlerde açık rıza mekanizmasının mümkün ve etkili olduğunu göstermektedir. Aynı prensibin adres değişikliği gibi temel hakları etkileyen alanlarda da uygulanması gerekmektedir. Bu kanun değişikliğiyle, e-Devlet sistemi üzerinden yapılan adres değişikliklerinin daha güvenli hale getirilmesi, birlikte yaşanan aile bireyleri adına yapılan işlemlerde açık rıza zorunluluğu getirilmesi, üçüncü kişiler tarafından yapılan gerçeğe aykırı adres değişikliklerinin geçersiz sayılması ve bu işlemlerin SMS veya sistem içi onay yoluyla karşı tarafa bildirilmesi amaçlanmaktadır.

TBMM Halkla İlişkiler Binası 3.Kat, Oda: D-303 Bakanlıklar- Ankara